quransonnat.loxblog.com

دلايل توحيد (50 سؤال و جواب در يگانه پرستي)

تأليف: الإمام محمد بن عبدالوهاب رحمه الله

مقدمه مترجم

إنَّ الحمد لله نحمده ونستعينه ونستغفره ونعوذ بالله من شرور أنفسنا ومن سيئات أعمالنا من يهده الله فلا مضل له ومن يضلل فلا هادي له وأشهد أن لا إله إلاَّ الله وحده لا شريك له وأشهد أنَّ محمداً عبده ورسوله صلى الله عليه وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين أما بعد:

اين كتاب كه دلايل يگانگي خداوند نام دارد، يكتا پرستي را بطور سؤال و جواب نوشته شده تا خوانندگان عزيز بتوانند بهتر وآسانتر آنرا درك كنند. و از كتاب (الدرر السنية في الأجوبة النجدية) گرفته شده است. اميد است نوانسته باشيم با اين ترجمه خدمتي به اسلام مبين كرده باشيم. و مسلمانان فارسي زبان بتوانند عقيدىشان را بهتر و واضح تر درك كنند.

ابو عبدالله

اسحاق بن عبدالله بن محمد دبيري

رياض محرم الحرام 1421هـ . ق

بسم الله الرحمن الرحيم

دلايل توحيد (50 سؤال و جواب در يگانه پرستي)

تأليف: الإمام محمد بن عبدالوهاب رحمه الله

مقدمه مترجم

ابو عبدالله

اسحاق بن عبدالله بن محمد دبيري

رياض محرم الحرام 1421هـ . ق

س1 ـ اصول سه گانه كه دانستن آن بر انسان واجب است چيست؟

ج ـ شناخت بنده، خدا، دين و پيامبر خود محمد(ص) را.

س2 ـ معبود و پروردگار توكيست؟

ج ـ پروردگار من كسي است كه من و تمامي مخلوقات را با نعمت هاي خود آفريده است. اوست پروردگار من، و به جز او هيچ معبودي براي من نيست.

خداوند مي فرمايد: )الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ( [فاتحه 2]. [ستايش خدايي راست كه پروردگار جهانيان است].

و هر چيز غير از خداوند، جهان است و من يكي از آن جهانيان هستم.

س3 ـ رب يعني چه؟

ج ـ رب يعني مالك، متصرف در همه چيز. و اوست كه سزاوار عبادت و پرستش است.

س4 ـ چگونه خداي خود را مي شناسي؟

ج ـ با نشانه ها و دلايل و مخلوقاتش او را مى شناسم، شب و روز و آفتاب و ماه و ستارگان همه از نشانه هاي اوست، و آسمان و زمين و آن چه بين آنها و در آنهاست، از آفريده هاي خداست؛ چنان كه مى فرمايد: )وَمِنْ آيَاتِهِ اللَّيْلُ وَالنَّهَارُ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ لاَ تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَلاَ لِلْقَمَرِ وَاسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِن كُنتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ( [فصلت 37].

[از جمله آيات و نشانه هاي الهي، خلقت شب و روز و خورشيد و ماه است، براي خورشيد و هم براي ماه سجده نكنيد، و براي خدايي سجده بريد كه آنها را آفريده است، اگر تنها او را مى پرستيد].

و مي فرمايد: )إِنَّ رَبَّكُمُ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبَارَكَ اللّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ( [الأعراف 54].

[همانا پروردگار شما خداوندي است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد، سپس بر عرش مُستوي شد، پشت سر هم و بدون انقطاع شب را روز، و روز را شب مى كند. آفتاب و ماه و ستارگان از فرمان و دستورات او پيروي مى كنند همه مخلوقات و تصرف در آن، فقط ازآن اوست، الله پروردگار عالميان چه قدر بلندمرتبه و والا مقام است].

س5 ـ دين تو چيست؟

ج ـ دين من اسلام است و اسلام يعني: تسليم خداي يكتا شدن، به طاعات و اوامر و نواهي او گردن نهادن، و از او فرمانبرداري كردن.

خداوند مي فرمايد: )إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللّهِ الإِسْلاَمُ(.[آل عمران 19].

[محققاً دين پذيرفته نزد خدا، دين اسلام است].

و خداوند متعال مي فرمايد: )وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلاَمِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ(. [آل عمران 85].

[كسىكه غير اسلام ديني ديگر بخواهد، هرگز از او پذيرفته نمى شود و او در آخرت از زيانكاران است].

و مى فرمايد: )الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِينًا(. [مائدة 3].

[امروز دينتان را براي شما كامل كردم، و نعمت خويش بر شما تمام نمودم، و اسلام را (به عنوان) دين براي شما پسنديدم].

س6ـ دين اسلام بر چه چيزي بنا نهاده شده است؟

ج ـ اسلام بر پنج ركن بنا شده است كه عبارتند از:

1 ـ گواهي دادن به اين كه معبود و خدايي به حق، جز خداي يكتا نيست، و گواهي بر اين كه محمد (ص) بنده و فرستاده خداست.

2 ـ نماز را با اركان و واجبات و سنت هاي آن بر پا كردن.

3 ـ زكات مال را دادن.

4 ـ ماه مبارك رمضان را روزه گرفتن.

5 ـ فريضه حج را ادا نمودن، در صورتي كه استطاعت و قدرت آن را داشته باشيم.

س7 ـ ايمان چيست؟

ج ـ گرويدن و اعتقاد داشتن به خدا، و فرشتگان خدا، و كتاب هاي خدا، و پيامبران خدا، و روز آخرت، و به قضـــا و قدر خير و شرآن.

خداوند مي فرمايد: )آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ( .[بقرة 285].

[پيامبر برآن چه خدا بر او نازل فرمود، ايمان آورد، و مؤمنان نيـز همه بـه خـداي يكتا و فرشتگان خـدا و كتاب هاي خدا و پيامبران خدا ايمان آوردند].

س8 ـ احسان و نيكي چيست؟

ج ـ خدا را چنان پرستش كني كه گويي او را مى بيني، و اگر تو او را نمى بيني، يقين بدان كه او تو را مى بيند.

خداوند مي فرمايد: )إِنَّ اللّهَ مَعَ الَّذِينَ اتَّقَواْ وَّالَّذِينَ هُم مُّحْسِنُونَ(.[نحل 128].

[بىگمان خداوند با پرهيزگاران و نيكوكاران است].

س9ـ نبي و پيامبر تو كيست؟

ج ـ پيامبرمن محمد بن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم است، و از قبيله قريش، و قبيله قريش از كَنانه و كَنانه از عرب هاست، و اعراب از ذُرّيات و نوادگان حضرت اسماعيلu مى باشند، و اسماعيل u از فرزندان ابراهيم، و ابراهيم u از نوادگان پيامبر نوح عليهم الصلاه والسلام است.

س10ـ [محمد] با چه سوره اي مژده داده شده، و با چه سوره اي فرستاده شده است؟

ج ـ با سوره )اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ( مژده داده شده، و با سوره )يَا أَيُّها الْمُدَّثِّرُ( فرستاده شده است.

س11ـ معجزه رسول الله (ص) چيست؟

ج ـ قرآن مجيد بزرگ ترين معجزه اي است كه تمام آفريده هاي خدا با وجود زبان فصيح و روان و زيركي و استادي و دشمني شديد بر قرآن و پيروانش، نتوانستند يك سوره مانند سوره هاي آن بياورند.

خداوند مى فرمايد: )وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُواْ بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُواْ شُهَدَاءكُم مِّن دُونِ اللّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ(.[بقرة 23].

[و اگر از آنچه كه بر بنده خود نازل كرده ايم، در شك ايد، اگر راستگوييد يك سوره مانند آن بياوريد و گواهانتان را ـ در برابر خدا ـ (به ياري) بخوانيد].

و مى فرمايد: )قُل لَّئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنسُ وَالْجِنُّ عَلَى أَن يَأْتُواْ بِمِثْلِ هَذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَلَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا(. [إسراء 88].

[بگو: اگر انس و جن گرد آيند بر آنكه مانند اين قرآن آورند، هرگز نمى توانند مانندش آورند، و اگر چه برخي از آنان ياور برخي (ديگر) باشند].

س12ـ دليل بر اين كه او رسول و فرستاده خداست، چيست؟

ج ـ خداوند مي فرمايد: )وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ اللّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللّهُ الشَّاكِرِينَ(. [آل عمران 144].

[و محمد جز رسول (خدا) نيست (كه) به راستي پيش از او رسولاني بوده اند.آيا اگر بميرد يا كشته شود، از آيين خود برمى گرديد؟ و هركس از آيين خود برگردد، (در حقيقت) هيچ زياني به خداوند نمى رساند و خـداونـد به شـكرگزاران پاداش خواهد داد].

و خداوند متعال مى فرمايد: )مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا(. [فتح 29].

[محمد رسول خداست، و كسانىكه با اويند بر كافران سخت گير و در ميان خود مهربانند. آنان را در حال ركوع و سجده مى بيني].

س13ـ دليل نبوت و پيامبري محمد (ص) چيست؟

ج ـ خداوند جل جلاله مي فرمايد: )مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ(. [احزاب 40].

[محمد پدر هيچ يك از مردان شـما نيست، بلكه رسول خدا و خاتم انبياست].

اين آيه ها دلالت مى كند كه او پيامبر و خاتم انبياست.

س14ـ چرا خداوند محمد (ص) را فرستاد؟

ج ـ براي [دعوت به] پرستش خداي يكتايي كه هيچ شريكي ندارد، و اين كه براي او شريك قرار نداد، و براي اين كه مردم را از عبادت و پرستش آفريدگان، از فرشتگان و انبيا و صالحان و سنگ و درخت نهي كند. خداوند مى فرمايد: )وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلاَّ نُوحِي إِلَيْهِ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدُونِ(. [انبياء 25].

[و هيچ رسولي را پيش از تو نفرستاديم مگر آنكه به او وحي مى كرديم كه معبود (حقي) جز من نيست، پس مرا بپرستيد].

و مي فرمايد: )وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ(. [نحل 36].

[و بر هر امت پيامبري فرستاديم تا خدا را عبادت كنند و از طاغوت بپرهيزند].

و خداوند جل جلاله مى فرمايد: )وَاسْأَلْ مَنْ أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رُّسُلِنَا أَجَعَلْنَا مِن دُونِ الرَّحْمَنِ آلِهَةً يُعْبَدُونَ(.[زخرف 45].

[(اي رسول!) از پيامبراني كه پيش از تو فرستاديم بپرس كه، آيا ما جز خداي يكتاي مهربان، خدايان ديگري را هم معبود مردم قرار داديم؟].

و خداوند سبحانه مى فرمايد: )وَماَ خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ(. [ذاريات 56].

[ما جن و انس را نيافريديم مگر براي اين كه مرا به يكتايي پرستش كنند].

از آن چه گذشت متوجه مى شويم كه خداوند جهانيان را نيافريده مگر براي عبادت كردن و يگانه دانستن او. و پيامبران را فرستاده تا بندگان را به عبادت خداي يگانه امركنند.

س15ـ فرق بين توحيد ربوبيت و توحيد الوهيت چيست؟

ج ـ توحيد ربوبيت: توحيد خداوند در افعال و اعمال اوست، مانند آفرينش، رزق و روزي دادن، مى راندن، زنده كردن، باران فرستادن، روياندن گياهان، و تدبير كار همه خلايق را كردن.

توحيد الوهيت: توحيد خداوند كه افعال و اعمال بندگان را بيان مى كند؛ مانند: دعا، ترس و اميد، آرزو و توكل، توبه و پشيماني، ميل و بيم، نذر و قرباني، طلب كمك، و غير از اين عبادت ها.

س16ـ انواع عبادتها ــ كه فقط و فقط مخصوص خداست ــ كدامند؟

ج ـ دعا و ياري خواستن، فريادرسي، قرباني و نذر، ترس و وحشت و آن چه بنده ازكمك و ياري بر آن عاجز است، اميد و آرزو و توكل و بازگشت و توبه، دوست داشتن، ترس و بيم، يگانه دانستن، ركوع و سجود، خشوع و فروتني، ذلت و خواري. و تعظيم كه ويژگي خاص خداست.

س17ـ بزرگترين چيزي كه خدا به آن امر فرموده، و بزرگ ترين چيزي كه از آن نهي كرده چيست؟

ج ـ بزرگ ترين فرمان هاي خدا يكتاپرستي است، و بزرگ ترين نواهي او شرك است ؛ يعني براي خداوند شريك قايل شدن، يا عبادت هاي خود را براي كسي ديگر انجام دادن.

بنابراين هركس چيزي از عبادت هايش را براي غيرخدا انجام دهد، آن فرد يا چيز را معبود خود دانسته و براي خداوند شريك قرار داده است.

س18ـ مسايلي كه آموختن و عمل كردن به آن لازم است، كدامند؟

ج ـ الف ـ خداوند ما را آفريده و به ما روزي داده، و ما را ناديده نگرفته است، بلكه به سوي ما پيامبري فرستاده است، پس هركس از او اطاعت كند به بهشت وارد مى شود، و هركس از او نافرماني كند به دوزخ خواهد رفت.

ب ـ خداوند به هيچ وجه راضي نمى شود تا با او در عبادت شريك قائل شويم، نه فرشته اي مقرب و نه پيامبري فرستاده شده.

ج ـ هركس از رسول اكرم (ص) اطاعت كند و خداوند را يگانه بداند، به هيچ وجه جايز نيست از كساني كه دشمن خدا و رسولند پشتيباني كنـد حتي اگر نزديك ترين فرد به او باشد.

س19ـ الله يعني چه؟

ج ـ يعني صاحب صفت و مقام خداوندي و پرستش.

س20ـ چرا خداوند تو را آفريده است؟

ج ـ مرا براي عبادت و پرستش خود آفريد.

س21ـ عبادت او چگونه است؟

ج ـ يگانه دانستن و اطاعت از او، عبادت اوست.

س22ـ دليل بر عبادت او چيست؟

ج ـ خداوند سبحانه وتعالي مى فرمايد: )وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ( .[ذاريات 56].

[ما جن و انس را نيافريديم مگر اين كه مرا به يگانگي بپرستند].

س23ـ اولين چيزي كه خداوند بر ما فرض نمود چيست؟

ج ـ كفر به طاغوت(هرمعبودي جز خدا) و ايمان به خدا؛ چنان كه مى فرمايد: )لاَ إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَىَ لاَ انفِصَامَ لَهَا وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ(. [بقرة 256].

[در دين اجباري (روا) نيست، به راستي راهيابي از گمراهي آشكار شده است. پس هركس كه به طاغوت كفر ورزد و به خدا ايمان آورد، (بداند) كه به دستاويزي (بس) محكم چنگ زده است (كه) آن گسستني ندارد، و خداوند شنواي داناست].

س24ـ عروة الوثقي يعني چه؟

ج ـ عـروة الوثقى، (لا إله إلاَّ الله) است. (لا إله) نفي و (إلاَّ الله) اثبات است.

س25ـ نفي و اثبات [در اين جا] چيست؟

ج ـ نفي، عدم عبادت و پرستش همه خدايان، و اثبات، عبادت خداي يگانه اي كه هيچ شريكي ندارد.

س26ـ دليل بر اين قول چيست؟

ج ـ خداوند مي فرمايد: )وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لأبِيهِ وَقَوْمِهِ إِنَّنِي بَرَاء مِّمَّا تَعْبُدُونَ(. [زخرف 26].

[اي رسول ما! به ياد آور هنگامي كه ابراهيم با پدر و قوم خويش گفت: اي بت پرستان! من از خدايان شما سخت بيزارم و ازآن برائت مى جويم].

اين دليل نفي است.

و)إِلاَّ الَّذِي فَطرَنِي(. [زخرف 27].

[مگر آن خدايي را كه مرا آفريد].

دليل بر اثبات است.

س27ـ طاغوتها چه كساني و بر چند نوع هستند؟

ج ـ طاغوت ها بسيارند و انواع آن پنج است:

1 ـ ابليس ــ كه لعنت خدا بر او باد ــ .

2 ـ كسي كه به غير از خدا عبادت و پرستش شود و او به آن عبادت راضي باشد.

3 ـ كسيكه مردم را به عبادت خود دعوت كند.

4 ـ كسي كه ادعاي علم غيب كند.

5 ـ كسي كه به غير اسلام حكم و قضاوت كند.

س28ـ بهترين اعمال پس از شهادتين كدام است؟

ج ـ بهترين اعمال و كردار پـس از شهـادتين نماز پنج گانه است كه شرايط و احكام و واجباتي دارد، و بزرگ ترين شرط هاي آن: اسلام، عقل، تميز و تشخيص دادن، با طهارت بودن، پاك بودن از نجاست و پليدي، پوشاندن عورت، رو به قبله كردن، داخل شدن وقت نماز، نيت و قصد نمودن.

و اركان نماز چهارده چيز است:

1 ـ ايستادن به نماز در حال قدرت و استطاعت.

2 ـ تكبيره الإحرام در شروع نماز.

3 ـ خواندن سوره حمد(الفاتحه).

4 ـ رفتن به ركوع.

5 ـ اعتدال و طمأنينه بعد از ركوع؛ يعني پس از بلند شدن از ركوع آرام گرفتن.

6 ـ سجده كردن بر اعضاي هفت گانه، سجود بر پيشاني با بيني، و دو كف دست، و دو زانو، و اطراف انگشتانِ دو پا در حالي كه بر زمين چسپانيده است.

7 ـ اعتدال و طمأنينه ؛ يعني آرام گرفتن در هنگام سجده.

8 ـ نشستن بين دو سجده.

9 ـ طمأنينه وآرام گرفتن در همه آن چه ياد شد.

10 ـ ترتيب در اركان نماز.

11 ـ تحيات و تشهد آخر.

12 ـ نشستن به آن تحيات.

13 ـ درود فرستادن بر رسول الله (ص) .

14 ـ سلام دادن از دو سو(چپ و راست).

و واجبات نماز هشت چيز است:

1 ـ گفتن تمامي تكبيرات غير از تكبيره الإحرام.

2 ـ گفتن سبحان ربي العظيم در ركوع.

3 ـ گفتن سمع الله لمن حمده براي امام و كسي كه تنهايي نماز مى خواند.

4 ـ گفتن ربنا ولك الحمد براي امام و همه نمازگزاران(چه جماعت و چه به تنهايي).

5 ـ گفتن سبحان ربي الأعلي در سجود.

6 ـ گفتن رب اغفرلي در بين دو سجده.

7 ـ تحيات اول.

8 ـ نشستن براي آن.

و بقيه موارد، سنت هاي گرفته شده از گفتار يا كردار پيامبر اسلام است.

س29ـ آيا خداوند مخلوقات را پس از مردن برمى انگيزد و آن ها را بر نيكي و بدي مجازات مى نمايد، كسي كه از او اطاعت كرده به بهشت، وكفر ورزندگان و شرك آورندگان را به دوزخ وارد كند؟

ج ـ بلي. و دليل آن اين آيه است:

)زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَن لَّن يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ(.[تغابن7].

[كافران گمان كردند كه هرگز پس از مرگ برانگيخته نمى شوند. اي رسول ما! به آنها بگو به خداي من سوگند كه برانگيخته مى شويد و سپس به نتيجه اعمال و كردار خود آگاه مى گرديد و اين بر خدا بسيار آسان است].

و همچنين: )مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى( .[طه 55].

[ما شما را از خاك آفريديم و[دو باره] به خاك باز مى گردانيم، و بار ديگر روز قيامت شما را از خاك بيرون مى آوريم].

و در قرآن دلايل بسياري است كه نمى توان آن را شمرد.

س30 ـ حكم ذبح و قرباني براي غير از خدا در آيه ذيل چيست؟

ج:اين شخص كافر و مرتد از دين است و [حيوان] قرباني شده او حرام است؛ زيرا دو چيز مانع آن مى شود:

اول اين كه: قرباني مرتد است، و قربانيِ مرتد به اجماع علما حرام است.

دوم اين كه: براي غيرخدا ذبح و قرباني شده، و چنين قرباني را خداوند حرام فرموده است؛ چنان كه مى فرمايد: )قُل لاَّ أَجِدُ فِي مَا أُوْحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلاَّ أَن يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَّسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنـزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللّهِ بِهِ(. [انعام 145].

[بگو: در آنچه كه به من وحي شده است (چيز) حرامي را برخورنده اي كه آن را بخورد، نمى يابم. مگر آنكه مردار يا خون ريخته شده يا گوشت خـوك باشـد. بىگمان آن حــرام است. و يا حيواني كه بـدون ذكر نام خـدا (از روي فسق) ذِبح شده باشد].

س31 ـ انواع شرك كدامند؟

ج: انواع شرك عبارتند از:

1 ـ طلب كردن و خواستن نيازها و حاجت ها از مُردگان.

2 ـ كمك خواستن از مُردگان. و اين اصلِ شرك جهانيان است ؛ زيرا عمل و كردار مُرده قطع شده و به پايان رسيده است و نمى تواند سود و زياني به خود يا ديگري برساند. پس چگونه كه كسي از او ياري جُسته تا براي او نزد خدا شفاعت بطلبد، [هيچ انسان عاقلي اين كار را نمى كند] مگر كسي كه از ناتواني همه مُردگان در انجام هر عملي آگاه نباشد و از خدا و قدرت خدا در انجام هركاري غافل شود ؛ زيرا هيچ كس نزد خداوند شفاعت نمى كند مگر به اجازه او. و خداوند سؤال و روي آوردن به غير او را دليلي به عنوان اجازه شفاعت به او ندانسته است، بلكه سبب اجازه او به شخص، كمال توحيد و يكتاپرستي آن فرد است و آن فرد دليل و برهاني براي بازداشتن و منع اجازه شرك به خداست.

و شرك به دو نوع تقسيم مى شود: شركي كه انسان را از اسلام و ملت اسلام خارج مى كند، كه آن شرك اكبر است، و شركي كه انسان را از اسلام خارج نمى كند، و آن شرك اصغر است ؛ مانند ريا.

س32 ـ نفاق بر چند نوع تقسيم مى شود و معناي آن چيست؟

ج ـ نفاق بر دو نوع تقسيم مى شود: نفاق اعتقادي و نفاق عملي.

نفاق اعتقادي در بسياري از جاهاي قرآن ذكر شده است ــ كه موجب جاودانگي در پايين ترين نقطه دوزخ خواهد بود ــ . و نفاق عملي در حديث ذيل ذكر شده است: ((أربع من كنَّ فيه كان منافقاً خالصاً، ومن كانت فيه خصلة منهن، كانت فيه خصلة من النفاق حتى يدعها: إذا حدّث كذب وإذا عاهد غدر وإذا خاصم فجر وإذا اؤتمن خان)). [متفق عليه].

چهار خصلت اگر در انسان باشد، منافق خالص و واقعي است، و اگر يكي از اين خصلت ها در او باشد، يكي از نشانه هاي نفاق در اوست:

هنگام سخن گفتن دروغ بگويد، و اگر وعده داد به آن عمل نكند، اگر امانتي به او سپرده شد خيانت كند، در هنگام خصومت و نزاع، بد و بيراه بگويد، و اگر عهد و پيماني با كسي ببندد، عهد خود را بشكند و خيانت كند.

بعضي از علما گويند اين نفاق ممكن است به واسطه محكم بودن اسلامِ شخص، از بين برود ولي اگر اين نفاق در آن شخص محكم و ثابت گردد، ممكن است به طوركلي از اسلام خارج شود، حتي اگر نماز بخواند و روزه بگيرد و ادعاي مسلماني كند ؛ زيرا ايمان، خصلت هاي نفاق را نهي مى كند. پس اگر نفاق در بنده مستحكم شود و چيزي نباشدكه او را ازآن خوي ها و خصلت ها باز دارد، آن شخص منافق خالص خواهد بود.

س33 ـ مرتبه دوم اسلام چيست؟

ج ـ ايمان مرتبه دوم اسلام است.

س34 ـ ايمان به چند شاخه تقسيم مى شود؟

ج ـ شعب و شاخه هاي ايمان هفتاد و اندي است كه بلندترين آن ها كلمه لا إله إلاَّ الله است و كوچك ترين آنها دوركردن و برداشتن از راه مردم، آنچه آنها را رنج و آزار مى دهد. و شرم و حيا نيز شاخه اي از ايمان است.

س35 ـ اركان ايمان چند است؟

ج ـ ايمان شش ركن دارد: ايمان به خدا، و فرشتگان خدا، وكتاب هاي خدا، و پيامبران خدا، و روز قيامت، و قضا و قدرِ خير و شر.

س36 ـ سومين مرتبه از مراتب دين اسلام چيست؟

ج ـ مرتبه سوم از مراتب اسلام، احسان و نيكي است كه يك ركن دارد: اين كه خدا را چنان پرستش كني، گويي او را مى بيني، و اگر تو او را نمى بيني، يقين بدان كه او تو را مى بيند.

س37 ـ آيا مردم پس از حشر شدن بر اعمال وكردار خـود در روز قيامت، پاداش يا كيفر خواهند ديد؟

ج ـ بلي؛ چنان كه خداوند مي فرمايد: )لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسَاؤُوا بِمَا عَمِلُوا وَيَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى(. [نجم 31].

[كه بدكاران را به كيفر مى رساند، و نيكوكاران را پاداش نيكوتر عطا مى كند].

س38 ـ حكم كسي كه بعثت را تكديب كند چيست؟

ج ـ او كافر است. خداوند مى فرمايد: )زَعَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَن لَّن يُبْعَثُوا قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ( .[تغابن 7].

[تفسيرآن در ص 26 گذشت].

س39 ـ آيا امت و ملتي بوده كه خداوند به سوي آنها پيامبري نفرستاده است تا خداي يكتا را عبادت كرده، از طاغوت دوري جويند؟

ج ـ هيچ امت و ملتي نبوده مگر اين كه خداوند پيامبري را به سوي آن ها فرستاده ؛ چنان كه مى فرمايد: )وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ(.[نحل 36].

[و همانا ما در ميان هر امتي پيغمبري فرستاديم تا به خلق ابلاغ نمايد كه خداي يكتا را بپرستيد و از بتها و طاغوت ها دوري كنيد].

س40 ـ توحيد چند نوع است؟

ج: توحيد بر سه نوع تقسيم مى شود:

1 ـ توحيد رُبوبيت: توحيدي است كه كفار قريش در زمان پيامبر (ص) به آن اقرار كردند. خداوند مى فرمايد: )قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ أَمَّن يَمْلِكُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ وَمَن يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيَّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ الأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللّهُ فَقُلْ أَفَلاَ تَتَّقُونَ(. [يونس 31].

[به مشركان بگو: كيست كه از آسمان و زمين به شما روزي مى دهد، و كيست كه به شما چشم و گوش عطا مى كند، وكيست كه از مرده، زنده، و از زنده، مرده برمى انگيزد، وكيست كه فرمانش، عالم آفرينش را منظم مى دارد تا مشركان معترف شده و گويند: قادر بر اين امور، تنها خداي يكتاست. پس به آن ها بگو: چرا خداترس نمى شويد؟].

2 ـ توحيد اُلوهيت: اخلاص عبادت براي خداي يگانه؛ زيرا (إله) در كلام عرب كسي است كه شايسته، سزاوار و مستحق پرستش است و مى گفتند كه الله، إله و معبود خدايان است. با اين حال براي او، خدايان و معبودهاي ديگري مانند صالحان، فرشتگان و غيرآن ها شريك مى آوردند و مى گفتند كه خداوند به اين راضي است و اين معبودان نزد خدا براي ما شفاعت مى طلبند.

3 ـ توحيد صفات: توحيد ربوبيت و الوهيت صحيح نمى شود و امكان ندارد، مگر با اقرار كردن به توحيد صفات. ولي كفار (قريش) از كساني كه صفات خداوند را انكاركرده اند، داناترند.

س41 ـ اگر خداوند به من امري كرد، چه چيز بر من واجب مى شود؟

ج ـ هفت چيز واجب مى گردد:

اول ـ علم، شناخت و معرفت به فرمان خداوند.

دوم ـ دوستي و محبت نسبت به آن عمل.

سوم ـ اراده انجام آن چيز.

چهارم ـ انجام آن عمل.

پنجم ـ اين كه آن عمل به طور صحيح انجام شود.

ششم ـ اجتناب و دوري از آن چه آن عمل را نابودكند.

هفتم ـ پايداري و استواري برآن عمل و كردار.

س42 ـ اگر انسان بداند كه خداوند به توحيد و يگانه پرستي امركرده و از شرك نهي فرموده، آيا مراتب ذكرشده در بالا، شامل او مى شود؟ چگونه؟

ج ـ مرتبه اول ـ بيشتر مردم مى دانند كه توحيد و يگانه پرستي، حق است، و شرك باطل. ولي از آن روي مى گردانند و درباره آن چيزي نمى پرسند.

و مى دانند كه خداوند رباخواري را حرام كرده، با اين حال، از طريق ربا خريد و فروش مى كنند و در مورد آن سوال نمى كنند.

و مى دانند كه خوردن مال يتيم حرام است، ولي اگر به معروف باشد جايز، با اين حال بر مال يتيم چيره شده و درباره آن سؤالي نمى پرسند.

مرتبه دوم ـ محبت آن چه خداوند آن را نازل كرده، و كفركسي كه از آن كراهت دارد. چنان كه بيشتر مردم رسول اكرم (ص) را دوست نداشتند بلكه به او، و به آن چه آورد، بغض ورزيدند ؛گرچه مى دانستند كه خداوند آن را نازل فرموده است.

مرتبه سوم ـ اراده بر انجام كار، بيشتر مردم اين را دانسته و دوست دارند، ولي بر آن چيز عزم و اراده نمى كنند، از ترس اين كه زندگي و ثروتشان تغيير يابد و از بين برود.

مرتبه چهارم ـ انجام كار. بيشتر مردم اگر هم عزم و اراده به انجام آن كار را كردند، به دليل تعظيم اربابشان، انجام آن كار را ترك مى كنند.

مرتبه پنجم ـ بيشتر مردم، كارها را از روي اخلاص انجام نمى دهند و اگر با اخلاص انجام دادند، به طوركامل و صحيح انجام نمى دهند.

مرتبه ششم ـ صالحان از نابودي عمل و كردارشان مى ترسند.

خداوند عز وجل مى فرمايد: )أَن تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنتُمْ لاَ تَشْعُرُونَ(. [حُجُرات 2].

و اين از كمترين چيزها در زمان ماست.

[كه اعمال نيك تان محو و باطل شود و شما درك نكنيد].

مرتبه هفتم ـ استوار بودن بر حق و ترس از سرنوشت و پايان بد. و اين بزرگ ترين چيزهاست كه صالحان از آن مى ترسند.

س43 ـ كفرچيست و انواع آن چند است؟

ج: كفر بر دو نوع تقسيم مى شود:

الف ـ كفري كه انسان را از دين و دايره اسلام خارج كند. و آن پنج نوع است:

1 ـ كفر به تكذيب خدا و رسول خدا(ص).

خداوند مى فرمايد: )وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِّلْكَافِرِينَ(. [عنكبوت 68].

[و كيست ستمكارتر از كسىكه بر خداوند دروغ بندد يا حق را چون به سوي او آيد، دروغ انگارد؟ آيا جايگاه كافران در جهنم نيست].

2 ـ تكبر و عدم پذيرش، با توجه به علم و شناخت به آن. خداوند مى فرمايد: )وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلاَئِكَةِ اسْجُدُواْ لآدَمَ فَسَجَدُواْ إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبَى وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ(. [بقرة 34].

[و چون به فرشتگان گفتيم: براي آدم سجده كنيد، پس (همه) سجده كردند مگر ابليس كه نپذيرفت و كبر ورزيد و از كافران شد].

3 ـ شرك ظن و ترديد به ذات خداست.

خداوند مى فرمايد: )وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَ ظَالِمٌ لِّنَفْسِهِ قَالَ مَا أَظُنُّ أَن تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا . وَمَا أَظُنُّ السَّاعَةَ قَائِمَةً وَلَئِن رُّدِدتُّ إِلَى رَبِّي لأَجِدَنَّ خَيْرًا مِّنْهَا مُنقَلَبًا . قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلاً(. [كهف 35 ـ 38].

[و در حالىكه به خويشتن ستمكار بود به باغش درآمد. گفت: گمان نمى كنم كه اين (باغ) هيچگاه نابود شود. و گمان نمى كنم كه قيامت بر پا شود، و اگر (هم) به سوي پروردگارم بازگردانده شوم، بىگمان بازگشتني بهتر از آنها خو

جایگاه کتابخانه در تفکر مسلمانان سلف

جایگاه کتابخانه در تفکر مسلمانان سلف

(ن ۚ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ ﴿١﴾ ؛ن، سوگند به قلم و آنچه مینویسند. (سوره القلم:1)

جایگاه کتابخانه در تفکر مسلمانان سلف

(ن ۚ وَالْقَلَمِ وَمَا يَسْطُرُونَ ﴿١﴾ ؛ن، سوگند به قلم و آنچه مینویسند. (سوره القلم:1)

شان و عظمت قلم و به تبع آن کتاب که خدای متعال بارها در قرآن کریم از آن نام می برد، خود گویای ارزشی است که کتاب و کتابت در نزد پروردگار جهان داراست. اسلام دین علم و دانش است و مسلمانان را به دانش اندوزی توصیه می کند، انسانهای دانا را با انسانهای نادان برابر نمی داند و درخواست پیامبر از خدا این است که علمش افزون شود. توصیه های ویژه رسول الله صلی الله علیه وسلم و شیفتگی مسلمانان به یاد گرفتن و یاد دادن باعث پیدایش دستاوردهای بزرگ مادی و معنوی بوده است.

با ظهور اسلام، کتابت وحی و پس از آن ضبط احکام و احادیث آغاز شد، و از قرن دوم هجری نگارش و ترجمه کتب در رشته های مختلف شروع شد. در پی تألیف و ترجمه کتب و به منظور حفظ و نگهداری میراث علمی و فرهنگی بشر اولین کتابخانه ها در ممالک اسلامی بوجود آمدند. تا جایی که در قرن چهارم و پنجم هجری کتابخانها های بزرگی در سراسر ممالک اسلامی وجود داشت. در واقع پیدایش کتابخانه از آغازین روزهای اسلام، دستاورد بزرگداشت علم و دانش میباشد.

در فرهنگ اسلامی شکوهمندی هایی است که جهان بشری را به شگفتی و سپاس وامی دارد. کتابهایی که اندیشمندان مسلمان نگاشته اند، کتابخانه هایی که مسلمانان بویژه خلفای مسلمان بنیان نهاده اند،از جلمه شکوهمندی هایی است که همگان را به تعظیم وا داشته است.

آنچه در این مقال شایان گفتگو است، همین توجه ویژه ای است که مسلمانان به کتابخانه ها داشته اند، کتابخانه در واقع، قلب هر مؤسسه آموزشی، پژوهشی و تربیتی است. قوت و ضعف تعلیم و تربیت و تحقیق در هر جامعه ای وابسته به قوت و ضعف مراکز علمی ـ آموزشی آن جامعه است و قوت و ضعف مراکز علمی آموزشی وابسته به قوت و ضعف آن مرکز ( یعنی کتابخانه ها) است.

از تتبع و استقراء در مدارک اسلامی چنین بر می آید که مسلمانان قدرت و قوت تحقیقات نجومی، فن آوریهای پزشکی، پژوهشهای علمی، تربیتی و دینی خود را در قرون طلایی تمدن اسلام مرهون شکوفایی و رونق مجموعه های بزرگ و میلیونی کتابخانه های خود هستند. مسلمانان بسیار سریع به جایگاه برتر کتابخانه ها بعنوان حافظان میراث علمی و فرهنگی بشر، و نقش آموزشی ـ پژوهشی و تربیتی آن در جامعه و مراکز تعلیم و تربیت پی بردند و با همتی تام و عزمی راسخ برای تشکیل و سازماندهی کتابخانه ها آستین همت بالا زدند.

اولین کتابخانه در اسلام

می توان گفت اولین کتابخانه مسلمانان در زمان حضرت معاویه رضی الله عنه توسط خود ایشان بنیان نهاده شده است. یوسف العش در کتاب خود می نویسد: <<نخستین بیت الحکمه ( کتابخانه ای) که شناسایی آن برای ما ممکن هست متعلق به حضرت معاویه رضی الله عنه بوده است که پس از دست به دست شدن بین وارثان او به دست خالد بن یزید بن معاویه افتاد و خالد بن یزید اولین فرد در تاریخ اسلام است که کتابخانه ای عمومی تأسیس کرد[1]

در واقع باید گفت که در زمان خلافت چهار خلیفه نخست، نمی توان از مجموعه کتابها به عنوان کتابخانه ها صحبتی به میان آورد. اما با ظهور سلسله اموی در دمشق و فتح ایران، بین النهرین و شمال آفریقا،دنیای فرهنگی اسلام وارد مرحله جدیدی شد، اولین قدم در این مهم ( کتابخانه) از طرف مؤسس این سلسله یعنی معاویه بن ابی سفیان رضی الله عنه برداشته شد.

مدارک تاریخيِ روشنی در دست است که جمع آوری کتاب چه به صورت شخصی و چه به صورت عمومی از زمان حکومت بنی امیه شروع شده است. به گونه ای که اولین مدارک موجود در باره موجودیت کتابخانه در دنیای اسلامی که مشابه کتابخانه های عمومی امروز می باشد به زمان خالد بن یزید مربوط می باشد.>>[2]

کتابخانه ها ونقش آموزشی آنها

کتابخانه ها همواره نقش بسزایی در امر آموزش داشته اند تا جایی که بیشتر کتابخانه های اسلامی، در سده های میانه، بنیادهای آموزشی و فرهنگی بودند که در کنار آموزش، کار کتابخانه های نوین را هم بر دوش می کشیدند. نمونه های بسیاری از کتابخانه هایی که کار آموزش در آنها انجام می گرفت وجود دارد.<<در کاخ علی بن یحیای منجم (275هـ) کتابخانه بزرگی بود به نام خزانة الحکمة که مردم از جاهای گوناگون برای مطالعه بدان روی می آوردند. حتی برای دانشجویانی که می خواستند در گوشهای از کتابخانه زندگی کنند تسهیلات و هزینههایی آماده شده بود و به آنان خوراک نیز داده می شد.

جعفر بن حمدان موصلی کتابخانهای سرشار داشت که هر کس میتوانست از آن بهره مند شود،حتی به دانشجویان تهیدست کمکهای مالی میکرد، و خود در آنجا به تدریس می نشست.

ابوعلی سوار کتابخانهای داشت که به دانشجویانش ماهانه مقرّری رسمی میپرداخت. و دیگر از کتابخانه بزرگ و زیبای بصره می توان نام برد که دانشجویان برای بهرهمند شدن از این کتابخانه شگفت انگیز به آنجا می آمدند و در درس استادی که همیشه علم کلام میآموخت شرکت می جستند و سرانجام در کتابخانه خزانه شاپور گفت و شنودها و مناظرههایی چهره میبست که ابو العلاءمصری از سرشناس ترین جهرههای آن بود.>>[3]

فراوانی، شکوه و عظمت کتابخانه

شور و اشتیاق مسلمانان به علم و دانش و به تبع آن کتاب و کتابت و به پاس بزرگداشت منزلت کتاب، و جهت حفظ میراث علمی و فرهنگی بشر، آنان را بر آن داشت تا توجهی جدی و شایان به کتابخانه ها داشته باشند. از این روکتابخانه های بسیار و معظمی بنیان نهاده شد.

دکتر شلبی در کتاب خود <<تاریخ آموزش در اسلام>> مینویسد: <<کتابخانهها آنچنان فراوان بودند که به سختی میتوان مسجد و یا بنیاد علمیای یافت که فاقد کتابخانه باشد. بدینسان گروههای مختلفی از طبقات اجتماعی گوناگون از این مجموعهها بهره میگرفتند و نیز کمتر مدرسهای در عراق، خراسان، سوریه و مصر پیدا میشد که کتابخانهای نداشته باشد،در واقع به سختی میتوان تک مدرسهای بدون مجموعه کتابخانه یافت.>>[4]

توجه جدی مسلمانان به کتابخانهها باعث پیدایش ساختمانهایی سترگ و مستقل برای کتابخانهها شد.<<مسلمانان به ساختن ساختمانهایی به عنوان کتابخانههای همگانی اهمیتی سترگ میدادند. برخی از کتابخانهها همانند کتابخانه شیراز،<<کردوبا>> (قرطبه) قاهره و بغداد در ساختمانهایی جداگانه قرار داشتند با اتاقهایی بسیار برای کاربردهای گوناگون و تالارهایی که جهت مطالعه و تحقیق و اتاقهایی جهت نسخه برداری از دست نوشتها و اتاقهایی برای برگزاری نشستها وانجمنهای ادبی، به گونهای که تمام اتاقها از ابزار آسایش وراحتی جهت مطالعه پر بود.>>[5]

آدامز متز در کتاب خود می نویسد:<<خواجه نظام الملک در نظامیه بغداد کتابخانه عظیمی را برای دانشجویان و روشنفکران تأسیس کرد که بودجه آن به <<یک میلیون و 54 هزار>> فرانک طلا میرسید. خلیفه المستنصر بالله عباسی کتابخانه بزرگی برای ملل و نحل مختلف شرق در بغداد بنیان نهاد که صدها کتابدار وصدها هزار جلد نسخه خطی در آن موجود بود. کتابخانه خلیفه العزیز فاطمی یک میلیون و شصد هزار جلد کتاب داشت که در این کتابخانه وسایل گوناگون نجومی،نقشه کرات آسمانی،و یک نقشه بسیار بزرگ جهان نما روی پارچه ابریشمی کبود کشیده شده بود.>>[6]

جهت ارایه تصویر مختصری از عظمت و شکوه کتابخانههای مسلمانان می توان نام و شمار کتابهای تعدادی از کتابخانههای بزرگ در تمدن اسلامی را به اختصار به شرح ذیل نام برد: [7]

بیت الحکمة بغداد 4000000 جلد

کتابخانه شاپور بغداد 10000 جلد

کتابخانه سلطنتی قاهره 1000000 جلد

بیت الحکمة قرطبة 400000 جلد

کتابخانه دارالحکمة قاهره 100000 جلد

کتابخانه طرابلس شام 3000000 جلد

کتابخانه مراغه 400000 جلد

و همچنین جهت ارائه تصویری بهتر و روشنتر از جایگاه کتابخانه در تفکر مسلمانان سلف میتوان حقیقت تاریخی ذیل را یاد آور شد،در بررسی تاریخ کتابخانههای مسلمانان حقایق وشگفتی های بسیاری مشاهده میشود. از جمله:<<هنگامی که نوح بن منصور سامانی به صاحب بن عباد وزارت را پیشنهاد کرد نپذیرفت، یکی از دلایلش این بود که جابه جا کردن کتابخانهاش که نزدیک 400 بار شتر بود دشوار مینمود. بدینسان او ماندن درکنار کتابهایش را بر وزارت ترجیح داد، وی اجازه استفاده آزادانه از کتابخانهاش رابه همگان داده بود و حتی برای آنهایی که از کتابخانه بیشتر استفاده می کردند، جوایزی تعیین کرده بود. و هنگام وفات، کتابخانه بزرگ خود را که بالغ بر 206 هزار جلد کتاب بود به شهر ری بخشید.))[8]

آنچه در این مختصر گفته شد قطراتی از اقیانوس شکوهمندی های اسلام است. این شکوه و عظمت و این توجه قابل تحسین مسلمین به کتابخانهها زمانی ما را بیشتر شگفت زده می نماید که بدانیم تمام این دستاوردها و سایر دستاوردهای علمی، هنری، فرهنگی و تربیتی مسلمانان درست در زمانی صورت می گیرد که طلیعه داران علم و تکنولوژی عصر حاضر در آن دوران در خواب قرون وسطایی خود بسر می بردند،بگونهای که نه تنها با مجموعه های میلیونی کتابخانهها کاملاً بیگانه بودند بکله حتی بسیاری از کتابهای علمی در گوشههای کلیسا به زنجیرها کشیده شده بود و اجازه استفاده عمومی از آنها نبود.

اما سوگمندانه حوادث بسیاری باعث سقوط تمدن و فرهنگ اسلامی شد و با افول تمدن و فرهنگ در سرزمینهای اسلامی کتابخانهها نیز در غروب غمناکی فرو رفتند. حملات وحشیانه مغول و تاتار، یورش غربیان به کتابخانهها، بی همتی و بی علاقگی حکام داخلی و به تبع آن مردم پس از حملات وحشیانه مغولها و تاتارها سبب شد تا بسیاری از کتابخانهها به اصطبل!! تبدیل شوند، بسیاری توسط سر بازان به غارت بروند و بسیاری توسط دلالان طمعکار کتاب خریداری شوند و این سقوطی بود که خیزشی بدنبال نداشت.در بررسی تطبیقی اوضاع کنونی کتابخانههای اسلامی و غربی به وضوح میتوان به عدم خیزش کتابخانههای اسلامی و رشد همه جانبه کتابخانههای غیر اسلامی پیبرد.

نگاهی کوتاه به وضعیت کتابخانههای غیر اسلامی

به عنوان نمونه،فقط به بررسی وضعیت کتابخانههای یک کشور اکتفاء می نمائیم( آنهم به صورت آماری و مختصر.)

کشور روسیه با داشتن 360 هزار کتابخانه دارای مجموعهای از بزرگترین کتابخانههای دنیا و بخصوص آسیاست. از مجموعه 360 هزار کتابخانه یاد شده، 128هزار آن بصورت کتابخانه عمومی در معرض استفاده عموم مردم است.

کتابخانه لنین،با مجموعه 36 میلیونی! خود در صدر کتابخانه های روسیه قرار دارد. مجموعه این کتابخانه به 247 زبان! می باشد که 25 میلیون آن به زبان روسی و بقیه به زبانهای دیگر است. بطور مثال این کتابخانه در حدود 20 هزار جلد کتاب در باره ادبیات ایران است!. روزانه به طور تقریبی 7000 نفر مراجعه کننده روسی و غیر روسی دارد و سالانه بیش از 12میلیون جلد کتاب به امانت می دهد. علاوه بر کتابخانه لنین می توان از کتابخانه لنینگراد با مجموعه 28 میلیونی آن نام برد.

همچنین کتابخانه ملی علم و صنعت روسیه با مجموعه 10 میلیونی و کتابخانه آخوندوف با مجموعه 5/4 میلیونی در حال سرویس دهی به دنیای اطلاعاتی و پژوهشی خود هستند.

از دیگر کشورها میتوان کتابخانه ملی چین، فرانسه، آلمان، بریتانیا و آمریکا و سایر کشورها را نام برد که هر کدام از آنها دارای مجموعه های 20 الی 30 میلیونی هستند. علاوه بر این کتابخانه کنگره آمریکا دارای 80 میلیون جلد! مواد کتابی و غیر کتابی است که در حال حاضر پیشگام عرضه کتابداری نوین به جهان میباشد.

با این تفصیل به خوبی می توان پی برد که: اگر مسلمانان قدرت و قوت تحقیقات، پژوهشها و فن آوریهای خود را در گذشته مرهون کتابخانههای بزرگ خود بودهاند، امروزه غربیها نیز قدرت و قوت تحقیقات علمی و نو آوریهای صنعتی خود را مرهون کتابخانه های عظیم و باشکوه خود هستند.

کتابخانهها در عصر الکترونیک

آنچه شایان توجه است وضعیت کتابخانهها درعصر الکترونیک میباشد.<<موج انقلاب اطلاعاتی که در چند دهه دیگر به کمال خواهد رسید به زودی تحولی شگرف در تمام شؤون زندگی ایجاد میکند و این امری است اجتناب ناپذیر. آنچه مهم است انطباق با چنین شرایط ویژه پیشرفت تکنولوژی واطلاعاتی است. کتابخانهها در عصر الکترونیک مفهوم امروزی خود را از دست خواهند داد، نظام ارتباطی بیکاغذ بر دنیا حاکم خواهد شد،و سلطه کامپیوتر و ارتباطات از راه دور همه جا را تحت پوشش خود قرار خواهد داد.>>[9]

استفاده از نوارهای مغناطیسی برای ثبت و ظبط اطلاعات منجر به کنار گذاشتن کاغذ خواهد شد. کتاب الکترونیکی ،کتاب مرجع الکترونیکی، کتابخانه الکترونیکی قابل حمل، جای مشابههای خود را در وضع فعلی خواهد گرفت.>>[10]

کتابخانهها به عنوان ابزاری در خدمت علم و تکنولوژی و معارف بشری همواره باید خود را پابه پای چنین پیشرفتهائی بکشانند و الا محکوم به زوال و فنا خواهند ماند. <<در برابرتحول سریع تکنولوژی اطلاعات،بعید به نظر میرسد که کتابخانه به عنوان نهادی بتواند پایداری کند،کتابخانه هایی می توانند به بقای خود ادامه دهند که خواستار تلاش و پویایی باشند و بخواهند با واقعیات خود را تطبیق دهند.>>[11]

در این شرایط حساس و در عالم وابستگی تکنولوژی و صنعتی و به ویژه اطلاعاتی ،شایسته است بار دیگر با همتی تام و با عزمی راسخ به سازماندهی کتابخانههای مساجد ،مدارس و دانشگاههای اسلامی بپردازیم،شاید در سایه همت و تلاش و با توکل به قدرت خداوند بتوانیم شمهای از دستاورهای گذشته خود را کسب نماییم و بار دیگر شکوهمندیهایی بیافرینیم که مسلمانان سلف آفریدند، از این رو پیشنهاد می شود:

1- در جهت رشد و شکوفایی مجموعه کتابخانه خود کوشا باشیم،به گونهای که مجموعه شایسته و قابل توجهی برای مساجد، مدارس و دانشگاههای خود فراهم آوریم.

2- مجموعه ها را بر اساس یکی از طبقه بندیهای رایج در دنیا سازماندهی نمائیم. بخصوص کتابخانههای مساجد ومدارس،که بدون سازماندهی و به شیوهای ابتدایی و در واقع بدون هیچ گونه شیوهای اداره می شوند.

3- در جهت کامپیوتریزه کردن مجموعه خود و همگام شدن با امکانات اطلاع رسانی روز گامهای اساسی وحساب شدهای برداریم.

امید که کتابخانهها بتوانند جایگاه خود را در جوامع اسلامی ما بیابند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[1]-عش،یوسف ، کتابخانه های عمومی و نیمه عمومی عربی در قرون وسطی ، ترجمه اسد الله علوی ص، : 36

[2]-مکی السباعی، محمد، نفش کتابخانه های مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامی، ترجمه علی شکویی،ص: 12

[3]- شلبی، احمد، تاریخ آموزش در اسلام، ترجمه محمد حسین ساکت، ص: 123

[4]- همان،ص: 152

[5]- همان ص: 152

[6]- متز، آدامز، زندگی مسلمانان در قرون وسطی، ترجمه علی مظاهری ص: 239

[7]- زیدان،جرجی ، تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهر کلام، ص: 637

[8]- مکی السباعی، محمد ، نقش کتابخانه های مساجد در فرهنگ و تمدن اسلامی، ترجمه علی شکویی،ص: 145

[9]- لنکستر، ف،ویلفرد، کتابخانه ها و کتابداران در عصر الکترونیک، ترجمه اسدالله آزاد، ص: 44

[10]- همان،ص: 90

[11]- همان،ص: 200

رد شبهات جدید شیعه حول حدیث قلم و کاغذ

رد شبهات جدید شیعه حول حدیث قلم و کاغذ

رد شبهات جدید شیعه حول حدیث قلم و کاغذ

نویسنده:

محمد باقر سجودى

شیعه میگوید: سجودی در شبکه کلمه با طرح حدیث قرطاس شروع به دروغ پراکنی برای توجیه این واقعه تاریخی نمود و چون امثال این حدیث در اکثر کتب اهل سنت با سندصحیح از جمله بخاری ومسلم آمده است تضعیف آن مانند سایر روایات امکان پذیر نبود پس توجیه کرد.

جواب اهل سنت:

چرا امکان پذیر نبود؟ ما اگر صادق نمیبودیم ميتوانستيم مثل شیعه ها مبهم حرف بزنیم، یعنی مثل آنها، از اول میگفتیم هیچ کتابی نزد ما صد درصد صحیح نیست، تا راه فرار را باز گذاشته باشیم!!

وقتی برای شیعه امکان پذیر است که کتاب اصول کافی را قبول نکند ، - کتابی را قبول نکند که درباره آن کتاب امام زمانتان گفته :کتاب اصول کافی شیعه ما را بس است!! - را دربست قبول نکند و بگویید در آن حدیث های ضعیف نیز وجود دارد!!

وقتی برای شیعه ممکن است که آن حدیث های ضعیف نشاندهی هم نکند !! برای ما نیز امکان پذیر بود که کج دار و مریز رفتار کنیم و ازآغاز بگوییم بخاری و مسلم احادیث ضعیف هم دارند !! تا اگر شیعه به حدیث قلم و کاغذ استناد کرد، بتوانیم دبه دربیاوریم!!

پس همین کار دلیل بر صداقت ماست نه دلیل بر امکان پذیر نبودن و زیک زاک رفتن شما ( در معلوم نکردن احادیث ضعیفتان ) دلیل بر خیانت شماست نه دلیل بر چیز دیگری.....

شیعه میگوید:

لذا این فرد احمق به خیال اینکه کس دیگری عربی نمی داند معنای حدیث قرطاس را برعکس کرد ومزخرفات خنده داری را در قالب سئوال مطرح نمود که جای خنده داشت وابتدا منکر این شد که جمله هذیان می کند وجود داشته است.

جواب اهل سنت:

ما اینطور نگفتیم ، ما میگوییم نمیتوانید ثابت کنید جمله (آیا هذیان میگوید ) را حضرت عمر گفته باشد ، این را قبلا هم در همین سایت نوشته بودیم ، اما شما به دروغ گویی عادت کرده اید.

شیعه میگوید:

این نادان بعد گفت موافقان نوشتن وصیت گفته اند که نعوذبالله پیامبر هذیان می گوید.

جواب اهل سنت:

اینطور نگفتم ! بلکه گفتم برخی از مفسران معتقدند موافقان نوشتن وصیت گفته اند که مگر پیامبر هذیان می گوید؟ خب بذارید بنویسند! این مفسرین میگویند: معلوم نیست که چه کسی گفته (آیا هذیان میگوید ) لذا نمیتوان بجزم گفت گوینده این جمله از میان مخالفان نوشتن بوده اند ، و بیشتر محتمل است که موافقان نوشتن این را گفتند (چرا میگویید ننویسد مگر هذیان میگوید که میخواهید مانع شوید؟) یعنی سوال انکاری است.

فراموش نکنید که حاضران مجلس بین خود دعوا میکردند نه با پیامبر

حالا این تشریح چه عیبی دارد ؟؟ما که منکر رد بدل شدن جمله ( هذیان نمیگوید) نشدیم

شیعه در ادامه میگوید:

این نادان دوباره منکر جمله هذیان شد, و ما برای نمونه موارد ذیل را از کتب اهل سنت می آوریم:

1-صحیح بخاری کتاب مرضی باب قوموا عنی روایت5237

2-وقال سبط ابن الجوزي: ولما مات رسول الله صلى الله عليه وسلم قال قبل وفاته بيسير إئتوني بدواة وبياض لاكتب لكم كتابا لا تختلفوا فيه بعدي فقال عمر: دعوا الرجل فإنه ليهجر.تذكرة الخواص: ص 65

3-مسند احمد روایت2835

4-فتح الباری ابن حجر روایت شماره4079

حال جناب سجودی با این احادیث چه میکنید؟ ومگر عمر چه مطلبی مد نظرش بود که گفت پیامبر درد بر او غلبه کرده است مگر غیر از موضوع نوشتن وصیت چیز دیگری هم مورد نظر بود وشما در مورد ابن جوزی چه می گویید آیا بازهم ابن جوزی را تکفیر می کنید چون سخن ابن صهاک را نقل کرده است؟

پاسخ اهل سنت:

این احادیث حرف ما را میگویند الا روایت سبط ابن جوزی در تذکره الخواص گفته گوینده جمله عمر بود ....

بله سبط ابن جوزی نوشته این جمله ( پیامبر هذیان میگوید) را عمر رضی الله عنه گفته است

و در مورد ابن جوزی میگوییم او آدم خیلی خوبی بود ، اما تقلب شما این است که از سبط ابن جوزی روایت را نقل کردید و بعد نظر ما را درباره خود ابن جوزی میپرسید!!!!!!!!!!!! این یک تقلب آشکار است , سبط ابن جوزی شیعه بود ولی ابن جوزی از علمای اهل سنت بود.

بعد تقلب دوم شما این است که جملات را مخلوط میکنید اینکه عمر گفته (درد بر پیامبر غلبه کرد) ربطی به جمله (پیامبر هذیان میگوید ندارد ), آری درد بر پیامبران هم غلبه کند زندگی آنها نیز مختل میشود و شیعه هم قبول دارد که درد بر پیامبر غلبه کرد و ایشان نتوانستند به نماز جماعت بروند, پس قاطی کردن دو موضوع مختلف فقط نشان از مکر و تقلب و فریب دارد.

شیعه میگوید:

شما حدیث قرطاس را بگونه ای ترجمه کردید که موافقان نوشتن که مخالف عمر بوده اند گفته اند پیامبر هذیان می گوید حال اینکه موافقان نوشتن چرا بگویند هذیان می گوید زیرا اگر آنها معتقد بودند پیامبر هذیان می گوید چه اصراری داشتند که پیامبر برایشان هذیان بنویسد!!!!!

پاسخ اهل سنت:

اینطور ترجمه نکرده ایم که موافقان گفتند پیامبر هذیان میگوید!! چرا متوجه نمیشوید؟؟!!

بلکه اینطور ترجمه کرده ایم که موافقان به مخالفان نوشتن گفتند: مگر پیامبر هذیان میگویدکه میگویید ننویسد این استفهام انکاری است, چرا متوجه نمیشوید؟؟!!

شیعه میگوید:

در خصوص اینکه چرا پیامبر در حضور این چند نفر مطلب را می نوشت چون ایشان می دانست که عمر باابوبکر خلافت را غصب می کنند و اگر روزهای بعد نیز می نوشت عمر قطعا می گفت که پیامبر هذیان می گفته واصلا اعتباری نیست چون کسی که یکبار عملی را انجام داد بار بعدی هم انجام خواهد داد واگر هنگام بیماری پیامبر اصحاب دنیاپرستی که همراه عمر بودند و فقط به کتاب خدا اتکا کردند و سخن مفسر قرآن را باطل دانستند .......

پاسخ اهل سنت

بیشک نویسنده سطور بالا اینجا دارد هذیان میگوید و بر روی فرض های واهی، کلام باطلی را به هم بافته ، که نیلزی به پاسخ بیشتر نیست

عامل تفرقه چیست؟

عامل تفرقه چیست؟

عامل تفرقه چیست؟

نویسنده:

اقتباس

ما معتقدیم بزرگترین عامل تفرقه در میان امت اسلامی لعن و نفرین به پاكترین انسانهای روی زمین پس از پیامبران است، كه با دلائل بسیار واهی و با اتكاء به افسانه های پوچ و بی ریشه صورت میگیرد؛ وقتی مسلمانان بدانند كه صحابه و اهل بیت نه تنها یكدیگر را لعن و نفرین نمی كرده، بلكه با یكدیگر شیر و شكر بوده اند و بارها در انظار همگان از یكدیگر ستایش می كرده اند؛ دیگر دلیلی وجود ندارد كه یك فرد مسلمان آنان را لعنت و نفرین كند و خودش را مستوجب خشم و غضب الهی قرار دهد زیرا خداوند متعال در حدیث قدسی میفرماید: (من عادی لی ولیاً فقد آذنته بالحرب) <<كسی كه با یكی از دوستان من دشمنی كند من با او اعلان جنگ میكنم>>. اگر صحابه ای كه قرآن بارها از آنان ستایش نموده اولیای خدا نباشند دیگر چه كسی میتواند ولی خدا باشد؟! به امید آنكه روزی امت اسلامی بتواند با دانش و بینش هر چه عمیقتر، اسباب تفرقه را شناسایی و خنثی نموده و راه وحدت و عزت و سر بلندی را بپیماید.

قرآن یكی از اهداف آمدن پیامبران را رفع اختلافات معرفی می كند. پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم) نیز توانست تفرقه ملت عرب را در انقلاب عظیم اسلام به وحدت تبدیل كند و تمامی خلفای راشدین هم همه تلاش خود را برای تحقق وحدت به كار بستند و علی رضی الله عنه حتی بارها به خلفا در حفظ وحدت و اقتدار جامعه ی اسلامی مشورت و یاری داد و در دوران خلافتش با وجود آشوب و تنش فراوان، هدف علی در برقراری اتحاد و وحدت تغییر نكرد و برای تحقق آن از هیچ تلاشی فروگذاری نكرد.

از اتحاد به عنوان نعمت الهی تجلیل شده است و برادری و همدلی را می ستاید.

اعراب به نعمت اسلام، اختلافاتی كه چون دره ی آتش بود كنار گذاشته و برادر یكدیگر گشتند و همه ی قبایل را به وحدت فراخواندند و پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم) در طول ده سال در مدینه، الگوی حكومت داری در سایة وحدت ایجاد كرد.

ولی امروز، قرنهاست كه مسمانان از مدینه ی فاضله ی پیامبر فاصله گرفته اند و انتظار اتحاد و همدلی مسلمانان به رؤیای غیر قابل تحقق تبدیل شده به طوری كه گاهاً اختلافات رنگ كینه و دشمنی به خود گرفته و احزاب و گروه های اسلامی حكم به كشتن و كفر و ارتداد هم می دهند.

دو گروه از مسلمانان كه با هم اختلافاتی در زمینه های اعتقادی و فقهی دارند شیعیان و سنی ها می باشند كه علمای این دو مذهب علیرغم شعار وحدت هنوز نتوانسته اند وحدت واقعی را در دنیای اسلام پدیدار كنند، هرچند تلاش هایی صورت گرفته ولی كافی نیست.

در بسیاری از گفتگوهایی كه بین علمای دو مذهب صورت گرفته یا به صورت تملق آمیز از اتحاد و وحدت صحبت كرده اند و بعد از گفتگو سخنان خودشان را عملی نكرده اند و یا به صورت جبهه گیری و جدل رو در روی هم قرار گرفته، بدون این كه گفتگوی آنها نتایج مثبت چندانی داشته باشد.

متأسفانه اندیشمندان اسلام اختلافات را موشكافی نمی كنند و به آنچه كسب كرده اند دلخوش كرده اند و توجه ندارند كه بسیاری از اختلافات قابل اصلاح است و در این شرایط اختلافات غیر قابل اصلاح نیز باید متروك شود.

در بهمن ماه 1385 هجری شمسی، بین دكتر یوسف قرضاوی اندیشمند مصری و آقای هاشمی رفسنجانی گفتگویی زیبا صورت گرفت كه با همه ی گفتگوهای قبلی تفاوت داشت و واقعاً این دو عالم جهان شیعه و سنی نشان دادند حاضرند اتحاد را جایگزین تفرقه كنند ولی این گفتگو كافی نبود و از این گفتگوهایی كه اختلافات موشكافی و سوء برداشت ها برطرف می شود باید هر ساله چندین مرتبه اتفاق بیفتد و باید دست جیره خواران تفرقه، از تصمیم گیری بر دنیای اسلام كوتاه شود.

چرا باید یك شیعه در بین سنیان و یك سنی در بین شیعیان بدون زخم زبان و مزاحمت زندگی نكند؟

نكتة دیگر این است كه باید توجه داشت مسلمان حق ندارد در اصول دین تقلید كند و هركس در اصول دین از پدران و... تقلید كند، اسلامش قابل قبول نیست. شاید بیش از نیمی از مسلمانان در دین از پدرانشان تقلید كرده اند و شناخت كافی از اسلام ندارند.

شاید اگر اسلام تحقیقی جای اسلام تقلیدی را بگیرد بسیاری ازاختلافات و تفكرات اصلاح شود.

در كتاب خدا به مسائل اعتقادی و بندگی خدا و روش نیكو زیستن بیش از مسائل فقهی پرداخته شده است در حالی كه علمای اسلام به مسائل فقهی بیشتر پرداخته و در راهنمایی مردم در عبادت خدا به معنای واقعی و آموختن نیكو زیستن به امت كوتاهی كرده اند هر چند كه این كوتاهی ناخواسته بوده ولی این سبب شده تا بسیاری از مردم دین را در چگونگی وضو گرفتن و غسل كردن و... خلاصه كرده اند غافل از این كه عبادت خدای یگانه و دست طلب پیش او فقط دراز كردن، كمك به هم نوع، تلاش برای پیشرفت، تربیت فرزند، اخلاق نیكو و صله ی ارحام و كسب روزی حلال و... اهداف اصلی دین است.

با نگاهی به زندگی اصحاب و خاندان پیامبر متوجه می شویم كه آنها مصلحت اسلام را بر هر چیز ترجیح می دادند، به طور مثال علی (رضی الله عنه) كه از اصحاب به خاطر عدم انتخابش دلخور بود به خاطر اسلام سكوت كرد (حسب ادعای مدعیان پیروی از علی رضی الله عنه) ولی بعضی پیروان علی (رضی الله عنه) قرن هاست كه به خاطر اسلام در شرایط وخیم مسلمانان سكوت نمی كنند!

چه بسا كه بسیاری از قتل ها و غارت ها و كشتارها در قرون اخیر به خاطر شیعه و سنی بودن بود. چه بسیار سنی ها را حكومت صفوی به فجیع ترین شكل ممكن كشت.

عده ای طرفدار تفرقه مسلمانان را سرگرم اختلافات شیعه و سنی و... كرده اند تا از این راه بهایی كسب كنند، عده ای از اینها بر منابر مساجد راه پیدا كرده اند و در جایی كه باید یگانگی الله، مسلمانان را متحد گرداند شعار اختلاف و تفرقه سر می دهند و از عذاب الهی نمی ترسند.

با نگاهی به مدینه ی فاضله ی رسول (صلى الله علیه وآله وسلم) می بینیم كه یهودیان و مسیحیان، حتی منافقان در حكومت پیامبر بدون رنج و عذابی می زیستند ولی شیعه و سنی باید همدیگر را بیازارند و به هم توهین كنند!

اگر بخواهیم مسلمانان متحد شوند باید آگاهی و دانایی عوض نادانی و بی دانشی به جوامع اسلامی پای گذارد. بر هر فرد مسلمان لازم و واجب است چون به سن بلوغ رسید در رابطه با اصول دین و حقیقت اسلام تحقیق كند، اسلام را بشناسد و هدف دین را درك كند آن گاه دین برایش لذت آور است و نه با توهین به اعتقاد دیگران، بلكه با دلیل از دین دفاع می كند. به راستی كه توهین و تحقیر اعتقادات دیگران بدون این كه دلیلی ارائه دهیم از نادانی و تعصب سرچشمه می گیرد و در بسیاری از موارد مسلمانان به دلیل عدم آگاهی از دین در اختلافاتی كه بین خود دارند عوض این كه با دلیل و مدرك رقیب خود را ساكت كنند به تخریب شخصیت وی می پردازند كه این نشانه ی عدم آگاهی آنها از حقیقت دین شان است.

در گفتگوی بین عوام شیعه و سنی وقتی سنی پیروز شده، شیعه شكست خورده عوض جواب دادن به او بر چسب وهابی بودن به سنی می زند در حالی كه وهابیت را هم نمی شناسد.

متأسفانه امروز خیلی از مسلمانان اعتقادشان را از كتب عرفانی و همچنین نظریات اندیشمندان و... گرفته بعد آیات قرآن را بر باورهای خود تحمیل می كنند و این یكی از دلایل اختلاف است. آیا به راستی دین و اعتقاد ارزش چند ماه مطالعه در كتاب خدا را ندارد، آیا اگر تعصب فراموش شود وحدت نمایان نمی شود؟ و اگر كتاب خدا بدون تعصب مطالعه شود گره ها گشوده نمی شود. متأسفانه دین برای بسیاری از انسانها نمادین شده و حالت انفعالی پیدا كرده است و یكی از دلایل عمده ی عقب ماندگی مسلمانان انفعالی بودن دین در نظر بعضی هاست.

((كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّـهُ النَّبِيِّینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ ۚ وَمَا اخْتَلَفَ فِیهِ إِلَّا الَّذِینَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ ۖ فَهَدَى اللَّـهُ الَّذِینَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ ۗ وَاللَّـهُ يَهْدِی مَن يَشَاءُ إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ)) البقره﴿٢١٣﴾

<<همه ی مردم یک امت بودند؛ پس (از آنکه عده ای راه حق را رها کردند،) الله پیامبران را به عنوان بشارت دهنده و بیم دهنده فرستاد و همراهشان کتاب را به حق نازل کرد تا میان مردم درباره ی اختلافاتی که داشتند، حکم نماید. تنها کسانی در آن اختلاف کردند که به آنها کتاب داده شد؛ (آن هم) پس از آنکه نشانه های آشکار، در اختیارشان قرار گرفت (و این اختلاف) از روی حسادتی (بود که) در میانشان وجود داشت. الله به فرمانش مؤمنان را به حقیقتِ چیزی که مورد اختلافشان بود، هدایت نمود. و الله هر که را بخواهد، به راه راست هدایت می کند>>.

نکاتی در آیه فوق:

- هدف آمدن پیامبران، رفع تفرقه

- كتاب های آسمانی منبع خوبی برای رفع تفرقه

- تفرقه عامل سركشی است در برابر خدا با تفرقه سركشی نكنیم.

بنابر آیات قرآن کریم، تنها راه اتحاد مسلمانان بازگشت به قرآن کریم و فرامین آن می باشد.

امیدواریم که روزی فرا رسد که همه مسلمانان بر اساس کتاب خدا و سنت صحیح رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم وحدت کنند و از تفرقه و اختلاف بپرهیزند

یک سوال ساده از علمای برادران

یک سوال ساده از علمای برادران

یک سوال ساده از علمای شیعه

نویسنده:

محمد باقر سجودى

ستون فقرات مذهب شیعه قبر پرستی است، متزلزل کردن ایمان به سود دهی مرده ها، باعث شکستن ستون فقرات آنها میشود , در این رابطه سوال بی جواب زیر را در مجالس مختلف مطرح کنید و پاسخ بخواهید:

متن سوال

شیعه در ایران چند هزار امام زاده دارد.

شیعه های که به زیارت امام زاده ها میروند سه گروهند

گروه اول مستقیما از مرده حاجت میخواهند.

گروه دوم توسط مرده، حاجت خود را از خدا میخواهند.

و گروه سوم حاجت خود را از خدا میخواهند اما گمان میکنند کنار قبر این امام زاده ها و با واسطه قرار دادن مقام آنها الله حاجت آنها را روا میکند.

اما نکته سرگیجه آور این است که شیعه ها ، درباره بهشتی بودن این امامزاده ها؛ از پیامبر اسلام و یا امام های شیعه حدیثی ندارند.

پس شیعه ها از کجا میدانند که این امام زاده ها بهشتی هستند ؟؟

از کجا میدانند که اینها؛ حتی در صورتی که بهشتی هم باشند؛ حق شفاعت نامحدود دارند.

از کجا میدانند که اینها جهنمی نیستند؟ آیا میزان روز قیامت، در دست شیعه هاست و پیشاپیش و قبل از داوری الله، شیعه ها، جهنم و بهشت را بین مردم تقسیم کردند ؟؟؟

اگر بگویند از نمازهایشان دانستیم که اهل بهشتند!

فورا می پرسیم از کجا میدانند؟

از کجا یقین دارند که اینها ریا نمیکردند؟ آیا اعماق قلب های را این امام زاده ها را دیده اند؟

چهار چیز بر ما واجب است.

چهار چیز بر ما واجب است..........

بسم الله الرحمن الرحيم

خداي عزوجل رحمتت كند:

بدان كه آموختن چهار چيز بر ما واجب است:

اول: علم، كه عبارت از شناخت خداوند و شناخت پيامبرش ـ صلي الله عليه وآله و سلم ـ و شناخت دين اسلام با دلايل است.

دوم: به آن عمل كردن.

سوم: به سوي آن دعوت نمودن.

چهارم: صبر در برابر مشكلاتي كه در اين راه پيش خواهد آمد.

دليل آنچه گفتيم اين فرموده خداوند متعال است: )بسم الله الرحمن الرحيم: و العصر، إن الإنسان لفي خسر، إلا الذين آمنوا وعملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر(. <<سوگند به روزگار، كه بيگمان انسان در زيانكاري است، مگر كساني كه ايمان آورده اند، وكارهاي شايسته كرده اند، و همديگر را به حق سفارش كرده اند و همديگر را به شكيبائي سفارش كرده اند>>.

امام شافعي رحمة الله عليه مي فرمايد: اگر خداوند جز اين سوره هيچ برهان ديگري بر مخلوقاتش فرود نمي آورد همين سوره براي آنان كافي بود.

امام بخاري رحمة الله عليه در صحيح بخاري مي فرمايد: باب: العلم قبل القول و العمل. اين باب در بارة آموختن علم قبل از گفتن و عمل كردن است، زيرا خداوند متعال مي فرمايد: )فاعلم أنه لا إله إلا الله و استغفرلذنبك(. <<پس بدان كه جز خدا هيچ معبود برحقي نيست و براي گناهانت طلب مغفرت كن>>. مي بينيم كه قبل از گفتن و عمل كردن به فرا گرفتن علم امر فرموده است.

خدا رحمتت كند، بدان كه آموختن مسائل سه گانة ذيل بر هر زن و مرد مسلمان واجب است:

مسألة اول: اينكه خداوند ما را آفريده و پرورش داده و روزي داده اما بيهوده نگذاشته است؛ بلكه براي هدايت ما پيامبري فرستاده است كه هر كس از او پيروي كند داخل بهشت، و هر كس نافرماني اش كند وارد دوزخ خواهد شد. لذا خداوند متعال مي فرمايد:

)إنا أرسلنا إليكم رسولا شاهدا عليكم كما أرسلنا إلي فرعون رسولا فعصي فرعون الرسول فأخذنه أخذا وبيلا( المزمل 15-16

<<ما به سوي شما پيامبري فرستاده ايم كه بر شما گواه است همچنانكه به سوي فرعون هم پيامبري فرستاديم، اما فرعون از آن پيامبر نافرماني كرد، لذا او را به گير و داري سخت فروگرفتيم>>.

مسألة دوم: اينكه خداوند هرگز راضي نخواهد شد كه هيچ بنده اي در عبادتش، احدي را با او شريك گرداند، نه فرشتة مقرب و نه پيامبر مرسلي را، لذا مي فرمايد:

)و أن المساجد لله فلا تدعوا مع الله أحدا( الجن 18

<<و اينكه همة مسجدها خاص خداوند است، پس باخداوند هيچ احدي را ( به عنوان پرستش ) مخوان>>.

مسألة سوم: كسي كه خدا را به يگانگي بشناسد و از پيامبرش اطاعت كند، هرگز براي او جائز نيست كه با كساني كه با خدا و رسولش دشمني مي كنند دوستي بر قرار كند. اگر چه نزديكترين خويشاوندانش باشند.

لذا خداوندمتعال مي فرمايد:

)لا تجد قوما يؤمنون بالله و اليوم الآخر يوادون من حاد الله و رسوله و لو كانوا آباءهم أو إخوانهم أو عشيرتهم أولئك كتب في قلوبهم الإيمان و أيدهم بروح منه، ويدخلهم جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها، رضي الله عنهم و رضوا عنه، أولئك حزب الله ألا إن حزب الله هم المفلحون( المجادلة 22

<<قومي را كه به خداوند و روز آخرت ايمان داشته باشند نيابي كه با كساني كه با خداوند و پيامبر او مخالفت مي ورزند دوستي كنند، و لو آنكه پدرانشان يا فرزندانشان يا برادرانشان يا خاندانشان باشند، اينانند كه (خداوند)در دلهايشان (نقش) ايمان نگاشته است، و به فيضي از جانب خويش استوارشان داشته است، و ( ايشان را) به بوستانهايي در آورد كه جويباران از فرودست آنها جاري است، جاودانه در آن هستند، هم خداوند از آنان خشنود، وهم آنان از او خشنودند، اينان لشكرخدايند، بدانيدكه لشكرخدا همانان رستگاران هستند>>.

خدايت به طاعتش راه بنمايد بدان كه دين حنيف ابراهيمي اين است كه خدا را به يگانگي و با اخلاص و يكرنگي بپرستي اين است آن هدفي كه خداوند همه مردم را براي تحقق آن آفريده و بدان امر فرموده است، چنانكه مي فرمايد: ) وما خلقت الجن و الإنس إلاليعبدون( الذاريات 56

<<جن و انس را جز براي آنكه مرا بپرستند نيافريده ام>>.

معني <<يعبدون >>در آيه <<يوحدون>> است، يعني مرا به يكتايي بپرستند، بزرگترين و مهمترين چيزي كه خداوند بدان امر فرموده توحيد است، و توحيد يعني خدا را به يكتايي پرستيدن، و بزرگترين چيزي كه از آن باز داشته شرك است، و شرك يعني شخص يا ﭺيزي را با او به عنوان ﭗرستش خواندن، لذا خداوند متعال مي فرمايد: )و اعبدوا الله و لا تشركوا به شيئا(

<<و خدا را بپرستيد و چيزي را با او شريك نكنيد>>. النساء 36

اگر از تو پرسيده شود: سه اصل بزرگ كه شناخت آن بر هر انساني واجب است چيست؟

بگو :1- شناخت پروردگار 2- شناخت اسلام كه دين پسنديده پروردگار است. 3- شناخت پيامبرش حضرت محمد صلي الله عليه وآله وسلم.

جمع آوري و قرائت هاي قرآن دكتر عبدالرحيم ملازاده

جمع آوري و قرائت هاي قرآن

دكتر عبدالرحيم ملازاده

جمع وترتيب قرآن

1-جمع قرآن بمعناى حفظ آن درعهد پيامبر اكرم-ص-

2-جمع قرآن بمعناى كتابت ونوشتن آن در عهد رسول اكرم-ص-

3- جمع قرآن در عهد ابوبكررضي الله عنه

4-جمع قرآن در عهد عثمان كه به جمع دوم مشهور است

قرائت هاي قرآن

قرائت ها: يعنى روش اداء لفظ ونوع خواندن قرآن چون قرآن يعنى خواندنى،

اما دراصطلاح علمى عبارتست از مذهبى از مذاهب نطق قرآن برحسب روشى كه يكى از ائمه قرائت برآن رفته است،

اين قرائت ها با اسانيد ثابت وصحيح از زمان رسول خدا-ص ثابت ميباشد، كه هفت نفراز ياران رسول خدا-ص- در اينمورد ازبقيه مشهورتر بودند، وبسيارى از صحابه وتابعين در شهرهاى متعدد نوع تلاوت وقرائت خود را كه در اصل شفهى است نه نوشتنى از اين افراد مذكور آموختند،

وهنوز كه هنوز است قرائت ها در دنياى اسلام بطور شفهى از شيخى كه دراينكار ماهر بوده واجازهء شفهى ومدرك داشته ياد ميگيرد، ودر دانشگاههاى معتبر اسلامى مثل الازهر ودانشگاه اسلامى مدينه ودرهمهء دانشكه هاى اسلامى -تقريبا- بعنوان يك تخصص بنام تخصص قرائات در دانشكده هاى علوم قرآن كه يكى از آنها قرائات ميباشد تدريس ميشود

امام ذهبى دركتابش "طبقات قراء" هفت نفررا كه خواندن وخواناندن قرآن مشهورتر بوده اند ذكر نموده است: 1- عثمان بن عفان و2-على بن ابى طالب، و3-زيدبن ثابت ، و4-عبدالله بن مسعود، و5-ابوموسى اشعرى

6-أبي بن كعب 7-ابوالدرداء

وگروهى از صحابه از جمله ابوهريره وابن عباس و عبدالله بن سائب در اينمورد پيش "أبى" شاگردى نمودند،

وابن عباس از زيد نيز آموخت،

بسيارى ازتابعين درهمهء شهرها ازجمله در مدينه ومكه وكوفه وبصره وشام قرائت وتلاوت راازاين صحابه

مذكور آموختند،

معناى تواتراينست كه تعداد فراوانى درزمان ها ومكان هاى مختلف روايتى را چنان نقل كرده وبرآن متفق باشند كه اتفاق آنها بر دروغ بودن آن روايت محال باشد، ومشهورتين قرائت هاى متواتر عبارتند از قرائت هاى ائمه سبعه : ابوعمرو، نافع، عاصم، حمزه، كسائى، ابن عامر، ابن كثير، وقرائت هاى سبعه غير از حروف سبعه ميباشد، چون قرائت ها عبارت است از مذاهب ائمه در كيفيت نطق وبه اجماع تا امروز باقى است ومنشأ اختلاف قرائت ها اختلاف در لهجه هاى عرب وكيفيت نطق وكيفيت ادا كردن آن ميباشد مثل تفخيم وترقيق واماله وادغام واظهار و اشباع و مد وقصر و تشديد و تخفيف ....الخ وهمهء اينها در يك حرف است كه حرف-لهجه- قريش ميباشد،

اما احرف سبعه برعكس اين قرائت ها ميباشد، اكثر علماء بر اي هستند كه مقصود از احرف سبعه عبارتند از لهجه هاى هفتگانه ازلهجات عرب كه در معنى يكى هستند، ودرتعيين معناى احرف سبعه اختلاف نظر شده است ، وعبارتست از لهجه هاى : قريش،وهذيل و تميم و ازد، و يمن واقوال ديگرى هم گفته شده است.

جمع وترتيب قرآن

جمع وترتيب قرآن بطور كلى غيراز قرائت ها ميباشد، جمع قرآن بمعناي حفظ ويا كتابت آن ميباشد، وجُمّاع-جمع كننده هاى- قرآن بمعناى حفٌاظ -حفظ كننده ه- آن ميباشد، واين معنى است كه در سخن خداوند خطاب به پيامبرش آمده است، (هركسى كه اندك اطلاعى- بدوراز پيشداورى هاى سابق- از تاريخ قرآن داشته باشد، ميداند كه اين سخنان، سخنان محمد-ص- نيست)، وقتى كه قرآن برپيامبر نازل ميشد ،قبل از اينكه جبرئيل از خواندن وحى فارغ شود، او زبان و لبهايش را تكان ميداد،وبخاطر حرص برقرآن آنرا ميخواند، ليكن قرآن نازل شد كه")لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ):)إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ) )فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ) )ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ) (القيامة16-19)

زبانت را بخاطر عجله براى خواندن آن ( قرآن) حركت مده، (16)چرا كه جمعrlm;كردن و خواندن آن بر عهده ماست! (17)پس هر گاه آن را خوانديم، از خواندن آن پيروى كن

ودرتمام اين موارد احاديث صحيحى وارد شده است ومنابع اين علوم اصلا وابدا كتب تاريخ نيست ونقل آن از كتب تاريخ در نزد اهل فن نقص بزرگى شمرده شده واصلا قابل قبول نيست، چون هر فنى را بايد از منابع خودش نقل نمود، در اينمورد بخصوص، هم بايد همانطور كه مورد اتفاق همهء فرق اسلامى است، از روايت هاى صحيح واز كتب علوم قرآن كه مقصود از علوم در اينجا علوم تجربى نيست، بلكه علوم ودانشى كه مربوط به كيفيت وجمع آورى قرآن ومعناى وحى وسور مكى ومدنى واسباب نزول و ترتيب آيات وسور قرآن، وقرائت هاى متعدد، ووانواع قرائت ها، و تجويد وآداب تلاوت، وناسخ ومنسوخ و .....الخ ميباشد

1-جمع قرآن بمعناى حفظ آن درعهد پيامبر اكرم-ص-

پيامبر مشتاق وحى بوده وهميشه در انتظار نزول آن بود، تا آنرا فهميده وحفظ نمايد، ولهذا او اولين حافظ قرآن بود، وقرآن در خلال بيست و چند سال نازل شد، وهروقت كه آيه يا آياتى نازل ميشد، وقبل از همه چيزدرسينه ها حفظ ميشد، وبعد از آن نوشته ميشد، كه صحابه درمورد حفظ آن رقابت ميورزيدند تا كى بيشتردر جنب عمل به آن، حافظ قرآن هم باشد،

2-جمع قرآن بمعناى كتابت ونوشتن آن در عهد رسول اكرم-ص-

رسول خدا-ص- براى نوشتن وحى چند نفر از بزرگان صحابه از جمله على وابى بن كعب وزيد بن ثابت و...را مأمور نوشتن وحى نمود،

وبعضى از صحابه هم بدون ماموريتى ازطرف پيامبر خودشان بنا بوسائل متعدد موجود آنروز قرآنرا مينوشتند،

وجبرئيل هرسال درشب هاى رمضان قرآن را بر پيامبرعرضه نموده و ميخواند،

چنانكه حديث متفق عليه بين بخارى ومسلم -يعنى قويترين حديث- است كه ...جبرئيل در هرشب رمضان قرآن را با پيامبر مدارسه نموده وميخواند... واحاديث متعدد دراينمورد وجود دارد

وصحابه آياتى را كه حفظ يا مينوشتند برپيامبر عرضه مينمودند، ليكن اين نوشته ها درعهد پيامبر در يك مصحف وكتاب عمومى جمع آورى نشد، يعنى نوشته شد ليكن آياتى در نزد اين وآياتى در نزد آن بود، اما در سينه ها كه اصل حفظ ميباشد مشترك بود ووجود داشت،

وقتى كه پيامبر به رفيق اعلى رفت ووفات نمود، قرآن در سينه ها محفوظ بود، هم چنانكه خداوند ميفرمايد:

)بَلْ هُوَ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ فِي صُدُورِ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إِلَّا الظَّالِمُونَ) (العنكبوت:49) بلكه [قرآن] آياتى روشن درسينهrlm;هاى كسانى است كه علم [الهى] يافتهrlm;اند و جز ستمگران منكر آيات ما نمىrlm;شوند

واما آيات نوشته شدهء قرآن در پيش اين و آن چنانكه اشاره شد،متفرق بود، چون وحى پيوسته نازل ميشد واز آنجا كه پيامبر هميشه منتظر وحى بود نياز به تدوين وجمع آورى آن در يك كتاب پيش نيامده بود، وكاتبان وحى هنوز برحسب نزول وحى آنرا مينوشتند،

وترتيب كتابت قرآن بر حسب نزولش نبود، بلكه پيامبر بعد از نزول آيه دستور ميداد كه اين آيه دركجا ودرميان كدام آيه وكدام سوره قرار داده شود، واگر همهء قرآن بين دوجلد يك كتاب نوشته ميشد هروقت كه وحى ميآمد لزوم به تغيير آن پيش ميآمد،

ولهذا امام زركشى كه دراينمورد صاحب نظراست وتأليفى بنام الاتقان في علوم القرآن دارد در ص57 ج 1 ميگويد: " قرآن در عهد پيامبر نوشته نشد-يعنى بصورت يك كتاب كامل در يكجا- تا پيوسته تغيير آن پيش نيايد، وبدين سبب بود كه كتابت آن -در يك كتاب- به تأخير افتاد تا اينكه باوفات پيامبر نزول وحى كامل شد، پيامبر بقول امام خطابى قرآنرا در يكجا ننوشت، چون هنوز منتظر وحى وناسخ ومنسوخ دربعضى از آيات واحكام وتلاوت بود، "

3- جمع قرآن در عهد ابوبكررضي الله عنه

بخاطر كشته شدن بسيارى از قراء درعهد ابوبكر ، او قرآن را كه در عهد پيامبر نوشته ولى متفرق بود در يك مصحف -كتاب- جمع نمود، وبراساس همان حروف -لهجات- هفتگانه اى بود،كه قرآن بدان نازل شده بود،

پس بنا به رأى متخصصان ومجتهدان علوم قرآن، ابوبكر اولين كسى بود كه آيات قرآن را در يك كتاب در يكجا نوشته وجمع آورى نمود،[1]اگر چه مصحف هاى فردى درنزد بعضى از صحابه مثل على وابى وابن مسعود رضي الله عنهم جميعا وجود داشت، ليكن تا اين حد كه برمصحفى كه ابوبكر جمع آورى نمود،برآنها دقت وتحرى درجمع آورى وترتيب واجماع نرفته بود،

4-جمع قرآن در عهد عثمان كه به جمع دوم مشهور است

وقتى كه فتوحات اسلامى توسع يافت ومردم هر شهرى بنا قرائت قاريء قرآنى كه درآن بود ، با اختلاف حرف ولهجه اى كه برآن نازل شده آنرا ميآموختند، وقتى كه بنا به اتفاقى مثل غزو وجهاد ويا حج با همديگر جمع ميشدند، از اختلاف در قرائت ها تعجب ميكردند، تا حدى كه در جنگ ارمنستان اين باعث اختلاف شد، وقتى كه عثمان اختلاف مردم را در مدينه هم مشاهده نمود گفت شما كه در اينجا پيش من اختلاف ميكنى ودر خواندن قرآن لحن داريد آنها كه دور هستند بيشتر اختلاف خواهند نمود و... اي ياران محمد جمع شويد وبراى مردم قرآنى بنويسيد كه امام -ومقتداى واحد- باشد،

ولهذا على رضي الله عنه ميگفت راجع به عثمان جز به نيكى ياد مكنيد چون اين كاررا جزدرمقابل ما وجلوى چشم ما-يعنى صحابه- انجام نداد،ازما پرسيد كه چكار كنيم پرسيديم نظر خودت چيست؟ گفت به نظر من مردم را بريك مصحف جمع كنيم تا تفرق واختلاف پيش نيايد، ما گفتيم چه نيكو رأيى،"[2]

اين سخن على دلالت براين ميكند كه اين كار عثمان براساس اجماع صحابه بوده است، واجماع درميان مسلمانان بعد از قرآن وسنت يكى از مصادر شرع وفقه اسلامى ميباشد، وعمل به شورى دراينجا عملكرد واقعى پيدا ميكند، چون مصحف هايى را كه با لهجه هاى متعدد نوشته شده بود، بايكى از احرف سبعه كه قرآن بدانها نازل شده است نوشت، تا مردم را بر يك قرائت متحد نمايد، وامت اسلامى هم اين عمل واجتهاد درست اورا تاييد كرد، وقرائت با احرف سبعه واجب نيست، واگر واجب ميبود بايد هر حرفى از آن بشكل متواتر نقل ميشد، تا حجت باشد،

امام ابن جرير طبرى[3] ميگويد: ..امت اسلام، عمل عثمان را كه برايشان امامى ناصح ومهربان بود، و رشد وهدايت درآن بود پذيرفت،

وتفاوت گرد آورى ابوبكر وعثمان در اين بود كه باعث اولى اين بود كه بيم داشت بار فتن قاريان قرآن قرآن جمع نشود، ليكن عثمان از اين بيم داشت، كه كثرت اختلاف در وجوه قرائت ها آثار بدى خواهد داشت،

دكتر عبدالرحيم ملازاده/لندن = 9/2/2005 ساعت 5.30 صبح

[1] منبع اينحانب در اين بحث دو كتاب ميباشد، 1- مباحث في علوم القرآن از دكتر مناع القطان 2- مناهل العرفان في علوم القرآن از شيخ محمد عبدالعظيم الزرقانى ، كه بر كتاب اول بيشتر اعتماد نموده ام

[2] سنن ابوداود سيستانى-سجستانى- اين روايت را باسند صحيح روايت كرده است،

[3] تفسير ابن جرير طبرى ج1ص 64و65 چاپ عربى

نسخه اي براي رهايي از غم

نسخه اي براي رهايي از غم

نسخه اي براي رهايي از غم

غمگين مباش: زيرا غم نسبت به ماضي بي قراري و نسبت به آينده ترسان و امروزت را بر باد مي كند.

غمگين مباش: زيرا غم قلب را تنگ، چهره را گرفته و روح را خسته مي كند، و آرزو بوسيله آن متلاشي مي شود.

غمگين مباش: زيرا غم نه گمشده اي را بر مي گرداند و نه مرده اي را زنده مي كند، نه تقدير را تغيير مي دهد و نه سودي عايدت مي گردد.

غمگين مباش: اگر توتنگدستي ديگري بخاطر وامي در بازداشت است، اگر تو وسيله نقليه اي نداري ديگري پاهايش را از دست داده، اگر تو از دردها شكايت داري ديگران بر تابوتهاي سفيد خوابيده اند اگر تو يك فرزند از دست داده اي ديگري فرزنداني را در يك حادثه از دست داده است.

غمگين مباش: اگر گناه كرده اي توبه كن، اگر بد كرده اي استغفار كن، اگر اشتباه كرده اي اصلاحش كن، زيرار حمت بي پايان است و دروازه باز و توبه پذيرفته شده.

غمگين مباش: مگر نمي بيني ابرهاي سياه چگونه پراكنده و شب گور چگونه روشن و طوفان سهمگين چگونه آرام مي شود؟ پس سختيهايت به نرمي و زندگيت به صفا و آينده ات بسوي نعمتها رهسپارند. ان شاء الله.

غمگين مباش: از انتقادهاي اهل باطل و كينه توزان، زيرا در قبال صبرت بر نقدها و كينه هايشان پاداش مي يابي و بدان كه نقدشان ارزشش را بالا مي برد زيرا مردم سگ مرده را اذيت نمي رسانند.

غمگين مباش: زيرا بيماري برطرف مي شود، مصيبت زده بهبود مي يابد، گناه آمرزيده مي شود، دين پرداخته مي شود، زنداني رها مي شود، گم شده بر مي گردد، گنهكار توبه مي كند و مستمند توانمند مي شود.

غمگين مباش: هرگاه از چاره جويي باز ماني و راهها را بسته يابي، آرزوها پايان يابند و ريسمانها كنده شوند، پس ندا در ده و بگو: يا الله <<و لا حول و لا قوة الا بالله>>.

و هرگاه زمين با وسعتي كه دارد بر تو تنگ آيد، و نفس تو نيز بر تو تنگ آيد، پس آواز ده و بگو: يا الله <<حسبنا الله و نعم الوكيل>>.

و هنگامي كه مصيبت واقع شود، و نگون بختي سر بر آرد و بحران سهمگين گردد پس ندا سر داده بگو: يا الله <<لا حول و لا قوة الا بالله>>.

و هرگاه تمامي دروازه ها فرا رويت بسته گردند پس ندا در داده بگو يا الله <<حسبنا الله و نعم الوكيل>>.

پروردگارا، بر چشمهاي بيدار خواب آرام و بر نفسهاي بيقرار سكون و اطمينان بياور و هر دو را به پيروزي نزديك برسان.

پروردگارا، كوردلان را به سوي نورت، گمراهان را به صراط مستقيم، راه گم كردگان را بوي هدايتت رهنمون گردان، الهي غم را از فكرمان، اندوه را از چهره مان و اضطراب را از قلوبمان بردار.

پروردگارا به تو پناه مي آوريم از هر ترتسي مگر ترس از خودت، و از هر ميلان مگر ميلان به سويت و از هر توكل مگر توكل بر ذاتت و از هر سوال مگر از بارگاهت و از هر استمداد مگر از درگاهت، تويي چاره جوي ما، اي بهترين ياور و مددگار.

عقايد ضاله و ويرانگر تشیع مانع وحدت واقعی است؟

عقايد ضاله و ويرانگر تشیع مانع وحدت واقعی است؟

نویسنده:

اميرى (سرخاب و سفيد آب 3)

قزوینی در شبکه ولایت (ضلالت) برنامه ای داشتند پیرامون هفته وحدت میان شیعه و اهل سنت و در خلال صحبتهای خود، به دشمنی مسیحیان و یهودیان اشاره کردند و اینکه مسیحیان قاتل حضرت عیسی را یهودی میدانند ولی برای ایجاد اتحاد، واتیکان بیانیه ای را صادر کرد که ما حاضریم از این عقیده که یهودی حضرت مسیح را کشته است، دست برداریم و منظورش این بود که جهت ایجاد اتحاد میان شیعه و سنی میبایست از عقاید خود کناره گیری کنیم و هرکدام برای تحقق این امر، یک قدم برداریم و از فلان عقیده خود دست بکشیم و سپس خطابش به اهل سنت بود که ایشان حاضر به عقب نشینی از هیچ عقیده ای نیستند و آیا مثلا حاضرند مومن بودن ابوطالب را بپذیرند و این مسئله نزد شیعه خیلی مهم است!!!

خطاب به جناب قزوینی میگویم: شما که لالایی بلدی چرا خوابت نمیبره؟!! مثلا شیعه از کدام عقاید خویش دست برداشته؟! شما هنوز بر سر مسئله قمه زنی در شک و شبهه هستید و آن را قطعا حرام نمیکنید و تنها بخاطر وهن شیعه آن را جایز نمیدانید!! آیا شما حاضرید از افسانه شهادت حضرت فاطمه توسط خلیفه دوم و آتش زدن خانه و اصابت درب به پهلو و سقط جنین دست بردارید؟ چون این افسانه نقش مهمی را در ایجاد تفرقه بازی میکند، ولی شما هرساله بر آن بیشتر پافشاری میکنید و حتی دهه فاطمیه میگیرید.[1]

پس تمام این سخنانی که گفتید شامل حال خودتان میشود نه اهل سنت و اما در مورد ایمان ابوطالب باید گفت: به مورد طنزآمیز و خنده داری اشاره کردید. شما یا خودتان را به خواب زده اید و یا واقعا جاهل و نادان هستید. ایمان داشتن یا نداشتن ابوطالب چه ربطی به عقاید شما دارد؟!! عقاید شما همچون خلافت الهی حضرت علی و امامت جزء مهمترین اصول دینی به حساب میآیند که نزد شما از نبوت هم بالاتر است. پس این چه قیاسی است که میکنید؟! و ظاهرا شما هیچ چیزی را نزد اهل سنت پیدا نکردید که به چنین مواردی روی آورده اید. و مثلا چنانچه اهل سنت قبول کنند که ابوطالب ایمان داشته آیا شما حاضرید قبول کنید که حضرت علی دارای خلافت الهی و بلافصل نبوده؟

و آیا حاضرید منکر چنین مسئله ای شوید؟ یا منکر امام زمان، خمس مال مردم، عصمت ائمه و دیگر عقایدتان میشوید؟ برای خواننده گرامی لازم به تذکر است عقایدی را که شیعه به عنوان عیبجویی از اهل سنت مطرح میکند، بر فرض صحت نیز خیلی مهم نیستند[2] و اعتقاد و یا عدم اعتقاد به آن ها خیلی حائز اهمیت نبوده و نقش چندانی ندارد، ولی عقاید شیعه بر روی کل جامعه و امت اسلامی تاثیرات مختلف سیاسی و دینی و اجتماعی را دارد و بسیار کلی تر و خطرناک هستند(نمونه آن رهبر شیعیان است که خود را ولی امر کل مسلمین جهان میداند و همینطور نائب بر حق امامی معصوم و من عندالله که سخنش همچون وحی الهی است)

پس لازم به تذکر است که این عقاید ضاله و مخرب و ویرانگر تشیع غلابی است که از ابتدا مانع ایجاد وحدت واقعی میان مسلمین گشته است، عقایدی که همچون سنگریزه میمانند و قابل حل شدن با سواد اعظم مسلمین نیستند و تازه سواد اعظم مسلمین را به حل شدن با خود دعوت میکند و انتظار دارند با دلایل خود، اهل علم و تحقیق را قانع سازند که مذهب ایشان بر حق است، یعنی در یک کلام: ای یک و نیم میلیارد مسلمان اهل سنت، لطف کنید و بیایید صحابه را غاصب خلافت الهی حضرت علی بدانید و ایشان را لعن کنید و همچون ما زیارت عاشورا بخوانید و هر ساله در ماه محرم بر سر و روی خود بکوبید و روی قبور را گنبد و بارگاه بسازید و برای ظهور امام زمان نیز، دعای ندبه بخوانید و در مصائب و مشکلات، امامان را همچون خداوند صدا بزنید و از قبور ایشان حاجت بطلبید و رهبر ما از فقیهان شیعه را به عنوان ولی امر مسلمین جهان و نائب امام معصوم قبول کنید و اجازه دهید ولایت فقیه ما به کشور شما نیز صادر شود و غیره....، خواننده گرامی خود قضاوت کند که آیا با داشتن چنین عقایدی، اصلا ایجاد اتحاد ممکن است و آیا شیعه حاضر به ایجاد اتحاد با خوارج و نواصب هست یا خیر؟

با اینکه خوارج تنها با علی دشمنی میکرده اند و بسیاری دیگر از عقاید رافضیان را ندارند که آن نیز هم اکنون کم رنگ شده و خوارج امروزی بسیار معتدل شده اند و همچون سابق نیستند، ولی باز شیعه حاضر به شنیدن نام ایشان هم نیست و حتی با اهل سنت که حضرت علی و اهل بیت را دوست دارند مشکل دارد، چه برسد به خوارج و نواصب. آری تا ریشه فتنه را نابود نکنید، تظاهر به وحدت سودی نمیبخشد و بالاخره در جایی این آتش زیر خاکستر برملا میشود(مثل وقتی که آخوندی بنام مهدی دانشمند بر بالای منبر رفت و اهل سنت و ابوبکر و عمر را حرامزاده خواند، مراجع شیعه باید توجه داشته باشند که بعضی اوقات ممکن است برخی از ایشان از حالت تقیه خارج شوند و آنچه را که در دل به آن ایمان کامل دارند، ناگهان بر زبان بیاورند و آن موقع است که چهره واقعی ایشان نمایان میشود و این برای منافقین خوب نیست) جالب است که جناب قزوینی در برنامه ای[3] در باره وحدت میگفت: نمیبایست به مقدسات کسی توهین شود!!! باید به جناب قزوینی گفت که ظاهرا شما لعن به اشخاصی که مورد محبت و دوستی اهل سنت هستند را توهین نمیدانید؟! خوب با این حساب، خوارج و نواصب هم توهینی به شما نکرده اند و باز جناب قزوینی پیرامون وحدت شیعه و سنی اینگونه ادامه دادند که به گفته شهید مطهری: نمیبایست عواطف یکدیگر را جریحه دار کنیم!!!

میگویم: واقعا که شما در گمراهی رتبه اول را در جهان دارید، باید به شما و مطهری و دیگر مراجع گفت: آیا لعن کردن و داشتن کینه و نفرت و بدگویی کردن در مورد اشخاصی که مورد محبت اهل سنت هستند باعث آن نمیشود که عواطف ایشان جریحه دار شود؟ پس خوارج و نواصب هم عواطف شیعیان را جریحه دار نکرده اند و شیعه حق اعتراض به ایشان را ندارد.(و چرا دائم معترض هستید که در زمان بنی امیه، علی را بر منبرها لعن میکرده اند؟ شما هم زیارت عاشورا میخوانید و البته کودکان دبستانی هم مقصود اشخاص لعن شونده در این زیارت را میدانند) همانطور که گفتم تا ریشه خرافات و فتنه از بین نرود سودی حاصل نمیشود و شما و روشنفکرانتان چون مطهری، هرچه میخواهید سخنان زیبا بکار بگیرید. جناب قزوینی به اتحاد میان شیعه و سنی در ایران اشاره کرد که ایشان بدون هیچ مشکلی و بخوبی در کنار یکدیگر زندگی میکنند و حتی با یکدیگر ازدواج مینمایند. البته این سخنان مرا به خنده انداخت، چون به یاد تخریب مساجد اهل سنت افتادم4 و همچنین مسموم شدن و ترور علمای ایشان[5] که البته برای آگاهان نیازی به توضیح بیشتر در این زمینه نیست و حکومت شیعی ایران(و ولی امر مسلمین جهان) حتی اجازه ساخت یک مسجد را در شهرهای بزرگی چون تهران و اصفهان به اهل سنت نمیدهد و تنها دم از وحدت میزند.

قزوینی سخنان بسیاری گفت در مورد اینکه رفتار علمای عربستان با ما بسیار عالی و مودبانه بوده است.

در پاسخ میگویم: خود ما نیز میدانیم که اهل سنت و علمای ایشان همیشه در حفظ جماعت مسلمین و دوری از تفرقه و ایجاد اتحاد، گام اول را برداشته اند و این شمایید که با عقاید و افکار مسمومی که در مذهبتان دارید، همیشه باعث تفرقه و ایجاد فتنه میان مسلمین شده اید و این رفتار خوب علمای اهل سنت باید باعث شرمندگی شما باشد. به هرحال خلاصه سخن ما این است که میبایست اتحاد واقعی و اتحادی از ته قلب میان مسلمین ایجاد شود نه اتحادی ظاهری و ایجاد چنین اتحادی تنها در سایه تمسک به قرآن و سنت و دوری از عقاید پوچ و خرافی امکان پذیر است، عقاید تفرقه انداز و پوچی که پایه و اساس تشیع غلابی را تشکیل داده اند و مراجع مدعی تشیع نیز به این سادگی از این عقاید دست نمیکشند.

---------------------------------------------------------

1- حتی در شهر کاشان آرامگاهی برای ابولؤلؤ مجوسی که قاتل حضرت عمر( میباشد درست کرده اند و آن را زیارت میکنند و یا اطراف آن جشن میگیرند.(البته نمیدانم قبر ابولؤلؤ در کاشان چه میکند؟ البته روافض برای هر سوالی پاسخهای منطقی و بسیار محکمیدارند و در این مورد نیز میگویند که حضرت علی، ابولؤلؤ را زیر عبای خود گرفت و با طی الارض به کاشان برد و او را در آنجا گذاشت و برگشت، تا کسی بخاطر قتل خلیفه مجازاتش نکند!! البته شما مختار هستید که به دنبال روایات صحیح و متواتر تاریخی بروید و یا به دنبال خبری واحد و جعلی و غلوآمیز و مسخره)

2- تازه مراجع رافضی دائما بر این عقاید اشتباه تاکید دارند و بالای منبرها مرتب و تنها از همین عقاید صحبت میکنند، در صورتیکه علمای اهل سنت اینگونه نیستند و به قرآن و سنت تاکید میکنند، نه عقاید خرافی و اشتباه(در ضمن چنانچه حتی اهل سنت از برخی نظرات خود دست بکشند، به جرات میتوان گفت که مراجع متعصب رافضی و خوارج حزب اللهی حاضر به عقب نشینی از هیچ عقیده ای نیستند و حتی چنانچه زبانی به این امر معترف شوند، در دل بر همان عقیده قبلی خود میمانند و به اصطلاح خودشان تقیه میکنند)

3- برنامه مورخ 12/12/1389 ساعت 30/21 شبکه ولایت

4- همچون مسجد شیخ فیض محمد مشهد یا مسجد بجنورد و مساجد دیگر از اهل سنت.

5- مسموم شدن علمای اهل سنت توسط سربازان گمنام امام زمان که با انجام این اعمال علاوه بر گمنام، بدنام نیز شده اند و فکر میکنم منظور روشنفکران شیعه از جریحه دار نکردن عواطف اهل سنت همین بوده که با سم ریختن و بصورت مخفیانه عمل کنید تا عواطف اهل سنت جریحه دار نشود و ایشان به آرامی و بدون ناراحتی به قتل برسند تا مبادا به وحدت شیعه و سنی لطمه ای بخورد!!!

آیا در بین اجداد حضرت علی هیچکس بر شرک نمرده بود؟؟؟

آیا در بین اجداد حضرت علی هیچکس بر شرک نمرده بود؟؟؟

نویسنده:

محمد باقر سجـودی

شیعه در راستای غلو اصرار دارد که ثابت کند در اجداد حضرت علی هیچ شخص مشرکی وجود نداشته است. اما حدیث های ما واضح میگویند که پدر حضرت علی _ ابوطالب _ بر شرک مرده ، ولی این برای شیعه مشكل ساز نیست زیرا میتواند براحتی منکر حدیث شود و خودش حدیث جعلی بسازد، مبنی بر اینکه ابوطالب مومن بود،

اما شیعه با قرآن چکار کند؟!!

قرآن بوضوح میگوید حداقل یک نفر از اجداد علی مشرک بود یعنی آزر- پدر ابراهیم- بر شرک مرد، قرآن از زبان او میفرماید:(وَاغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّینَ) << سوره الشعراء آیه 86>> {ابراهیم گفت:بارالها پدرم را بیامرز، که او از گمراهان بود}

شیعه اینجا نمیتواند آیه قرآن را تحریف کند، پس چنگ به تاویل میزند و میگوید مقصود از پدر اینجا عمو است!!

اولا اگر ابراهیم برای عمویش مشرکش دعا کند بطریق اولی باید برای پدر مومنش هم دعا کند، در حالیکه در این باره چیزی نیست، آیا پدر مهمتر است یا عمو؟ یا شاید فکر میکنید مومن فوت شده ، به دعای پسرش نیازی ندارد؟!!

دوما:

درحالیکه هرکس میداند، عمو عمو است، و عمه عمه است، دایی دایی ، پدر پدر است ،

اما شیعه برای قبر پرستی و شخصیت پرستی، نیاز دارد که غلو کند، پس برای تاویل، به استدلالی عجیب چنگ میزند و به این آیه استناد نموده و میگوید:

أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ یعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قَالَ لِبَنِیهِ مَا تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِی قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ<< بقره آیه 133>>

آیا هنگامی که مرگ یعقوب فرا رسید، شما حاضر بودید؟! در آن هنگام که به فرزندان خود گفت: <<پس از من، چه چیز را می پرستید؟>> گفتند: <<خدای تو، و خدای پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خداوند یکتا را، و ما در برابر او تسلیم هستیم

شیعه بعد نتیجه میگیرد: در این آیه پسران و نوه های یعقوب، اسماعیل را پدر یعقوب نامیدند، در حالیکه اسماعیل عموی حضرت یعقوب بود، و بنابراین تعجبی ندارد اگر ما پدر را ترجمه کنیم به عمو!! و لفظ اب را ترجمه کنیم به عمو!! و بگوییم عموی ابراهیم مشرک بود نه پدر ابراهیم !

و با این حساب ،عقیده شیعه با قرآن در تضاد نیست !! و از اجداد حضرت علی، هیچکس مشرک نبود!!

اما جواب این است که اگر در آیه دقت کنید میبینید که آباء لفظ جمع است آیه میگوید پدرانت و هر کس میداند که یک آدم دو پدر ندارد یعنی تخصیص نبوده لفظ جمع بکار رفته است و عمو و پدر و پدر بزرگ جمعا شده پدران

و قبول داریم در لفظ عرب میتوان عمو را پدر خطاب کرد.

ولی بغیر نیاز، این کار درست نیست مثال ما نمیتوانیم بگوییم : یعقوب بن اسماعیل بن ابراهیم! یا حسین بن محمد بن عبدالله. در زبان عربی اگر بگوییم( یعقوب به پدرش گفت ...) واضح است که شنونده در میابد به اسحاق گفت نه به عمویش اسماعیل!

و اگر بگوییم (یعقوب به پدرش اسماعیل گفت...) واضح است که شنونده در میابد که اسماعیل پدرش است، زیرا با وجود موجود بودن لفظ عمو، نیازی ندارد که بگوییم( به پدرش اسماعیل گفت...) در حالیکه مقصود عمو باشد براحتی باید بگوییم (به عمویش اسماعیل گفت...)

زیرا اینجا تخصیص و فرد معینی مقصود است و لفظ جمع نیست

پس وقتی قرآن میگوید: وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ لِأَبِیهِ آَزَر

و وقتیکه ابراهیم به پَدرش آَزَر گفت.......

واضح است که آَزَر پدر ابراهیم است!

و این آیه را هم ببینید: لَیسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِیضِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا مِنْ بُیوتِكُمْ أَوْ بُیوتِ آبَائِكُمْ أَوْ بُیوتِ أُمَّهَاتِكُمْ أَوْ بُیوتِ إِخْوَانِكُمْ أَوْ بُیوتِ أَخَوَاتِكُمْ أَوْ بُیوتِ أَعْمَامِكُمْ أَوْ بُیوتِ عَمَّاتِكُمْ أَوْ بُیوتِ أَخْوَالِكُمْ أَوْ بُیوتِ خَالَاتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُمْ مَفَاتِحَهُ أَوْ صَدِیقِكُمْ <<النور/61>>

بر نابینا و افراد لنگ و بیمار گناهی نیست (که با شما هم غذا شوند)، و بر شما نیز گناهی نیست که از خانه های خودتان [=خانه های فرزندان یا همسرانتان که خانه خود شما محسوب می شود بدون اجازه خاصی ] غذا بخورید؛ و همچنین خانه های پدرانتان، یا خانه های مادرانتان، یا خانه های برادرانتان، یا خانه های خواهرانتان، یا خانه های عموهایتان، یا خانه های عمه هایتان، یا خانه های داییهایتان، یا خانه های خاله هایتان، یا خانه ای که کلیدش در اختیار شماست، یا خانه های دوستانتان، بر شما گناهی نیست.

ملاحظه فرمودید ؟ اینجا عمو و پدر را جمع نزده زیرا اگر میگفت خانه پدر، هیچکس نمیفهمید که مقصود خانه عمو هم هست.

وانگهی دلیل دیگری که ثابت میکند ، شیعه بر حق نیست، همانا شهادت تاریخ است !

تاریخ به خبر یقین بما میگوید که نه علی، نه حسن، نه حسین، نه سجاد، نه باقر، نه صادق، رضی الله عنهم، هیچکدام آز انها، نام ابوطالب را حتی بر روی یک فرزند خود ننهاده اند، در حالیکه بارها، نام عایشه و ابوبکر و عمر و عثمان را برای اولاد خود پسندیده اند پس اگر واقعا ابوطالب آنطور که شیعه میگوید مومن بود ، پس جواب این معما چیست؟

میلاد با برکت حضرت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)

میلاد با برکت حضرت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)، یاد کردن و پرداختن به رخدادی بنیادین، یعنی وحدت میان مسلمانان جهان است. وحدت درون دینی میان فرقه های گوناگون اسلامی به ویژه برادران اهل تسنن و تشیع. این وحدت بایسته ای است گزیرناپذیر که سالگشت ولادت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) الهام بخش آن است. این بدان روست که وجود پیامبر و شخصیت والا و نقطه اتصال همه اندیشه های اسلامی است و هر فرقه و مذهبی که گم گشت خود را دوباره در او پیدا می کند و پهنایسینه او را جایگاهی آرام برای کاستن از تلاطم موج فتنه می یابد

میلاد حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) الهام بخش وحدت

میلاد با برکت حضرت محمد (صلی الله علیه وآله وسلم)، یاد کردن و پرداختن به رخدادی بنیادین، یعنی وحدت میان مسلمانان جهان است. وحدت درون دینی میان فرقه های گوناگون اسلامی به ویژه برادران اهل تسنن و تشیع. این وحدت بایسته ای است گزیرناپذیر که سالگشت ولادت پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) الهام بخش آن است. این بدان روست که وجود پیامبر و شخصیت والا و نقطه اتصال همه اندیشه های اسلامی است و هر فرقه و مذهبی که گم گشت خود را دوباره در او پیدا می کند و پهنای سینه او را جایگاهی آرام برای کاستن از تلاطم موج فتنه می یابد.

پیمانه جان هر مسلمان واقعی لبریز است، از عشق و شیدایی به پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم) و صد البته این مهر دو سو دارد؛ قلب اقیانوس گونه پیامر (صلی الله علیه وآله وسلم) نیز از عشق امت و دلدادگی به ایشان همواره لبریز بوده است. این گونه شیدایی بین مرید و مراد و رهبر و امت را در کدام دین و آیین می توان سراغ گرفت؟ همین یکسویی نسبت به عشق به پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) در میان تمام فرقه ها و دسته های اسلامی نقطه ای است بس ارجمند و گرانسنگ که می باید بر آن تأکید داشت و با تکیه بر آن، پرچم اخوت را برافراشت. پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) از روز نخست پیام آور وحدت و یکپارچگی بوده است، چه آن روز که در آغاز هجرت به مدینه، دشمنی دیرینه بین اوس و خزرج را به برادری و همدلی کامل مبدل ساخت، چه آن هنگام که در واپسین لحظات عمر شریف خود با پافشاری بر یکپارچگی چشم از جهان فروبست و چه با ودیعت نهادن کتاب و عترت برای مقابله با پراکندگی، چاره اندیشید.

وحدت خواهی قرآن - یادگار جاوید پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) و هشدار نسبت به عواقب پراکندگی برای هر مسلمان، بهترین رهنمود است. قرآن کریم سه اثر زیانبار را برای پراکندگی یاد کرده است:

1. فروپاشی درونی و هرز رفتن توان ها

2. کاستی هیمنه در برابر دشمنان دین

3. فراهم آمدن زمینه سیطره طاغوت بر دین باوران

از پافشاری قرآن بر وحدت و هشدار نسبت به پراکندگی می توان دریافت که مسلمانان از کدام سو آسیب جدی خواهند دید و در دامن چه خطری خواهند غلطید.

قرآن به مسلمانان اعلام داشته است که به سبب برخورداری از آیین حق مداری و ظلم ستیزی و نیز دعوی خاتمیت، همواره با دشمنان پیدا و پنهان روبرو خواهند بود؛ دشمنانی که جز نیستی و نابودی ایشان را در دل نمی پرورانند. شاهد این مدعا در سده های اخیر، دست های تفرقه افکنانه دشمنان دین است که پس از جنگ جهانی اول و با دسیسه فروپاشی امپراطوری عثمانی به قطعه قطعه کردن کشورهای اسلامی پرداختند و کما بیش در تمام مرزها نقطه چالش برجای نهادند، و از بر ساختن فرقه های مذهبی افراطی و تقویت بنیه آنها از هیچ کوششی دریغ نکردند. در مقابل چنین دشمنانی جز وحدت و یکدلی نشاید. لذا میلاد پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) را بهانه ای برای وحدت خود قرار دهیم.

نویسنده: علی نصیری

عایشه صدیقه (رضي الله عنها)

عایشه صدیقه (رضي الله عنها) در سنی اندک وارد خانه پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شد. حکمت خداوند در این آشکار می شود که عایشه زندگی اش را به عنوان یک همسر در چنین سنی آغاز نماید، تا در دامان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) رشد کند و ببالد و شخصیتش تکوین و عقل و دانش و اندیشه اش زیر نظر پیامبر _صلی الله علیه و آله و سلم)تکامل یابد. پیامبر به عایشه توجه و عنایت خاصی می نمود. این توجه درست از زمانی شروع شد که او دخترکی پرناز و طنّاز بود و تا زمانی که به یک زن کامل مبدل گردید و صاحب عقل کامل و اندیشه ای پخته شد و قدرت کسب دانش و گسترش آن را میان مردم به دست آورد، ادامه یافت.

عشق جاودان

عایشه صدیقه (رضي الله عنه) در سنی اندک وارد خانه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) شد. حکمت خداوند در این آشکار می شود که عایشه زندگی اش را به عنوان یک همسر در چنین سنی آغاز نماید، تا در دامان پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) رشد کند و ببالد و شخصیتش تکوین و عقل و دانش و اندیشه اش زیر نظر پیامبر _صلی الله علیه و آله و سلم)تکامل یابد. پیامبر به عایشه توجه و عنایت خاصی می نمود. این توجه درست از زمانی شروع شد که او دخترکی پرناز و طنّاز بود و تا زمانی که به یک زن کامل مبدل گردید و صاحب عقل کامل و اندیشه ای پخته شد و قدرت کسب دانش و گسترش آن را میان مردم به دست آورد، ادامه یافت. عایشه برای پیامبر بسان دانش آموز نجیب و آرامی بود که در محضر او کلیه علوم را فرا می گرفت. تا در آینده به مثابه بزرگ ترین و برترین آموزگار مطرح شود.

درست از زمانی که او قدمش را بر آستانه این خانه مبارک گذاشت، همه آن چه را که در آن می گذشت به حافظه خود می سپرد. او هیچ گاه فراموش نمی کند که چگونه در کنار هم سن و سالانش با عروسک ها بازی می کرد. او لبخند زیبای پیامبر را که بازتابنده تمامی عشق، عطوفت و محبتی بود که در قلب پیامبر نسبت به عایشه موج می زد فراموش نمی کرد. این لبخند زمانی بر لبان پیامبر شکفت که از عایشه در مورد عروسک هایش پرسید: این چیست؟

پاسخ داد: یک اسب است.

پیامبر فرمود: سبحان الله، اسب بال دارد!

عایشه با هوشیاری فطری خود که حاکی از شهامت او بود، پاسخ داد: مگر نشنیده ای که سلیمان اسب بال دار داشته است؟

این خوش طبعی های ظریف پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در کنار هم زیستی مهربانانه و مهرورزانه او با عایشه سبب شده بود، که عایشه نسبت به پیامبر عشقی شکوه مند در دل بپروراند. عشقی که نظیر آن را بسیار کم در دیگر همسران می توانیم ببینیم.

این عشق و دوستی باشکوه در طول زندگی در عایشه صدیقه موج می زد. او به دیگر زنان می آموخت که در عشق ورزیدن به همسران خویش و آرایش نمودن خود برای آنان، چگونه خلوص و شفافیت داشته باشند. او به زنی گفت: <<اگر شوهری داشتی و می توانستی دو چشمت را برایش در بیاوری و دو چشم زیباتر به جای آن بگذاری، این کار را بکن>>. (ابن سعد)

آخر چگونه عاشق و دوست دار پیامبر نباشد، مگر هم او نبود که به وی چنان توجه و عنایتی نمود که حتی از پدر خود نیز ندیده بود؟ نقل می کنند که پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)روزی با او درباره موضوعی مجادله نمود، امّا عایشه خودداری کرد. پیامبر به او گفت: دوست داری چه کسی میان من و تو داوری کند؟ آیا موافقی که عمر (رضي الله عنه) داوری کند؟ عایشه گفت: <<دوست ندارم عمر داور باشد.>>

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: دوست داری پدرت باشد؟

گفت: بله.

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)شخصی را دنبال ابوبکر صدیق فرستاد. ابوبکر آمد. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)به حرف آمد و فرمود: این...،

عایشه حرف پیامبر را قطع کرد و گفت: از خدا بترس و به جز حق چیزی نگو...!

ابوبکر سراسیمه شد. آخر چگونه دخترش به پیامبر خدا چنین بگوید؟ مگر پیامبر جز حق، چیز دیگری می گوید؟ ابوبکر صدیق دستش را بلند کرد و یک سیلی بر گونه عایشه نواخت. بینی عایشه زخمی شد و خون از آن جاری گردید و بر لب هایش ریخت. عایشه از کنار پدر گریخت و به پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) پناه برد و پشت سر او ایستاد. پیامبر برخاست و با دستان خود خون ها را از لباسش شست و به ابوبکر فرمود: <<تو را به خدا قسم برو...ما که تو را برای این نخواسته بودیم...>>

ابوبکر صدیق که خارج شد، عایشه برخاست و خود را از پیامبر خدا دور کرد. پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)به او گفت: بیا کنار من...!

عایشه سرباز زد، پیامبر لبخندی زد و گفت: <<چند لحظه پیش به سختی خود را پشت سر من پنهان می کردی>> (اعلام النساء)

عایشه صدیقه به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) بی نهایت عشق می ورزید تا جایی که به وزیدن نسیم بر پیامبر نیز حسادت می کرد و غیرتش می جوشید. نوازشی که صورت پیامبر از نسیم می دید برای عایشه (رضي الله عنها) سخت بود. چون دوست نداشت تنها با دستان او نوازش شود. هرگاه پیامبر از او پرسید: عایشه، تو را چه شد؟ غیرتی شده ای؟

پاسخ می داد: چرا کسی مانند من برای کسی هم چون تو دچار غیرت و حسادت نشود؟ (اعلام النساء)

آخر چرا نسبت به پیامبر دچار غیرت نشود، او که می داند پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) برترین انسان است! آخر چگونه برای پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)دچار حسادت نشود؟ او تا حدی به پیامبر عشق می ورزد، که آرزو می کند کاش او را روی چشمان خود می گذاشت و مژه های خویش را بر او آویزان می نمود تا دیگر هیچ کسی در پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)با او شریک نباشد!

راستی، او چگونه نسبت به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)دچار غیرت و حسادت نشود، مگر نه این است که پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم)با تقسیم عادلانه خود، به او مانند بقیه زنان تنها یک روز اختصاص می دهد؟ عاشق به عدالت بسنده نمی کند، بلکه می خواهد معشوق تماماً ازآن او باشد و هیچ کس جز او به معشوق دسترسی نداشته باشد.

این عشق باشکوه عامل غیرت و حسادت شدید عایشه نسبت به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)و سرانجام این عشق باشکوه عامل اساسی بود تا عایشه همه آنچه را که درست انجام می داد یا می گفت، به حافظه خود بسپارد تا در آینده با قلب، روح و عقل دایرة المعارف زنده و سیار او باشد.

هم چنان که او نسبت به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) عشق می ورزید، پیامبر نیز عشق او را پاسخ می داد. عایشه، زمان خردسالی در خانه عزیزترین دوستش بود و پس از آن، زمانی که یک جوان بود به او عشق می ورزید. پیامبر هیچ گاه خواسته او را رد نمی کرد؛ پیامبر می ایستاد و با ردای خود او را می پوشاند تا او گونه اش را بر گردن پیامبر بگذارد و به بردگان سیاه پوستی بنگرد که در مسجد بازی و تمرین می کردند و تا خود او خسته نمی شد و برنمی گشت، پیامبر همچنان می ایستاد. (صحیح مسلم)

عزت نفس و خودباوری آزادانه عایشه برای پیامبر دوست داشتنی بود. موضع گیری های عایشه صدیقه برای پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) شگفت انگیز بودند. نقل می کنند که: ام المؤمنین زینب بنت جحش، هووی عایشه، روزی نزد عایشه آمد و به فخرفروشی و خرده گیری از عایشه پرداخت. عایشه (رضي الله عنه) ساکت بود و با احترام و شکوه خاصی به چشمان پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) خیره شده بود. همین که احساس کرد پیامبر بدش نمی آید که عایشه از خود دفاع کند، برخاست و پاسخ زینب را داد. مرتب با او حرف زد و از خود دفاع نمود، تا این که سرانجام زینب را به سکوت وا داشت. در آن زمان پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) با شگفتی به عایشه خیره شد و فرمود: او، دختر ابوبکر است.

پیامبر به خاطر عشقی که عایشه نسبت به او داشت و احترامی که برای او قایل بود و قدرشناسی که از او می کرد، به او محبت می نمود. عایشه صدیقه می گفت: پیامبر کفشش را وصله می زد و من نشسته بودم و پشم می ریسیدم. به پیامبر نگاه کردم. به ناگاه دیدم از پیشانی اش عرق سرازیر می شود و سپس عرق ها از خود نور تولید می کنند. من مات و مبهوت شدم. پیامبر نگاهی به من کرد و فرمود: چرا مات و مبهوت شده ای؟

گفتم: <<ای پیامبر خدا! به تو نگاه کردم. دیدم پیشانی ات عرق می کند و سپس عرق ها نور تولید می کنند. مسلماً اگر ابوکبیر هذلی تو را می دید می دانست که توبه شعرش سزاوارتری...>>

پیامبر فرمود: مگر ابوکبیر هذلی چه می گوید؟

گفتم: او این شعر را گفته است:

<<و مبرأ من کل غبر حیضة و فساد مرضعة وداء مغیل

و إذا نظرت الی أسرة وجهه برقت کبرق العارض المتهلل>>

<<او از هرگونه زخم زمان قاعدگی و فساد زنی که شیر می دهد و دردی که در اثر شیر دادن بچه در زمان بارداری به وجود می آید سالم و تندرست است. هرگاه به خطوط چهره اش بنگری، هم چون ابر درخشنده و برق زننده، می درخشد و برق می زند.>>

عایشه می گوید: پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) چیزی را که در دست داشت گذاشت و برخاست و به سوی من آمد و میان دو چشمم را بوسید و گفت: <<عایشه، خدا به تو جزای خیر دهد، آن قدر از خودم خوش حال نشدم که از تو خوش حال شدم.>>

بنابراین با توجه به هوش و ذکاوت و طبیعت شادی که خداوند به او داده بود و نیز با توجه به علاقه شدید او به خشنود ساختن شوهر، عایشه نزد پیامبر نه تنها از همه زنان، بلکه از همه مردم محبوب تر بود. در بخاری روایت شده که: عمروبن عاص (رضي الله عنه) گفته است: <<گفتم: ای رسول خدا! کدام یک از مردم نزد تو محبوب تر است؟>>فرمود: عایشه.

گفتم:از مردان؟

فرمود:پدرش...

عایشه صدیقه (رضي الله عنه) به خاطر خصلت های زیبایی که خداوند در او قرار داده بود، برترین مقام را در قلب پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به دست آورده بود - البته اگر ام المؤمنین خدیجه (رضي الله عنه)- را استثناء کنیم.

مسلماً هرگاه خداوند بنای چیزی را بگذارد، ابزارهایش را نیز فراهم می کند. خداوند برای عایشه صدیقه این تصمیم را گرفته بود که سرمشق و الگوی دیگر زنان مسلمان باشد. از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) دانش نبوّت را فرا بگیرد و به دیگران بیاموزد.

بدین جهت خداوند به او استعدادهای گوناگونی همچون هوشیاری، فصاحت، بلاغت و حافظه قوی و زنده داده بود. علاوه راین به او توفیق هدایت، عبادت و تقوا نیز داده بود. بی تردید همه این ها از لطف و عنایت خداوند می باشند. مسلماً خداوند هرگونه که بخواهد، لطف می کند. همه این عنایات برای آن بود تا عایشه (رضي الله عنه) گنجینه امانتی باشد که همه علوم طرح نماید.

آخر چگونه پیامبراو را دوست نداشته باشد، مگر نه این است که خداوند او را فراهم نموده تا در خوشی و ناخوشی، مایه تسلی دل و آرامش خیال پیامبر باشد؟ چگونه به او عشق نورزد، مگر نه این که او دختر محبوب ترین مردم نزد اوست؟ مگر او پاره تن پدر خویش نیست؟

عایشه تنها نسب را از پدر خویش نگرفته بود، بلکه به اخلاق او نیز آراسته شده بود و هوشیاری، رسایی سخن، فصاحت و آگاهی از رویدادها و نسب های اعراب و از همه مهم تر عشق پیامبرخدا را هم از او ارث برده بود.

رفیدة الحبش. ترجمه: داود نارویی

حكم خودکشي در اسلام

حكم خودکشي در اسلام

از ابوهريره رضي الله عنه روايت است که پيامبرصلي الله عليه وسلم فرمود :

"من تردي من جبل فقتل نفسه فهو في نار جهنم، يتردي فيه خالدا مخلدا فيها أبدا، و من تحسي سما فقتل نفسه، فسمه في يده يتحساه في نار جهنمف خالدا مخلدا فيها أبدا، و من قتل نفسه بحديدة فحديدته في يده يجأ بها في بطنه في نار جهنم خالدا مخلدا فيها أبداً " (متفق عليه)

<<هر کس خودش را از کوهي پرت کرده و بکشد هميشه، به صورت استمرار در جهنم پرت مي شو و تا ابد در آن باقي مي ماند، و هر کس با خوردن سم خودکشي کند، وارد جهنم مي شود در حالي که سم را در دست گرفته و آنرا مي خورد و تا ابد در آتش جهنم به همين عذاب گرفتار مي ماند، و هر کس با آهني خودش را بکشد، در آتش جهنم آن را به شکمش فرو مي برد، و در آنجا تا ابد باقي مي ماند>>.

از جندب بن عبدالله روايت است که پيامبرصلي الله عليه وسلم فرمود :

" ان فيمن کان قبلکم رجل به جرح، فجزع، فأخذ سکينا، فحزبها يده، فما رقأ الدم حتي مات، قال الله تعالي : بادرني عبدي بنفسه، حرمت عليه الجنة " (متفق عليه)

<<در گذشتگان قبل از شما مردي زخمي بر بدن داشت، بي تابي کرد و کاردي را برداشت و با آن دستش را بريد. خون بند نيامد تا اينکه فوت کرد، خداوند متعال فرمود : قبل از آنکه بنده ام را بميرانم مبادرت به خودکشي کرد، لذا بهشت را بر او حرام کردم>>.

از جابر رضي الله عنه روايت است که طفيل بن عمرو دوسي نزد پيامبرصلي الله عليه وسلم آمد وگفت : اي رسول خدا! آيا قلعه اي محکم و نيرويي بازدارنده نمي خواهي؟ جابر گويد : آن قلعه اي از دَوس بود (در جاهليت) پيامبرصلي الله عليه وسلم پيشنهاد او را رد کرد، چراکه خداوند افتخار پشتيباني و نصرت را به انصار داده بود، وقتي پيامبرصلي الله عليه وسلم به مدينه هجرت کرد طفيل بن عمرو نيز با يکي از افراد قومش به آنجا هجرت نمود، آب و هواي مدينه با آنها سازگار نشد، لذا آنمرد مريض شد و بي تابي کرد، و در نتيجه با تيرهاي نوک پهني که داشت انگشتانش را قطع کرد، خون از دودستش جاري شد تا مُرد، طفيل بن عمرو او را با هيئتي زيبا در حالي که دستش را پوشانده بود در خواب ديد، به او گفت : پروردگارت باتو چه کرد؟ گفت : به خاطر هجرتي که به سوي پيامبرشصلي الله عليه وسلم کرده بودم مرا بخشيد، سپس طفيل گفت : چرا دستهايت را پوشانده اي؟ گفت : به من گفتند : آنچه را خود از بين برده اي برايت درست نمي کنيم، طفيل اين خواب را براي پيامبرصلي الله عليه وسلم بازگو کرد پيامبر فرمود : خدايا دودستش را نيز ببخش>> (صحيح مسلم)

گرفته شده از کتاب: مختصر فقه از أدلهء قرآن کريم و سنت صحيح

مؤلف: عبدالعظيم بن بدوي

مترجم: عبد الله محمدي

مصدر: سايت نوار اسلام

IslamTape.Co

موقف اهل سنت و جماعت در مورد مشاجرات بين اصحاب رسول الله صلی الله عليه وسلم

موقف اهل سنت و جماعت در مورد مشاجرات بين اصحاب رسول الله صلی الله عليه وسلم

سئوال از شيخ الاسلام: آيا به سبب مشاجراتي كه بين اصحاب چون علي، معاويه، طلحه،عايشهن روي داده بازخواست مي شوند؟

ج: به وسيله نصوص صحيح ثابت است كه عثمان، علي، طلحه، زبير و عايشه اهل بهشتند بلكه در صحيح به ثبوت رسيده كه رسول الله صلی الله عليه و سلم فرمود:٭٭لَا يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ بَايَعَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ٭٭ (آنهايي كه زير درخت با رسول اللهح بيعت كردند هيچكدامشان وارد آتش نمي گردند.) ابوموسي اشعري، عمرو بن عاص، معاويه بن ابي سفيان هم از جمله اصحاب هستند و داراي فضايل و محاسن مي باشند. آنچه در مورد آنها حكايت شده بيشتر آن دروغ است و آنچه هم راست باشد اگر در آن اجتهاد نموده باشند در صورت اصابت به حق داراي دو اجر و پاداش و در صورت خطا باز هم از يك پاداش بهره مند هستند و خطاهايشان نيز مشمول عفو خداوند قرار مي گيرد. و اگر برايشان گناه نيز محسوب شود به طور مطلق گناه باعث داخل شدن در آتش نمي گردد مگر زماني كه اسباب دهگانه كه مانع از عقوبت است در موردشان منتفي باشد كه عبارتند از: توبه، طلب بخشش و استغفار، حسنات و نيكيهاي محو كننده گناه، مصائب و گرفتاري ها كه باعث كفاره گناهند، شفاعت رسول الله صلی الله عليه و سلم، شفاعت ديگران غير از پيامبر، دعاي مؤمنين، ثواب و صدقه و بخشش كه هديه مرده مي گردد، فتنه قبر و اهوال و دهشت روز قيامت.

در صحيحين از رسول الله صلی الله عليه و سلم ثابت است كه فرمود:٭٭خيْرُ القرون القرن الذي بُعِثْتُ فيهم، ثم الذين يَلُونَهُمْ، ثم الذين يَلُونَهُم٭٭ (بهترين دوران زماني است كه من در آن مبعوث شده ام سپس كساني كه به دنبال آنها مي آيند و سپس كساني هم كه به دنبال آنها مي آيند.)

بنابراين هركس به طور يقين در مورد يكي از آنها گناهي را اظهار نمايد و آن را سبب داخل شدن در آتش اعلام كند چنين فردي دروغگو و افترا كننده است چون اگر چيزي را كه به آن علم ندارد گفته باشد سخنش باطل است در حاليكه دلايل بسياري در ابطال آن و متناقض با آن موجود است لذا هركس در مشاجراتي كه بينشان روي داده دخالت كند و حال آنكه خداوند از گمان بد به آنها و به شيوه باطل به جانبي تعصب داشتن را نهي كرده چنين فردي ظلم كننده و تجاوزگر است.

در صحيحين ثابت است كه رسول الله صلی الله عليه و سلم فرمود:٭٭تَمْرُقُ مَارِقَةٌ عِنْدَ فُرْقَةٍ مِنْ الْمُسْلِمِينَ يَقْتُلُهَا أَوْلَى الطَّائِفَتَيْنِ بِالْحَقِّ٭٭(هنگامي كه مسلمانان دچار اختلاف مي شوند گروه خوارج از اسلام خارج مي گردد و در چنين وضعي از ميان دو طايفه مسلمان كسي كه به حق شايسته تر است با آنها مي جنگد.) و همچنين در صحيح از رسول الله صلی الله عليه و سلم ثابت است كه در مورد نوه اش حسن فرمود:٭٭إِنَّ ابْنِي هَذَا سَيِّدٌ وَسَيُصْلِحُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى بِهِ بَيْنَ فِئَتَيْنِ مِنْ الْمُسْلِمِينَ٭٭ (اين پسر من بزرگ و سيد است و خداوند به وسيله او بين دو گروه عظيم از مسلمانان صلح ايجاد مي كند.) و در صحيحين روايت است كه رسول الله صلی الله عليه و سلم در مورد عمار فرمود:٭٭تَقْتُلُهُ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ٭٭ (گروه باغي او را به قتل مي رساند.) و در قرآن هم آمده:﴿وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِن فَاءتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَrlm;﴾[1] <<اگر دو گروه از مؤمنان با هم جنگيدند در ميانشان صلح ايجاد كنيد در صورتي كه يكي از آنها بر عليه ديگري بغي كرد و ظلم نمود با گروه باغي بجنگيد تا به حكم خدا برگردد در صورت برگشتن در ميان آنها به عدل صلح ايجاد كنيد و عدالت پيشه نماييد كه خداوند عادلان را دوست مي دارد.>>

به وسيله كتاب و سنت و اجماع سلف ثابت است كه آنها مؤمن و مسلمان بوده اند و علي بن ابي طالب و همراهان او به نسبت طايفه مقابل به حق شايسته ترند. و الله اعلم.

[1] حجرات 9

فتوای عجیب حنفی ها

فتوای عجیب حنفی ها

آیا این مذهب صحیح است ؟

آیا این دین صحیح است ؟

بیش از یک پنجم مسلمانان پیرو ابوحنیفه اند

برخی از فتواهای او و فقهای حنفی ذیلا می آید:

(1)ابوحنیفه: اگر مردی زنی را برای عمل زنا اجیر کند هیچ حدی بر هیچ یک نیست .(آیا با این فتوا زنایی می ماند که مستحق حد باشد؟)

المبسوط - السرخسی - ج 9 - ص 58 و تاریخ بغداد - الخطیب البغدادی - ج 13 - ص 390

رجل استأجر امرأة لیزنی بها فزنى بها فلا حد علیهما فی قول أبی حنیفة

و در رکبت السفینة - مروان خلیفات - ص 74

وفی کتاب تأسیس النظر للدبوسی الحنفی : " إذا استأجر امرأة لیزنی بها ! ! لا للخدمة ، فزنی بها ، لا حد علیه عند أبی حنیفة ! ! .

(2) وکیع دانشمند مشهور اهل سنت می گوید:ابوحنیفه در بیش از 200 مورد مخالف قرآن و سنت فتوا داده است

تاریخ بغداد - الخطیب البغدادی - ج 13 - ص 390

وأخبرنا البرقانی قال : قرأت على أبی حفص بن الزیات حدثکم عمر بن محمد الکاغدی قالا حدثنا أبو السائب قال : سمعت وکیعا یقول : وجدنا أبا حنیفة خالف مائتی حدیث

(3)ابن ابی شیبه در المصنف خود بیش از 120 مورد از فتواهای خلاف اورا آورده است

کتاب الرد على أبی حنیفة

هذا ما خالف به أبو حنیفة الأثر الذی جاء عن رسول الله ( ص ) .

المصنف - ابن أبی شیبة الکوفی - ج 8 - ص 363 - 433

(4) ابوحنیفه می گوید : اگر پیامبر زنده بود از بسیاری از نظرهای من پیروی می کرد!!!

تاریخ بغداد - الخطیب البغدادی - ج 13 - ص 390

وقال أبو حنیفة : لو أدرکنی النبی صلى الله علیه وسلم وأدرکته لأخذ بکثیر من قولی ، وهل الدین إلا الرأی الحسن ؟

(5) ابن نجیم المصری حنفی می گوید : جماع با کاندم به حج محرم ضرری نمی زند!!

ولو لف ذکره بخرقة وأدخله إن وجد حرارة الفرج واللذة یفسد وإلا فلا انتهى(البحر الرائق - ج 3 - ص 26)

(6) حسن شرنبلالی فقیه مشهور حنفی متوفی 1069 می گوید : اگر چند امام جماعت حضور داشتند که معلوم نبود کدام اعدل و اعلم و با تقوا تر است کسی شایسته ی امامت جماعت است که همسری زیباتر و عورتی کوچکتر دارد!!! (ولی نگفته از چه راهی تشخیص دهند!!)

اذا اجتمع قوم ولم یکن بین الحاضرین صاحب منزل اجتمعوا فیه.. فالأحسن زوجة لشدة عفته، فأکبرهم رأساً، وأصغرهم عضواً، فأکثرهم مالا فأکبرهم جاهاً...>>( مراقی الفلاح ج 1 ص 143و و با تایید طحطاوی در حاشیة الطحطاوی على مراقی الفلاح ج1/ص201-205)

(7)نماز به سبک ابوحنیفه :

ابو حنیفه جایز میداند که با شراب وضو ساخته شود و همچنین ابو حنیفه میگوید که پوست حرام گوشت به دباغت پاک مىrlm;شود و جایز دانسته که بجاى حمد و سوره یک آیه خوانده شود اگر چه به ترجمه باشد و جایز دانسته که بر نجاست سگ سجده کنند و جایز دانسته که بعوض سلام بعد از تشهد ضرطه صادر کنند پس ملّا حسن از شراب وضو ساخت و پوست سگ پوشیده و سرگین سگ را سجدهrlm;گاه کرد و تکبیر گفت و بعوض حمد و سوره فرمود که دو برگ سبز که معنى مدهامتان است که یک آیه است، پس رکوع و سجود بر سرگین سگ کرده و رکعت دیگر را نیز بدین دستور عمل نمود پس تشهّد خواند و بعوض سلام ضرطه از دبر خارج کرد .

این نوع نمازاوکه قفال دانشمند شافعی در محضر سلطان حنفی اجرا کرد موجب اعراض او از دین ابو حنیفه شد. این داستان بسیار مشهوراست

در مورد سندیت آ ن و اعترافات بزرگان اهل سنت به کتاب استخراج المرام ج 3 ص 205 به بعد رجوع کن . البته من در مقاله ی جدایی تمام فقرات نماز ابوحنیفه را از کتب فقهی حنفی اثبات خواهم کرد.

(8) ابوحنیفه می گوید : اگر مردی درروم باشد و از دور زنی هندی را به عقد خود درآورد و وقتی پس از چند سال برگشت دید همسرش بچه ای زاییده است !! او پدر آن بچه است!!

فالحنفیة یثبتون النسب بمجرد العقد وقالوا : إن مجرد المظنة کافیة بل قالوا : لو أن رجلا تزوج امرأة بالمغرب وهو بالمشرق لستة اشهر کان الولد ملحقا به ورد بمنع حصولها بمجرد العقد بل لابد من إمکان الوطء ولا شک أن اعتبار مجرد العقد فی ثبوت الفراش مجرد ظاهر(الفقه على المذاهب الأربعة ج5 ص 56)

(9) ابوحنیفه می گوید : اگر مردی به یقین بداند همسرش از زنا بچه دار شده باز آن فرزند از آن اوست!!! (الفقه على المذاهب الأربعة ج5 ص 56)

این موارد زیاد است ان شاء الله بعدا موارد دیگری بهمراه علت صدور چنین فتاوایی می آورم.

شناسنامه منابع:

البحر الرائق،ابن نجیم المصری،3،970،فقه حنفى،ضبطه وخرج آیاته وأحادیثه: الشیخ زکریا عمیرات،الأولى،1418 - 1997 م،،منشورات محمد علی بیضون - دار الکتب العلمیة - بیروت - لبنان،،
تاریخ بغداد،الخطیب البغدادی،13،463،مهمترین مصادر رجال سنى،دراسة وتحقیق : مصطفى عبد القادر عطا،الأولى،1417 - 1997 م،،دار الکتب العلمیة - بیروت - لبنان،،
حاشیة على مراقی الفلاح شرح نور الإیضاح، تألیف: أحمد بن محمد بن إسماعیل الطحاوی الحنفی، دار النشر: المطبعة الکبرى الأمیریة ببولاق - مصر - 1318هـ، الطبعة: الثالثة
الفقه على المذاهب الأربعة ، عبد الرحمن الجزایری
المبسوط،السرخسی،9،483،فقه حنفى،،،1406 - 1986 م،،دار المعرفة للطباعة والنشر والتوزیع - بیروت - لبنان،،قد باشر جمع من حضرات أفاضل العلماء تصحیح هذا الکتاب بمساعدة جماعة من ذوی الدقة من أهل العلم والله المستعان وعلیه التکلان
مراقی الفلاح شرح نور الیضاح ص 70 ط دارالایمان 1408 ه ق
المصنف، ابن أبی شیبة الکوفی ( 235هق) ، تحقیق وتعلیق : سعید اللحام ،دار الفکر للطباعة والنشر والتوزیع - بیروت - لبنان، جماد الآخرة 1409 - 1989 م
ورکبت السفینة،مروان خلیفات،،معاصر،،،الثانیة،،،مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة،،

منـزلت نماز در بين ديگر عبادات و فضيلت نماز جماعت

منـزلت نماز در بين ديگر عبادات و فضيلت نماز جماعت

چون نماز امتياز و شأن و ويژگى خاص و مهمى در بين سائر عبادات داشت خداوند آنرا بدون واسطه و ميانجى در شب إسراء و معراج با مخاطب قرار دادن مستقيم رسول الله (ص) بر او و امتش فرض گرداند .

و به اينخاطر بود كه رسول الله (ص) وقتى أمر مهم و يا حادثه اى رخ مى داد مانند خسوف (خسوف: گرفتن ماه، يا از نظر پنهان شدن ماه در شبهائى كه بايد ماه ديده شود، در فارسى: ماه گرفتگى، و ماه گرفت هم مى گويند) (فرهنگ عميد) ماه و كسوف (کسوف: گرفته شدن آفتاب، تاريك شدن قرص خورشيد) (فرهنگ عميد) . آفتاب بلا فاصله به اداى نماز بر مى خواستند، تا اينكه رحمت خداوندى شامل حال آنها شده و مشكل آنها حل شود، پس ما بايد به رسول الله (ص) اقتداء و تأسى كنيم و آن عمل را انجام دهيم .

فضيلت نماز جماعت:

نماز جماعت فضيلتهاى بسيار زيادى دارد .

عبدالله بن عمر رضى الله عنهما روايت مى كند كه رسول الله (ص) فرمودند: ((صلاة الجماعة أفضل من صلاة الفرد بسبع وعشرين درجة)). متفق عليه

نماز جماعت بر نماز فرد و تنهائى به بيست و هفت درجه فضيلت و برترى دارد .

پس چه بهتر از اينكه إنسان مؤمن هميشه با جماعت، و در مسجد نماز بخواند تا اين فضيلت را كسب نمايد

إنسان هر گامى كه براى رفتن به مسجد بر مى دارد خداوند براى او أجر و پاداش مى نويسد .

أبوهريره (رض) روايت مى كند كه رسول الله (ص) فرمودند: ((صلاة الرجل في جماعة تضعف على صـلاته في بيته وفي سوقه خمساً وعشرين ضعفاً ذلك ؛ أنَّه إذا توضأ فأحسن الوضوء ثم خرج إلى المسجد لا يخرجه إلاَّ الصلاة لم يخط خطوة إلاَّ رفعت له بها درجة وحطت عنه بها خطيئة، فإذا صلى لم تزل الملائكة تصلي عليه ما دام في مصلاه ما لم يحدث، تقول: اللهم صل عليه، اللهم ارحمه، ولا يزال في صلاة ما انتظر الصلاة)). متفق عليه

نماز فرد در جماعت بيست و پنج برابر نماز در خانه و بازار به أجر و پاداش او از إضافه مى شود، زيرا اگر بطور كامل وضوء گرفت سپس بسوى مسجد خارج شد، و خروج او فقط براى أداى نماز در مسجد بود، هر گامى كه بر مى دارد به أجر و پاداش و ثواب او يك درجه إضافه، و از گناه او يك سيئه كاسته مى شود، و وقتى نماز را خواند همچنان فرشتگان بر او درود مى فرستند تا وقتى در جاى نمازش مى باشد، اگر وضوى خود را باطل نكند، و فرشتگان مى گويند: بار إلهى بر او درود بفرست، بار إلهى او را رحمت كن، و او در حالت نماز است تا هنگامى كه منتظر نماز بعدى است .

وقتى إنسان در جماعت نماز مى خواند از رياكارى و نفاق و دو روئى إيمن و پاك خواهد بود .

از عبدالله بن مسعود (رض) روايت است كه مى گويد: ((من سرّه أن يلقى الله غداً مسلماً فليحافظ على هؤلاء الصلوات حيث ينادى بهنّ، فإنَّ الله شرع لنبيكم (ص) سنن الهدى، وإنَّهنَّ من سنن الهدى، ولو أنَّكم صليتم في بيوتكم كما يصلي هذا المتخلف في بيته، لتركتم سنة نبيكم، ولو تركتم سنة نبيكم لضللتم، وما من رجل يتطهر فيحسن الطهور ثم يعمد إلى مسجد من هذه المساجد إلاَّ كتب الله له بكل خطوة يخطوها حسنة، ويرفعه بها درجة، ويحط عنه بها سيئة، ولقد رأيتنا وما يتخلف عنها إلاَّ منافق معلوم النفاق، ولقد كان الرجل يؤتى به يهادى بين الرجلين حتى يقام فى الصف)). رواه أحمد 1/415، 419، ومسلم كتاب حديث 256 (654) 1/453، وأبو داود، صحيح سنن أبي داود حديث 550، 1/163 ـ 164، وصحيح سنن النسائي حديث 848، 1/281 .

كسيكه مى خواهد خداوند را ملاقات كند در حاليكه مسلمان است، پس بر اين نمازها كه براى آن أذان گفته مى شود محافظت كند، زيرا خداوند براى پيامبر شما سنتهائى كه مردم را به راه مستقيم هدايت كند تشريع و قانون گذارى كرده، و اين نمازها جزو اين سنتهاست، و اگر نمازها را در خانه هايتان خوانديد، همچنانكه اين متخلف از نماز در خانه اش مى خواند، سنت پيامبرتان را ترك كرده ايد، و اگر سنت پيامبرتان را ترك كنيد گمراه خواهيد شد، و مردى كه وضوء را بطور كامل گرفته سپس به طرف مسجدى از اين مساجد بحركت آيد، خداوند براى هر گامى كه بر مى دارد يك نيكى نوشته، و درجه اى او ثواب و أجر به او إضافه كرده، و گناهى از گناهان او كاسته مى كند، و در زمان پيامبر (ص) هيچكس از نماز جماعت تخلف نمى كرد مگر منافقى كه نفاق او ظاهر و آشكار بود، و در آن زمان دو طرف مرد مريض را مى گرفتند تا او را در صف نماز قرار دهند و با جماعت نماز بخواند .

از أبى هريـره (رض) روايت است كه رسول الله (ص) فرمودند: ((من غدا إلى المسجد أو راح أعد الله له نزله من الجنة كلّما غدا أو راح)). متفق عليه

كسيكه صبح و شام بـراى نماز جماعت به طرف مسجد مى رود، هر اندازه به مسجد رود خداوند براى او در بهشت مهمانى فراهم مى كند .

از بريدة (رض) روايت است كه رسول الله (ص) فرمودند: ((بشّر المشائين في الظلم إلى المساجد بالنور التامّ يوم القيامة)). رواه أبوداود حديث 561، وصحيح سنن أبي داود 1/168، وابن ماجه 1/140، صحيح سنن ابن ماجه حديث 633، 1/130، الترغيب والترهيب 1/212، والترمذي حديث 223، 1/435 .

به كسانى كه در تاريكى شبها به مساجد مى روند بشارت بده كه در قيامت از نورى كامل برخوردار خواهند شد.

بر گرفته شده از کتاب نماز جماعت

نوشته : شيخ إسحاق دبيري - رحمة الله عليه
http://quransonnat.loxblog.com

نقد كتاب « فضایل اعمال »

نقد كتاب << فضایل اعمال >>
نوشته محمد زكريا كاندهلوی

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمین و الصلاة و السلام علی رسول الله و علی آله و اصحابه الی یوم rlm;الدین، و اما بعدrlm;:
هر مسلمانی که نگران آخرت و قیامت خویش است می بایست تمام همت و تلاش خود را صرف این امر مهم نماید که دین و عقیده خود را چگونه و از چه مصادری دریافت می دارد، چرا که اگر منبع و مصدر دین مطمئن و سالم نباشد، هیچ تضمینی بر هدایت او وجود نخواهد داشت و بلکه انحراف و گمراهی در عقیده و منهج او پدیدار خواهد گشت.
بدون شک قرآن و سنت صحیح نبوی تنها منابع نورانی انسانها هستند که تمسک به آنها موجب هدایت و سعادت است، و همه ی مسلمین بر این اصل اتفاق نظر دارند. هرکس دین و عقیده ی خود را از این دو منبع زلال و نورانی دریافت دارد، پس بر راه راست و مستقیمی قرار گرفته که خداوند متعال به آن راضی و خشنود است، و هرکه از این مسیر منحرف شود راهی جز شقاوت در انتظارش نخواهد بود.
اما متاسفانه آنچه که در بین عده ای از مسلمانان بعنوان مصیبت و بلایی برای عقیده آنها درآمده؛ وجود احادیث و روایات ضعیف یا دروغینی است که بعنوان مبنا و پایه ی عقیده ی آنها درآمده که براستی این مبنا و پایه سست و نا استوار است که موجب فروریختن کلی دین و عقیده ی فرد خواهد شد. بدون شک عقیده به نسبت کل دین، بمانند پایه ها و ستونهایی به نسبت یک ساختمان است؛ پس هر کس بنای خود را بر پایه و اساس محکم بنا نهد ساختمانش مقاوم و با استقامت خواهد بود، و هر کس آنرا بر پایه های سست و ضعیف بناء نمود یقیناً فرو خواهد ریخت.
پس هر مسلمان هوشیاری بایستی مواظب و آگاه باشد که عقیده اش را از احادیث ضعیف و یا دروغ و یا حکایات و داستانهای رایج بین مردم و یا خواب و رؤیای عرفاء و زاهدان اخذ نکند، چرا که خواب و داستان و روایت ضعیف و دروغ بعنوان مصدر و منبع دین و عقیده محسوب نمی شوند، و هیچیک از ائمه ی اهل سنت و جماعت چنین چیزی را بیان نکرده که مثلا قصه و حکایت و یا خواب زاهدان و عرفاء و یا احادیث ضعیف و دروغین منتسب به پیامبر صلی الله علیه وسلم مصدر شریعت هستند و می توان آنها را حجت قرار داد.
نکته ای که باید مدنظر داشت اینست که تصور این فکر که تمامی احادیث و روایات موجود در کتابهای اهل سنت صحیح و قابل قبول و حجت هستند تصور اشتباه و غلطی است، و هیچیک از ائمه ی اهل سنت تابحال چنین ادعایی نکرده اند که هرآنچه از احادیث و روایات در کتابها آمده اند، مقبول و حجت هستند! متأسفانه احادیث و روایت ضعیف و حتی ساختگی بسیار زیادی با احادیث صحیح ترکیب شده اند، و علمای بزرگوار اسلام از دیرباز با تدوین علوم حدیث شناسی در پی تصفیه و پالایش احادیث صحیح از ضعیف بوده اند، تا مبادا عقیده ی مسلمین بخاطر وجود روایات ضعیف و یا ساختگی - و حتی حکایتهای بی اساس- مخدوش و منحرف شود.
یکی از الطاف الهی بر مسلمانان این عصر این بوده است که محدثین و متخصصین و دانشمندانی را برانگیخته که آنها با تلاش و همت ستودنی خود اقدام به پالایش و تصفیه ی روایات صحیح و ضعیف کرده اند، تا خواننده ی کتابها از صحت یا ضعف احادیث مورد استناد مؤلفین مطلع شوند، و مواظب باشند که احادیث ضعیف یا دروغین داخل بعضی از کتابها موجب انحراف عقیده خواننده نشوند، و خوشبختانه امروزه بیشتر کتابهای اهل سنت توسط متخصصین و محدثین و محققین تخریج شده اند و این اطمینان خاطر را به خواننده می دهند تا از صحت یا ضعف روایات مطلع باشند، و اگر در اثنای خواندن کتابی مشاهده کردند که مؤلف آن به حدیث ضعیف یا دروغ و یا قصه و حکایتی استناد کرده و بعدا از آن نتیجه گرفته است، آگاه شوند و آن نتیجه و عقیده ای را که بر مبنای آن روایات مردود و حکایات بنا شده را مردود بدانند و آنرا مطرود کنند. و لذا توصیه ی اکید می شود که از خواندن و مدارسه ی کتابهایی که احادیث و روایات آنها تخریج و تحقیق نشده اند و صحت و ضعفشان مشخص نشده، شدیدا پرهیز کنید، تا مبادا در گرداب روایت ناصحیح و داستانهایی که اصلا بعنوان مرجع و مصدر دین تلقی نمی شوند، بیافتیم و عقیده ی سالم خود را در معرض خطر انحراف قرار دهیم.

یکی از کتابهایی که متاسفانه مملو از احادیث و روایات ضعیف و دروغین و همچنین داستانها و حکاتهایی است که بعنوان مصدر و منبع دین تلقی نمی شوند، کتاب <<فضایل اعمال>> تألیف شیخ محمد زکریا کاندهلوی است.
در این مقاله قصد داریم تا به نقد و بررسی این کتاب مشهور بپردازیم و مسلمانان پیرو کتاب و سنت صحیح را از خطراتی که ممکن است این کتاب بر عقیده ی او داشته باشد تحذیر نماییم.
و خدا را گواه می گیریم که قصد ما از این مطالب تنقیص شخصیت مؤلف یا گروه و جماعت خاصی نیست، چرا که کسی را بجز انبیاء معصوم نمی پنداریم، و هدف ما چیزی نیست جز تحذیر مسلمین از خطر احادیث ضعیف بر عقیده و دین آنها و کتابهایی که با استناد به این نوع احادیث عقاید مسلمانان را فاسد می کنند، والله المستعان..

کتاب <<فضائل اعمال>> که اسم قدیمی آن در چاپ اول <<تبلیغی نصاب>> بود و مؤلف آن زکریا کاندهلوی (1315-1364هـ/1944م) است، شامل ابواب متنوعی در خصوص فضایل اعمال است. مؤلف، کتاب مذکور را به نگارش درآورد تا بعنوان مرجعی برای <<جماعت تبلیغ>> شود، بنابراین آن کتاب جزو کتابهای عمده و اصلی آنهاست که در مجالس خود آنرا می خوانند، و در مدارس و مساجدشان آنرا تدریس می کنند. کتاب مذکور به زبان أردو نوشته شده است و برای همین در کشورهای عربی و غیر اردو زبان منتشر نشده است، و تنها در مناطقی انتشار یافته که جماعت تبلیغ در آن مناطق انتشار یافته اند مانند کشورهای هند و پاکستان و افغانستان..
البته اخیراً این کتاب به زبان فارسی ترجمه شده است و در قسمتهایی از ایران و افغانستان نیز پخش شده است.
متاسفانه این کتاب مملوء از خرافاتی هست که نقل و حکایت کردن آنها جایز نیست چه رسد به آنکه بدانها ایمان و اعتقاد داشت.
شیخ حمود تویجری در کتاب <<القول البلیغ>> می گوید:
<< وأهم كتاب عند التبليغيين كتاب "تبليغي نصاب" الذي ألفه أحد رؤسائهم المسمى: محمد زكريا الكاندهلوي، ولهم عناية شديدة بهذا الكتاب، فهم يعظمونه كما يعظم أهل السنة "الصحيحين" وغيرهما من كتب الحديث. وقد جعل التبليغيون هذا الكتيب عمدة ومرجعا للهنود وغيرهم من الأعاجم التابعين لهم، وفيه من الشركيات والبدع والخرافات والأحاديث الموضوعة والضعيفة شيء كثير، فهو في الحقيقة كتاب شر وضلال وفتنة>> انتهى.
ترجمه: <<و از جمله مهمترین کتابها نزد تبلیغیها، کتاب "تبلیغی نصاب" است که یکی از رهبرانشان بنام محمد زکریا کاندهلوی آنرا تالیف کرده است، و آنها عنایت و توجه بسیاری به این کتاب دارند، و آنها این کتاب را بزرگ می دارند همانگونه که اهل سنت کتاب صحیحین و دیگر کتب حدیثی را بزرگ می دارند.
و تبلیغیها این کتاب را جزو کتابهای عمده و مرجع (خود) برای مسلمانان کشور هند و دیگر مسلمانان غیرعرب تابعشان قرار داده اند، (و متاسفانه) شرکیات و بدعت و خرافات و احادیث دروغین و ضعیف زیادی در آن کتاب وجود دارد، و در حقیقت این کتاب، کتاب شر و گمراهی و فتنه است>>."القول البليغ" (ص/11).
همچنین شیخ شمس الدین افغانی در کتابش <<جهود علماء الحنفية في إبطال عقائد القبورية>> می گوید: << لكبار أئمة الديوبندية كتب يقدسها الديوبندية، وهي مكتظة بالخرافات القبورية والوثنيات الصوفية، نحو : - وذكر كتبا منها - " تبليغي نصاب " أي : نصاب التبليغ ومنهج التبليغ . وهؤلاء الديوبندية لم يعلنوا البراءة من هذه الكتب، ولا حذروا منها، ولا أوقفوا طباعتها، ولا منعوا بيعها ولا شراءها ، وأسواق الهند وباكستان وغيرها مكتظة بها>> انتهى.
ترجمه: <<بزرگان ائمه دیوبندیه کتابهایی دارند که پیروان آنها آنرا مقدس می دارند، و این کتابها پُر شده از خرافات قبوری و شرکیات صوفیه، مانند کتابهای - و کتابی از آنها را ذکر می کند بنام: - "تبلیغی نصاب" یعنی: نصاب تبلیغ و منهج تبلیغ. و این ائمه ی دیوبندیه از این کتابها اعلام برائت نمی کنند، و (مردم را از خواندن) آنها تحذیر نمی کنند، و چاپ آنها را متوقف نمی کنند، و نیز خرید و فروش آنها را منع نمی کنند، و بازارهای هند و پاکستان و دیگر کشورها پر شده از این کتابها>>."جهود علماء الحنفية في إبطال عقائد القبورية" (2/776).

همچنین در فتاوی هیئت دائمی افتاء آمده:
<< سوال: من یک مرد مسلمانم که در کشور بریتانیا زندگی می کنم، و دوست دارم تا در تمامی امور حیاتم از منهج اهل سنت و جماعت پیروی کنم، و بر همین مبنا اقدام به مطالعه ی کتابهای دینی به زبان اردو کردم، و در جریان مطالعاتم از بعضی از کتابهای دینی که توسط عالم شهیر و برجسته هندی و منتسب به جماعت تبلیغ دیوبندیه تالیف شده اند، و اسمش: شیخ محمد زکریا کاندهلوی (ملقب به) شیخ الحدیث است. در یکی از کتابهایش بنام <<تبلیغی نصاب>> در صفحه 113، فصل پنجم، قصه ای را خواندم که از کتاب دیگرش بنام <<رونق المجالس>> نقل کرده بود، که در آن، داستان تاجری را ذکر کرده که فوت می کند و میراثش را بین پسرانش تقسیم می کند، تاجر متوفی علاوه بر آنکه اموال زیادی بجا می گذارد، تار مویی از سر پیامبر صلی الله علیه وسلم نیز (که نزدش بود) بجا می گذارد، پسر کوچکش موی سر رسول صلی الله علیه وسلم را برمی دارد، و از اموالی که از طریق ارث پدرش به وی می رسید چشم پوشی می کند و به برادر بزرگش می بخشد، (سپس بعد از مدتی) آنچه که نتیجه می شود اینست که: کسی که مال را انتخاب کرده بود پس از مدتی مفلس و ندار می شود، و کسی که مو را برداشت ثروتمند می شود. بعد از وفات برادر کوچکتر که موی سر پیامبر صلی الله علیه وسلم نزد وی بود، فردی از صالحین پیامبر صلی الله علیه وسلم را در خواب می بیند که ایشان به وی می فرماید: << من له حاجة فعليه أن يذهب إلى قبر هذا الأخ الصغير، ويدعو الله سبحانه وتعالى عند قبره لاستجابة دعائه>> هرکس حاجتی داشت پس نزد قبر آن برادر کوچک برود، و نزد قبرش از خداوند متعال طلب کند تا دعایش اجابت شود. نقل از کتاب <<تبلیغی نصاب>>.
و همچنین کتاب دیگری (از همین مؤلف) خواندم بنام <<تاريخ مشائخ جثت>> که مؤلف یعنی شیخ محمد زکریا در صفحه (232) کتاب ذکر می کند که: روزی (مردی بنام) شیخ حاجی إمداد الله مهاجر مکی در بستر مرگ بود، که یکی از معتقدانش (مریدانش) او را عیادت می کند و بر حالی که او داشت ناراحت می شود، شیخ (بیمار) نیز ناراحتی وی را می بیند و می گوید: <<ناراحت مباش، چرا که انسان زاهد عابد نخواهد مُرد، بلکه از مکانی به مکان دیگری منتقل می شود، و او در قبرش حاجت مردم را برآورده می کند، همانگونه که در زمان حیاتش حاجت و نیاز مردم را برآورده می کرد>> نقل از کتاب (تاريخ مشائخ جثت).
و (حال با این توضیحات) دوست دارم نظرهای شما را در ارتباط با تمام آن مطالب بشنوم، و همچنین:
الف: آیا مؤلف و راوی قصه - بعد از این عقیده که در خلال کتاب و گفتارش برای ما ظاهر شد - هنوز بعنوان مسلمان محسوب می شود؟ لطفا با دلیل از کتاب و سنت برای ما بیان کنید.
ب: اگر (مؤلف) مسلمان تلقی نشود، دلیل آن از کتاب و سنت برای خروج وی از امت اسلام چیست؟>>
(هیئت دائمی افتاء) چنین جواب دادند:
<< آنچه که در این کتابها نقل شد - چنانچه که در سوال ذکر شده است- جزو بدعتهای منکر و خرافاتی هستند که نه به حقیقت شرعی و نه به اصلی از کتاب خدا و سنت پیامبرش صلی الله علیه وسلم مستند نمی شوند، و هیچ مسلمانی چنین چیزی را نمی گوید و بدان اعتقاد ندارد مگر کسی که فطرتش خراب شده و بصیرتش کور شده باشد، و از راه مستقيم (عقل و فطرت) منحرف شده باشد.
و ادعای موجود بودن موی پیامبر صلی الله علیه وسلم، و اینکه اگر کسی آنرا به دست آورد سبب ثروت او خواهد شد، و ادعای دیدن پیامبر صلی الله علیه وسلم در خواب که توصیه به دعا کردن نزد قبر این مرد می کند، همه این گفته ها و ادعاها دروغ و افترا هستند که هیچ دلیلی برای (مشروعیت) آنها وجود ندارد، و در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وسلم ثابت شده که ایشان فرمودند: <<إن الشيطان لا يتمثل بي>>؛ شيطان به صورت و شکل من در نمي آيد. متفق علیه، پس چگونه پیامبر صلی الله علیه وسلم مردم را به دعا کردن نزد قبور امر می کند، در حالیکه در زمان حیاتش از آن نهی کرده اند، و شدیداً از آن تحذیر نموده اند، و همچنین از غلو کردن در مورد پیامبران و صالحین و نیز توسل جستن به آنها بعد از وفاتشان نهی کرده اند، و ایشان صلی الله علیه وسلم فوت نکردند مگر آنکه خداوند متعال دین و نعمت خویش را (در زمان حیاتش) به اکمال رسانید، پس (بعد از وفات پیامبر صلی الله علیه وسلم) هیچ چیزی را به آنچه تشریع کرده اضافه یا کم نمی کند، و اعتقاد به اینکه دعا کردن نزد قبور مستجاب است بدعت است و هیچ اصلی برای آن در شریعت پاک اسلام وجود ندارد، و اگر کسی غیر خدا مانند صاحب قبر را به دعا و طلب بخواند و یا وی را همراه با خدا بخواند و یا معتقد باشد که نفع و ضرر در دست صاحب قبر است چنین کسی مرتکب شرک اکبر شده، چرا که تنها خداوند متعال است که نفع رساننده و زیان رساننده است.
و همچنین اعتقاد به اینکه انسان زاهد و عابد نخواهد مُرد و بلکه از مکانی به مکان دیگر منتقل می شود و او حاجت و نیازهای مردم را در قبرش برآورده می کند همانگونه که نیازهایشان را در دنیا برآورده می ساخت، همگی اعتقادات فاسدی هستند که جرو معتقدات صوفیه ی منحرف است، که هیچ دلیلی (از کتاب و سنت) بر آن وجود ندارد، بلکه حتی آیات قرآن و احادیث صحیح بر این دلالت دارند که هر انسانی در این دنیا می میرد؛ چنانکه خداوند متعال فرمودند: <<إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ>> الزمر/30. یعنی: << تو(ای محمد) مىrlm;ميرى و آنها نيز خواهند مُرد>>، و فرمود: <<وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ>> الأنبياء/34. یعنی: << پيش از تو (نيز) براى هيچ انسانى جاودانگى قرار نداديم؛ آيا اگر تو بميرى، آنان جاويد خواهند بود؟>>، << كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ>> الأنبياء/35. یعنی: << هر انسانى طعم مرگ را مىrlm;چشد>>.
همچنین احادیث صحیحه بر این دلالت دارند که هرگاه انسان فوت کند اعمالش قطع خواهد شد بجز از سه طریق: علمی که منفعت زا باشد، یا فرزند صالحی که برایش دعا کند، یا صدقه جاریه، و قطعا مرده در قبرش مالک نفع و ضرر برای خودش هم نیست، و اگر حال انسان در قبر اینگونه باشد پس قطعا به طریق اولی برای دیگری هم مالک (نفع و ضرر) نخواهد بود، و لذا جایز نیست که در چیزی که فقط خدا بر آن توانایی دارد از احدی جز الله تعالی طلب رفع حاجات نمود، و طلب کردن او از مردگان شرک اکبر است، و هرکس غیر آن را معتقد باشد براستی که دچار کفر اکبر شده که وی را از اسلام خارج می گرداند و العیاذ بالله، زیرا او (با این اعتقاد) دلایل ثابت شده از کتاب خدا و سنت پیامبرش صلی الله علیه وسلم را انکار کرده که دلالت بر آن (عقیده صحیح) هستند، و بر اوست تا از آن عقیده توبه نصوح کند، و تصمیم قاطع بر عدم بازگشت بر آن عمل زشت و بد بگیرد، و از آن به بعد تابع و پیرو چیزی باشد که سلف صالح اهل سنت و جماعت بر آن بودند، تا موفق به کسب رضای الله تعالی و رسیدن به بهشت او و در امان ماندن از عذابش گردد>>.rlm; "فتاوى اللجنة الدائمة" (المجموعة الثانية 2/97).rlm;

و باز سوال دیگری از هیئت دائمی افتاء در خصوص مطالب کتاب فضائل اعمال پرسیده می شود با این عنوان:
<< سوال: شیخ محمد زکریا رحمه الله از جمله مشهورترین علمای هند و پاکستان است، خاصتاً در میان جماعت تبلیغ؛ و ایشان تألیفات متعددی دارند، از جمله کتاب <<فضائل اعمال>> که در حلقه های دینی جماعت تبلیغ قرائت می شود، و اعضای این جماعت به این کتاب همچون صحیح بخاری و دیگر (کتابهای حدیثی) معتقدند و من هم یکی از آنها بودم، و در اثنای قرائت این کتاب بعضی از قصه ها و داستانهای روایت شده را خواندم که براستی فهم آنها و اعتقادم به آن سخت است، برای همین سؤالی را برای هیئت شما فرستادم تا شاید مشکلم حل شود.
و از جمله ی این قصه ها؛ داستانی است که سید احمد رفاعی روایت کرده، چنانکه می گوید: او بعد از ادای فریضه حج هنگامی که قبر پیامبر صلی الله علیه وسلم را زیارت کرد، مقابل قبر رسول صلی الله علیه وسلم ایستاده و ابیات زیر را خواند:
فـي حالـة البعـد روحي كنت أرسلهاlrm; . . . . . . . . . . . . . . . . lrm;تقبــل الأرض عني وهي rlm;نائبتيlrm;
وهــذه دولــة الأشباح قد حضرتlrm; . . . . . . . . . . . . . . . . lrm;فامدد يمينـک كي تحظى بها rlm;شفتي

آنجا که از تو دور بودم، روان خود را از جانب خود به خاک بوسی تو می فرستادم، اینک گردش روانها پیرامون تو پیدا است؛ دست مبارکت را درآر تا لبان من به فیض بوسه نائل شود.
بعد از قرائت این ابیات، دست راست رسول صلی الله علیه وسلم (از درون قبر) بیرون آمد و آنرا بوسید. (از کتاب الحاوی سیوطی نقل کرده) و ذکر کرده که در آن هنگام نودهزار نفر شاهد این رویداد بزرگ بودند، و به زیارت دست مبارک مشرف گشتند، از جمله شیخ عبدالقادر گیلانی رحمه الله، و آنچه که الان در آن مکان نزد مسجد نبوی بنام (البنيان المشيد) موجود است به دلیل این قصه بوده است.
حال می خواهم از حضورتان بپرسم:
1- آیا این قصه واقعیت دارد یا خیر؟
2- نظر شما در مورد کتاب <<الحاوی>> امام سیوطی چیست، با توجه به اینکه این قصه از آن کتاب نقل شده است؟
3- و اگر این قصه نادرست است، آیا نماز خواندن پشت سر امامی که این قصه را حکایت می کند و حتی به آن اعتقاد دارد جایز است؟ و آیا اصلا امامت چنین کسی جایز است یا خیر؟
4- و آیا قرائت چنین کتابهایی در حلقه های دینی مساجد جایز است؟ با توجه به اینکه این کتاب در مساجد بریتانیا توسط جماعت تبلیغ قرائت می شود، و جماعت تبلیغ در کشور عربستان سعودی شهرت زیادی دارند، و از جمله در شهر مدینه منوره که مؤلف این کتاب (فضائل اعمال) برای مدت طولانی در این شهر زندگی کرده است.
از شما اساتید گرامی تقاضا دارم که ما را با جواب کافی و مفصل راهنمایی کنید، تا آنکه (فتوای شما را) به زبانهای محلی ترجمه کنم و آنرا در بین دوستان و همکلاسهایم و بقیه مسلمانان که با آنها در این ارتباط هم صحبت هستم پخش کنم>>.

الجواب: <<هذه القصة باطلة لا أساس لها من الصحة ؛ لأن الأصل في الميت نبيا كان أم غيره أنه لا يتحرك في قبره بمد يد أو غيرها ، فما قيل من أن النبي صلى الله عليه وسلم أخرج يده للرفاعي أو غيره غير صحيح ، بل هو وهم وخيال لا أساس له من الصحة ، ولا يجوز تصديقه ، ولم يمد يده صلى الله عليه وسلم لأبي بكر ولا عمر ولا غيرهما من الصحابة فضلا عن غيرهم ، ولا يغتر بذكر السيوطي لهذه القصة في كتابه : (الحاوي) ؛ لأن السيوطي في مؤلفاته كما قال العلماء عنه : حاطب ليل يذكر الغث والسمين ، ولا تجوز الصلاة خلف من يعتقد صحة هذه القصة لأنه مصدق بالخرافات ومختل العقيدة ، ولا تجوز قراءة كتاب (فضائل أعمال) وغيره مما يشتمل على الخرافات والحكايات المكذوبة على الناس في المساجد أو غيرها ؛ لما في ذلك من تضليل الناس ونشر الخرافات بينهم.
نسأل الله عز وجل أن يوفق المسلمين لمعرفة الحق والعمل به إنه سميع مجيب . وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه>>.
وبالله التوفيق ، وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه وسلم .
اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء
الرئيس : عبد العزيز بن عبد الله آل الشيخ
عضو : عبد الله بن غديان
عضو : صالح الفوزان
عضو : بكر أبو زيد

جواب: <<این حکایت و قصه باطل است و هیچ اساس و صحتی ندارد؛ زیرا اصل در مرده اینست که در قبرش حرکت نمی کند تا بخواهد دستش را دراز کند یا عمل دیگری انجام دهد، حال چه پیامبر خدا باشد یا غیر او، پس آنچه که در مورد پیامبر صلی الله علیه وسلم گفته شده که ایشان دستش را برای رفاعی یا غیر او از قبر بیرون آورده صحیح نیست، بلکه این (قصه) وهم و خیالی بیش نیست و هیچ اساس و صحتی ندارد، و (برای یک مسلمان) جایز نیست که این حکایت را تصدیق کند.
درحالیکه پیامبر صلی الله علیه وسلم (در قبرش) دست خود را برای ابوبکر و عمر و دیگر صحابه ی کرام بیرون نیاوردند چه رسد برای غیر آنها! (که در رتبه و منزلت آنها نیستند)، و فقط به دلیل آنکه سیوطی این داستان را در کتابش (الحاوی) ذکر کرده نمی توان به صحت آن داستان گواهی داد، زیرا امام سیوطی در کتابهایش - همانطور که علما فرموده اند: در شب هیزم جمع می کند و چاق و لاغر را نقل می کند؛ (کنایه از کسی است که بدون در نظر گرفتن صحت و سقم روایت یا داستان آنرا نقل می کند و صحیح و ناصحیح را هر دو ذکر می کند).
و جایز نیست که پشت سر کسی نماز خواند که به این قصه اعتقاد دارد، زیرا او (با این اعتقادش) تصدیق کننده خرافات است و عقیده اش با آن مختل خواهد شد.
همچنین قرائت کتاب <<فضائل اعمال>> و دیگر کتابهایی که محتوای آنها مشتمل بر خرافات و داستانهای دروغین هستند برای مردم در مساجد یا جای دیگری جایز نیست؛ چرا که باعث گمراهی مردم و نشر خرافات بین آنها می شود.
از خداوند عزوجل خواستاریم که مسلمانان را در شناخت حق و عمل به آن توفیق فرماید چرا که او شنونده و اجابت کننده دعاهاست>>.
وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه .
وبالله التوفيق ، وصلى الله على نبينا محمد وآله وصحبه وسلم.
اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء

همچنین در کتاب دائرة المعارف ادیان و مذاهب و احزاب معاصر چنین آمده:
<< يعتمدون - يعني جماعة التبليغ - في اجتماعاتهم في البلاد العربية على القراءة من "رياض الصالحين" ، وفي البلاد الأعجمية على القراءة من "حياة الصحابة " ، و " تبليغي نصاب " والأخير مليئ بالخرافات والأحاديث الضعيفة>> انتهى.
<<آنها - یعنی جماعت تبلیغ- در اجتماعات خویش در کشورهای عربی بر قرائت کتاب "ریاض الصالحین" و در کشورهای غیر عرب نیز بر قرائت کتاب "حیات صحابه" و "تبلیغی نصاب" اعتماد می کنند، که این کتاب اخیر پر از خرافات و احادیث ضعیف است>>. rlm;"الموسوعة الميسرة في الأديان والمذاهب والأحزاب المعاصرة" (1/322)rlm;.

خلاصه اینکه اهل علم مطالعه کتاب "تبلیغی نصاب" که اسم دیگر آن "فضایل اعمال" است را تحذیر کرده اند، بنابراین مطالعه و مدارسه ی این کتاب برای مسلمانان عامی جایز نیست، بلکه بایستی به کتابهای سنت و حدیثی صحیحه و همچنین به کتابهایی که بر منهج اهل سنت و جماعت تالیف شده اند عنایت داشته باشند، اما کتابهایی که حاوی خرافات و دروغ است شایسته نیست که در قلب و عقل مسلمان موحد جایی داشته باشند.
پس باید مواظب بود و تشنگی آموختن منهج صحیح را با آب مسموم احادیث ضعیف و ساختگی یا خواب و رؤیا و قصه و کتابهایی که با استناد بر آنها تالیف شده اند، برطرف نساخت، بلکه باید از سرچشمه ی زلال قرآن و احادیث صحیح نبوی خود را سیراب نمود، تا آنکه هدایت و سعادت را بدست آوریم و از داشتن عقیده ای پاک و مورد رضای باری تعالی احساس آرامش کنیم و به لطف و رحمت پروردگار امیدوار باشیم.
چرا که اگر عقیده و اصول یک دین بر سخنان و روایات و ادعاهای سست و بی اساس قراربگیرد، بدون شک راه انحراف و کجی را در پیش خواهد گرفت و هرگز نخواهد توانست تا سعادت بشری را تضمین نماید.

وصلى الله وسلم على نبينا محمد وآله وصحبه و أتباعه إلی یوم الدین
تهیه و ترجمه: محمد عبدالطیف. quransonnat.LoxBlog.Com

داستان عجیب اسدالله !

داستان عجیب اسدالله !

نویسنده:
محمد باقرسجودى

هر انسانی عادات های مخصوص به خود را دارد که میتواند خیلی عجیب باشد, ولی شاید هیچکس مثل جناب اسدالله نباشد، او از کوهی میگذرد ولی از کاهی نمیگذرد، این اسدالله یکبار به بمن مبلغی داد که بدهم به عبدالرحمان. عبدالرحمان راننده زحمتکش تاکسی بود که در آمدش کفاف خرجش را نمیداد، عبدالرحمن تا آخر هم ندانست که ده هزار را اسدالله به او داده است.
اسدالله وقتی دید عبدالرحمن آدم مطمئنی است به او پیشنهاد کرد که روزانه فرزندانش را به مدرسه ببرد و بیاورد

هر انسانی عادات های مخصوص به خود را دارد که میتواند خیلی عجیب باشد, ولی شاید هیچکس مثل جناب اسدالله نباشد، او از کوهی میگذرد ولی از کاهی نمیگذرد، این اسدالله یکبار به بمن مبلغی داد که بدهم به عبدالرحمان. عبدالرحمان راننده زحمتکش تاکسی بود که در آمدش کفاف خرجش را نمیداد، عبدالرحمن تا آخر هم ندانست که ده هزار را اسدالله به او داده است.
اسدالله وقتی دید عبدالرحمن آدم مطمئنی است به او پیشنهاد کرد که روزانه فرزندانش را به مدرسه ببرد و بیاورد و در عوض ماهی 3000 بگیرد، و راننده قبول کرد، اما بعد از یکماه همین اسدالله بمن زنگ زد که بیا ببین این راننده ای که معرفی کرده بودی آدم نادرستی است گفتم جریان چیست؟ معلوم شد که دعوایشان بر سر این است که اسدالله میگوید تو باید روزهای تعطیل ؛که بچه ها را به مدرسه نبردی؛ مزد نگیری و عبدالرحمن میگفت نه من با تو ماهانه قرار بسته بودم ولو که نصف ماه هم تعطیل باشد باید حقوقم را کامل بدهی!
دیدم دعوا بر سر 400 است گفتم من میدهم و مشاجره تمام شد ولی از کار اسدالله تعجب کردم که 10000را بخشید اما برای 400 میخواهد به دادگاه برود. این داستان را نوشتم تا مطلبی را به خواننده بگویم

منظورم از این،بازگویی داستان عجیب دیگری از اسدالله است که به دعوای سنی و شیعه مربوط میشود:
اسدالله بخاطر همین زبان و رفتار تند و تیز، انتقادهای شدیدی به شخصیات دولتی میکرد و اصلا رعایت هیچ اصولی را نمی نمود و عقاید خود را بیباکانه در هر مجلس ابراز میکرد، عقایدی که برای خیلی ها عجیب ترین بود و در این اوضاع بلبشوی دنیا، حتی در کشور آزادی مثل پاکستان، این زبان سرخ تحمل نشد و یک روز که رفته بود فرودگاه تا میهمان خود را بیاورد خدا میداند که چه گفت و چه کرد که در راه بازگشت به خانه مامورین اطلاعات او را با ماشینش غیب کردند، یک ماه و اندی بعد از این حادثه اسدالله، چون غیر از زبان تند کار و جرمی نداشت، آزاد شد و به خانه برگشت و زن و بچه و فامیلش خوشحال شدند!
فردایش رفت به اداره اطلاعات تا ماشینش را پس بگیرند ! آشنایان نصیحتش کردند که از خیر ماشین بگذر! همین که آزادات کردند بسی جای شکر دارد، اینطور نشود که در این اوضاع نابسامان باز ترا بگیرند و ببندند! گفت نه دیروز که آزادم میکردند گفتم ماشینم را بدهید جواب شنیدم که فردا بیا!
آشنایان اسدالله همه خندیدند که عجب آدمی هستی در آین وقت هم فکر ماشین بودی ؟ یکی گفت اگه من میبودم یک ماشین دیگر هم به اونها بخاطر تشکر میدادم
و اسدالله رفت و با ماشین برگشت!
فردایش باز تصمیم گرفت برود اداره اطلاعات!
-باز چرا ای اسدلله خان؟
-وقتی مرا دستگیر میکردند در ماشینم دو کیلو بادام بود حالا نیست! میروم تا دو کیلو بادام را پس بگیرم!!
-ای بابا!مگر تو عقل نداری؟ در این اوضاع که این اداره با هزار جور وسایل مراقبت میشود، و مردم از هزار متریش هم رد نمیشوند تو باز میخواهی بروی تو! آنهم برای دو کیلو بادام؟؟ بادامی که حتما از هضم رابعه مامورین گذشته؟!! اما اسدالله آدم حرف شنویی نبود و رفت ....
این روزها بخاطر اوضاع نامساعد امنیتی ؛همین اداره که دوبار مورد حمله فدایی قرار گرفته؛ مامورینش از راه دور راهبندان درست کرده اند و این اسدالله خان از راه بندان ها به این حجت که من همانیم که پریروز آزاد شدم و دیروز ماشینم را گرفتم رد شد و به مسئول مربوطه رسید که کو بادامم ؟؟ یالله دو کیلو بادامم را بدهید !
مقام امنیتی که شاید فکر کرده این آدم دیوانه است! گفت برو فردا بیا و بادامت را بگیر! و فردا که رفت در همون بازرسی اول بهش گفتند برو گمشو دیگر نتوانست جلوتر برود .
من میدانم که هرکس که با اوضاع امروز آشنا باشد، اسدالله را دیوانه تصور میکند ، آخر در زمانه ای که سازمانهای امنیتی میتوانند افراد را بی محاکمه زندانی کنند و به احدی اجازه ملاقات ندهند و زندانی بر خلاف قانون حق انتخاب وکیل هم ندارد، ( یعنی همان کاری که کمترینش را با اسدالله کردند) مگر آدم به دنبال دو کیلو بادام گم شده در نزد این مردم میرود؟
البته اسدالله باز میتواند در دفاع از خود بگوید مگر ندیدید زود مرا آزاد کردند و بیگناهی مرا قبول کردند! مگر ندیدید که ماشینم را برگرداندند؟ مگر ندیدید که از من رشوه و باج نگرفتند؟ مگر ندیدید که مرا نزدند و شکنجه ندادند؟ مگر ندیدید( هرچند که ظالمند ) اما باز از امت محمد هستند و دین را دوست دارند و رحم و حیا دارند؟

اما ای عالم شیعی
ای عالمی که داستان دروغ زخمی شدن حضرت فاطمه را بدست امیر المومنین عمر ساخته ای !!!! تو بمن بگو ببینم که فاطمه تو در توجیه رفتارش چه دارد که بگوید؟
شیعه میگوید:خود عمر به معاویه نامه ای نوشته که در آن آمده است: <<... وقتی درب خانه را آتش زدم (آن گاه داخل خانه شدم) ولی فاطمه درب خانه را حجاب خود قرار داد و مانع از دخول من و اصحابم شد. با تازیانه آن چنان بر بازوی او زدم که مانند دملج (بازوبند) اثر آن بر بازوی او ماند؛ آن گاه صدای ناله او بلند شد؛ چنان که نزدیک بود به حال او رقت کنم و دلم نرم شود؛ ولی به یاد کشتهrlm;های بدر واُحد که به دست علی کشته شده بودند... افتادم، آتش غضبم افروختهrlm;تر شد و چنان لگدی بر درب زدم که از صدمه آن جنین او (به نام محسن) سقط شد." فَعِنْدَ ذلک صَرَخَتْ فاطِمَةُ صَرْخةً... فَقالَتْ یا اَبَتاهُ یا رَسُولَ اللهrlm;ِ هکَذا کانَ یُفْعَلَ بِحَبیبَتِکَ وَ اِبْنَتِکَ... ؛ در این هنگام، فاطمه چنان ناله زد، پس فریاد زد: ای پدر بزرگوار! ای رسول خدا! این چنین با عزیز دلت و دخترت رفتار کردند." سپس فریاد کشید: فضه به فریادم برس که فرزندم را کشتند. سپس به دیوار تکیه داد و من اورا به کنار زده، داخل خانه شدم. فاطمه در آن حال میrlm;خواست مانع (بردن علی) شود، من از روی روسری چنان سیلی به صورت او زدم که گوشواره از گوشش به زمین افتاد-- بحار الانوار، ج30، ص293، (چاپ جدید)؛ ج8، ص230، (چاپ قدیم) و ریاحین الشریعة، ج1، ص267.
و عجیب اینجاست که شیعه میگوید: علت این جنگ و دعوا و سبب وقوع این گناه عظیم، گناه بزرگتری بوده یعنی مضروب کنندگان حضرت زهرا حق حضرت علی را خورده بودند وصیت نامه پیامبر را درباره پادشاهی علی پاره کرده و زیر پا انداختند وحالا که علی حاضر نبود با ظالمان بیعت کند، آنها با بیحیایی آمدند هم حقش را خوردند و هم از او خواستند که این حق خوری را برسمیت بشناسد و به غاصب مبارك باد بگوید. و عملا هم بزرور و کشان کشان حضرت علی را بردند و مجبورش کردند که به ابوبکر دست بیعت دهد

نکته عجیب از اینجا به بعد است: شیعه از این ببعد به حضرت فاطمه نقشی بدتر از نقش اسدالله و عقلی کمتر از عقل اسدالله میدهد یعنی میگوید: فاطمه علیها السلام بعد از این دو حادثه هولناک با پهلوی شکسته رفت پیش حضرت ابوبکر که دو کیلو بادام مرا بده و حضرت ابوبکر گفت پدرت برای تو ارثی نگذاشته زیرا او پیامبر بود و من از ایشان شنیدم که فرمود پیامبران ارث باقی نمیگذارند فاطمه غضب کرد و گفت :چه می شود تورا، که اهل و خانواده ات از تو ارث ببرند، لکن ما از محمد صلی الله علیه وآله ارث نبریم!

ای خواننده
بنظر شما کار فاطمه رضی الله عنها عجیب تر از کار اسدالله نیست او پیش کسی میرود که شراب خورده ( العیاذ بالله) و به او میگوید نوشیدن آب در حالت ایستاده کراهت دارد بنشین و بنوش
و خنده دارتر اینکه شیعه میگوید: فاطمه به عمر و ابوبكر گفت: آیا اگر حدیثی از پیامبر را به یاد شما بیاورم قبول می کنید، و به آن اعتقاد پیدا می کنید؟
عمر و ابوبکر گفتند:آری.
پس فاطمه گفت: شما را به خدا قسم آیا از پیامبر نشنیدید که می گفت: <<رضایت فاطمه، رضایت من و غضب فاطمه، غضب من است. پس هر کس فاطمه دختر مرا دوست داشته باشد، همانا مرا دوست داشته و هر کس فاطمه را راضی کند مرا راضی کرده است و هر کس فاطمه را به غضب آورد، همانا مرا به غضب آورده است>>.عمر و ابوبکر گفتند: آری از پیامبر صلی الله علیه و آله شنیدیم.
فاطمه علیها السلام گفت: پس همانا من، خداوند و ملائکه را شاهد می گیرم که شما دو نفر مرا به سخط و غضب درآوردید و مرا راضی نکردید، و هرگاه پیامبر را ملاقات کنم از شما دو نفر به او شکایت خواهم کرد. در این هنگام، ابوبکر شروع به گریه کرد در حالی که فاطمه علیها السلام می گفت: خدا قسم تو را (ابوبکر) در هر نمازی که بخوانم نفرین خواهم کرد.

نظر اهل سنت: فاطمه چرا کسانی را که خودشان از رسول الله را در غدیر خم حدیث شنیده بودند و بر عکس عمل کرده بودند را قسم میدهد که اگر حدیثی من برایتان از رسول الله بگویم، آیا قبول میکنید یا نه؟
مگر فاطمه نمیدانسته آنها اصلا حدیثی را که خودشان شنیده اند قبول نکردند پس چرا چنین انتظاری از آنها دارد؟ مگر نمیدانسته آنها طرفدار کشته شدگان کافر در بدر و احد هستند!!
کسی را که در امتحان کلاس دوم رد شده چرا قسم میدهید که سوالات کلاس دهم را حل کند؟
بعد خنده دارتر اینکه شیعه میگوید ابوبکربعد از شنیدن حدیث گریه کرد
این گریه ابوبکر به این میماند که قاتلی مظلومی را سر ببرد بعد مادر مظلوم بیاید و به قاتل بگوید در جیب پسرم یک تومان بود اگر بمن ندهی من از شما ناراضی هستم و نفرین تان میکنم و قاتل گریه کند و تازه یک تومان را ندهد!!!!!!!!!

ای دوستان شیعه ما: حاشا که حضرت فاطمه چنین کارهای عجیبی را انجام داده باشد، حاشا که این قصه سرایی علمای شیعه درست باشد!
ای دوستان شیعه ما :علمای شما در هنگام نوشتن این داستانها مست بودند در حالت طبیعی نبودند برای همین این خزعبلات سر هم بافتند. اما شما که مست نیستید! شما را چه شده؟ بمن بگویید بر سر شما چه آمده که این تضادهای آشکار را نمیبینید؟؟

اعتقادات صحيح هر مسلمان

اعتقادات صحيح

هر مسلمان

اعتقادات صحيح

هر مسلمان

مؤلف: شيخ عبدالسلام برجس (رحمه الله)

ترجمه و تخريج احاديث و تخليص اندک:
ابو عمر تهراني

این کتاب از سایت کتابخانه عقیده دانلود شده است.
www.aqeedeh.com

آدرس ايميل: book@aqeedeh.com

سايت هاى مفيد
www.nourtv.net
www.sadaislam.com
www.islamhouse.com
www.bidary.net
www.tabesh.net
www.farsi.sunnionline.us
www.sunni-news.net www.mohtadeen.com
www.ijtehadat.com
www.islam411.com

www.aqeedeh.com
www.islamtxt.com
www.ahlesonnat.com
www.isl.org.uk
www.islamtape.com
www.blestfamily.com
www.islamworldnews.com
www.islamage.com
www.islamwebpedia.com
www.islampp.com
www.videofarda.com

فهرست

فهرست 1
مقدمه مترجم 7
مقدمه مؤلف 8
اعتقاد صحيح در توحيد ربوبيت(يگانگي وجود الله) 12
مشرکين در توحيد ربوبيت [با مسلمانان] اختلافي ندارند: 12
توحيد ربوبيت خود دليلي براي اثبات توحيد الوهيت(فقط الله را پرستش کردن) ميباشد 14
بطلان شرک ربوبيت با استفاده از عقل و نقل: 17
2- اعتقاد صحيح در اسماء و صفات 18
توصيف کردن خداوند با صفات وارده در قرآن و سنت 18
الله جل جلاله به هيچ يک از مخلوقاتش شباهت ندارد: 19
هيچ کس نميتواند کيفيت صفات تعالاي الله را درک کند: 19
معني صفت استقرار بر عرش(استوي علي العرش): 20
عدم فهم کيفيت استقرار: 20
بيان صفات شنيدن و ديدن: 20
معناي صفت ديدن: 21
3- اعتقاد صحيح در توحيد الوهيت(توحيد در پرستش) 22
ضد توحيد، شرک به خداوند ميباشد: 23
چه کسي مشرک است: 24
دعا نبايد از چيز يا کس ديگري به غير از الله صورت بگيرد: 25
دشمني بين پيامبران و قومشان در همين توحيد بود: 28
پيامبران دعوت خود بسوي الله را با اين توحيد شروع ميکردند: 28
مشرکين نميتوانند براي شرکشان حجت و دليل بياورند: 30
4- اعتقاد صحيح در ارکان شش گانهي ايمان 32
الف) ايمان به الله : 32
ب) ايمان به ملائکه: 32
وصف ملائکه: 33
ملائکه بندگان الله هستند: 34
خلقت فرشتگان: 34
قدرت آنها در شکل دادن به خودشان: 35
رد بر اين سخن مشرکين که ملائکه دختران الله ميباشند: 35
جبرئيل عليه السلام: 37
ميكائيل عليه السلام : 38
إسرافيل عليه السلام : 38
مَلَکُ الموت عليه السلام: 39
ملائکهي محافظت عليهم السلام: 39
الكرام الكاتبون(نويسندگان گرانقدر) عليهم السلام: 40
زياد بودن ملائکه عليه السلام: 40
کسي که ملائکه را منکر شود کفر ورزيده است: 41
ج : ايمان به کتب نازل شده : 41
کتابهاي نازل شده، کلام الله تعالي ميباشند: 43
انواع وحي: 43
ايمان به هر آنچه از قوانين، كه در کتب آمده است: 44
بعضي از کتابها بعضي ديگر را تصديق ميکنند: 44
منسوخ شدن بعضي از کتابها توسط کتابهائي ديگر از روي حق: 44
اسامي کتابهاي خداوند: 45
قرآن کريم آخرين کتاب است: 45
قرآن منسوخ کننده تمامي کتب ميباشد: 45
قرآن شامل تمام چيزهائي است که مردم به آن نياز دارند: 46
قرآن معجزه است: 46
قرآن محافظت ميشود: 46
برتري بين پيامبران: 47
در دعوت به اصل دين يکسان بودند: 47
فرق بين رسول و نبي: 49
اسامي رسولان و پيامبران: 49
رسولان و انبياء بشري بودند که الله با دادن رسالت و نبوت به آنها، ايشان را اکرام نمود: 50
رسولان و انبياء بندگان الله بودند: 51
پيامبر ما محمد r آخرينِ پيامبران است: 51
بشارت رسولان به مبعوث شدن محمد صلي الله عليه و سلم: 52
کسي که رسالت r را تکذيب کند کافر است: 54
کسي که بعد از محمد r ادعاي نبوت کند كفر ورزيده است: 54
کسي که رسالت يکي از انبياء و مرسلين را تکذيب کند کفر ورزيده است: 55
ه - ايمان به يوم الآخر: 55
برانگيخته شدن: 56
کارنامه اعمال : 56
ترازوي [اعمال] : 57
شفاعت: 58
ايمان به پل صراط: 59
و- ايمان به تقدير و خير و شر آن: 60
5- اعتقاد صحيح در ايمان 66
ايمان کم و زياد ميشود: 66
ايمان بدون اعتقاد معني ندارد: 68
ايمان فقط شناخت نيست: 68
ايمان بدون عمل وجود ندارد: 69
حکم اعمال: 70
حکم تکفير : 70
6- اعتقاد صحيح درباره حکم کسي که گناه کبيره انجام مي دهد 72
انجام گناه کبيره باعث کاهش ايمان ميشود: 72
منافاتي بين اين که کسي را هم فاسق بناميم و هم مسلمان وجود ندارد: 73
انواع کفر و شرک و ... : 73
کفر اکبر: 74
كفر اصغر: 75
7- اعتقاد صحيح در مورد صحابهي پيامبر r 77
فضيلت مهاجرين 78
فضيلت انصار 78
حکم کسي که نسبت به صحابه بغض داشته باشد: 80
برتري بين صحابه : 80
نهي از دشنام دادن به صحابه: 81
گواهي رسول الله صلي الله عليه و سلم به نيکمرد بودن آن افراد: 81
برتري انصار: 82
برتري اهل بدر: 83
برتري اصحاب بيعت رضوان : 83
ترتيب صحابه در برتري بين آنها: 83
8- اعتقاد صحيح در مورد اهل بيت پيامبر r 85
زنان پيامبر r نيز از اهل بيت وي بودند: 86
9- اعتقاد صحيح دربارهي کرامات اولياء 88
10- اعتقاد صحيح در مورد واجب بودن اطاعت صاحبان امر مسلمين 90
حرام بودن خروج بر صاحبان امر: 90
از اعتقادات اهل عقيدهي صحيح، دعا براي صاحبان امر ميباشد: 91
نهي از دشنام دادن به صاحبان امر: 92
11- نهي از جدل در دين 93
12- اهل عقيده ي صحيح از مجالست با اهل هواء و بدعت به شکل شديدي بر حذر ميدارند 96
قاعده شناخت اهل هواء: 96
دليلِ خودداري از همنشيني با آنها: 96
بسم الله الرحمن الرحيم

مقدمه مترجم

الله را شکر ميshy;گويم که از بين انسانها، براي ما پيامبري برگزيد و توسط او قرآن را به ما عطا فرمود، و وي را شرح دهندهshy;اي براي کتابش قرار داد.
مدتها بود که با مطالعه قرآن، از مذهب پدري خود دست کشيده و مذهبي ديگر براي خود انتخاب کرده بودم، و با مطالعه کتبي که با استناد به قرآن و سنت تدوين شده بود، عقايد مذهبي خود را که مهمترين مسئله براي هر انسان مي باشد، آموختم؛ با وجود اين هنوز کساني را ميshy;بينم که مسلمان هستند ولي از کوچکترين مسائل اعتقادي بيshy;بهرهshy;اند. در همين راستا براي نشر اعتقاد صحيح اسلامي در بين همهshy;ي مسلمانان فارسي زبان، تصميم به ترجمه اين کتاب گرفتم، ان شاء الله که ياد مرگ همه را بيدار نگه دارد و همهshy;مان ترس الهي را نيت اعمال خويش قرار دهيم و از قرآن و سخن پيامبر خدا r درس و عبرت بياموزيم و همچنين از الله تعالي ميshy;خواهم که آنرا در کارنامه اعمال صالح من و ديگر مسلمانان حقshy;جو، قرار دهد.

ابو عمر تهراني
مقدمه مؤلف

خداوند را شکر و ستايش، و درود الله و تسليم شدگانش بر رسول الله و آل وي و تمامي صحابهshy;اش. اما بعد:
عقيده صحيح، همان دين حقّي است که بر هر مسلماني واجب است تا اعتقادات خود را بر آن بنا نهد؛ زيرا آن، اعتقاد رسول الله r و صحابهshy;ي گرامي وي y ميshy;باشد. و کسي که در اين وادي با آنها مخالفت کند، خود را براي کيفر شديدِ خداوند و بغض و غضب وي، نامزد کرده است.
رسول الله - صلي الله عليه و سلم - درباره فرقهshy;هائي که در اسلام بوجود خواهند آمد و تعداد آنها که هفتاد و سه عدد خواهد بود، فرموده است: <<تمامي آنها در آتش خواهند بود، بجز يکي و آن جماعت است>>. امام احمد و ابو داود آنرا نقل کردهshy;اند. و احمد و ابن ماجه و ابن ابي عاصم نيز از أنس t آنرا روايت کردهshy;اند.
پيامبر r اين جماعت را که از وعيد جهنم در امان دانسته است، اينگونه توصيف ميshy;فرمايد و ميshy;گويد: <<کسي که مانند من و اصحاب امروز من باشد>>. آجري در <<الشريعة>> از عبدالله ابن عمرو و طبراني در <<الصغير>> و <<الاوسط>> از انس ابن مالک t آنرا روايت کردهshy;اند.
عقيده صحيح بطور کلي بدينshy;گونه توصيف ميshy;شود: به سنت پيامبر r و سنت خلفاء راشدين y تمسک داشته و براي قبول آنها درنگ نميshy;کنند، از اين رو آنها فرقه ناجي بوده و همان کساني هستند که در روز قيامت از آتش [جهنم] نجات ميshy;يابند، و نيز در اين دنيا از بدعت [و دست کاري در دين] سالم ميshy;مانند، و با توجه به سخن پيامبر r [هميشه] فرقه پيروز ميshy;باشند: <<طائفهshy;اي از امت من چيره خواهند ماند، تا زماني که امر الله (قيامت) بيايد، و آنها چيره خواند ماند>>. در صحيحن از مغيرة بن شعبه آمده است.
[در متن عربي اين حديث کلمه <<ظاهرين>> آمده است که از ريشه] <<ظهور>> [بوده و] به معني نصر [و ياري شدن و پيروزي] ميshy;باشد؛ [الله] تعالي ميshy;فرمايد: (فَأَيدْنَا الَّذِينَ آمَنُواْ عَلَى عَدُوِّهِمْ فَأَصْبَحُواْ ظَاهِرِينَ)(الصف:14).
(ترجمه: کساني را که ايمان آوردند در برابر دشمنانشان قدرت داديم و آنها پيروز (ظاهر) شدند).
و ميshy;فرمايد: (وَإِنَّ جُندَنَا لَهُمُ الْغَالِبُونَ)(الصافات:173).
(ترجمه: مطمئناً سربازان ما به تاکيد پيروز شوندگانند) و آنها چه با شمشير و نيزه و چه با دليل و برهان پيروز هستند.
آن فرقهshy;اي واحد است که تعدد پيدا نميshy;کند و از اين رو آن را جماعت خواندهshy;اند. [الله] تعالي ميshy;فرمايد: (فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ)(يونس:32).
(ترجمه: بجز گمراهي چه چيزي غير از حق وجود دارد؟)
سواي اسلام و سنت نيز به هيچ اسمي شناخته نميshy;شوند و براي اين دو [اسم] دلايلي با الفاظ مختلف وجود دارد.
امام مالک رحمهshy;الله گفته است: اهل سنت تنها يک لقب نيست که توسط آن شناخته شوند و آنها نه جهمية ميshy;باشند و نه قدرية و نه رافضي.
از وي رحمهshy;الله در مورد سنت پرسيدند و گفت: هيچ اسمي به غير از سنت براي آن وجود ندارد. يعني اهل سنت داراي هيچ اسمي به غير از آن نميshy;باشند.
عقيده صحيح مورد توجه محققين قرار گرفته است و بيان دلايل و شرح آن، توسط علماي بزرگ امت در تصنيفات بسياري، به اشکال مستقل و ضمني صورت گرفته است؛ در بين آنها تاليفاتي وجود دارد که به <<السنة>> نام گذاري شده است و در باب اعتقاد مي باشد و تعداد آنها از دويست و پنجاه مورد نيز تجاوز ميshy;کند، از آنها:
<<السّنّة>> از ابن ابي شيبة، <<السّنّة>> از احمد بن حنبل، <<السّنّة>> از ابن ابي عاصم، <<السّنّة>> از عبدالله ابن احمد، <<السّنّة>> از الخلال، <<السّنّة>> از احمد بن الفرات ابي مسعود الرازي، و <<السّنّة>> از اسد بن موسي، و <<السّنّة>> از ابن قاسم - صحابي مالک - ، و <<السّنّة>> از محمد بن سلام البِيکَندِي، و <<الصفات و الرد علي الجهمية>> از نُعيم بن حَمَّاد.
و <<السّنّة>> از أَثرم، و <<السّنّة>> از حرب بن اسماعيل الکَرماني، و <<السّنّة>> از ابن ابي حاتم، و <<السّنّة>> از ابن ابي الدنيا، و <<السّنّة>> از ابن جرير طبري، و همچنين <<التبصير في مَعالم الدين>> از ابن جرير، و <<السّنّة>> از طبراني، و <<السّنّة>> از ابي شيخ أصبهاني، و <<السّنّة>> از ابي قاسم لالکالي، و <<السّنّة>> از محمد بن نصر المروزي.
و <<عقيدة السلف أصحاب الحديث>> از صابوني، و <<الإبانة>> از ابن بطَّة، و <<التوحيد>> از ابن خُزَيمَة، و <<التوحيد>> از ابن مَندَة، و <<الإيمان>> از ابن أبي شيبة، و <<الإيمان>> از عُبيد بن القاسم بن سلام، و <<شرح السّنّة>> از المُزَني - صحابي شافعي - ، و <<شرح مذاهب أهل السّنّة>> از ابن شاهين، و <<السّنّة>> مسمي به <<الحجة في بيان المَحَجَّةِ و شرح عقيدة أهل السّنّة>> از قوام السّنّة ابي القاسم التَّيمي الأصبهاني.
و <<أُصول السّنّة>> از ابي عبدالله ابن ابي زَمَنِين، و <<الشريعة>> از آجري، و <<اعتقاد أهل السّنّة>> از ابي بکر الاسماعيلي، و <<السّنّة>> از بربهاري، و <<الإيمان>> از العَدَني، و <<العَرش>> از محمد بن ابي شيبة، و <<القَدَر>> از ابن وهب، و <<القَدَر>> از ابي داود، و <<الرُّؤية>> و <<الصفات>> و <<النُّزول>> از دارقطني، و <<رسالة السِّجزي الي أهل زَبيد>> از ابي نصر سجزي.
و <<جواب أهل دمشق في الصفات>> از خطيب بغدادي، و <<السّنّة>> از ابي احمد اصبهاني معروف به العَسَّال، و <<السّنّة>> از يعقوب الفَسَوِي، و <<السّنّة>> از القصاب، و <<أصول السّنّة>> از ابي بکر عبدالله بن زبير حُمَيدي، و <<السّنّة>> از حنبل بن اسحاق، و <<الأصول>> از ابي عمرو الطَّلَمَنکي ... و تعداد بسيار زياد ديگري.
و به همين ترتيب بعد از آن موارد نيز کتابهاي ديگري تاليف شده است، مانند کتابهاي ابن عبدالبر، و عبدالغني المَقدِسي، و ابن قُدامَة المَقدِسي، و ابن تيمية، و ابن قيم، و ذهبي، و ابن کثير، و ابوالحسين محمد التميمي، و ... ؛ در آن کتابها اعتقاد صحيح بيان شده و حجت قرار داده شده و شبهاتي که پيرامون آن اعتقادات وجود دارد رد شده است.
و ما نيز [در اين کتاب] به شکلي کلي و برگزيده و مختصر، مسائلي اعتقادي آن [کتابها] را بيان داشتهshy;ايم؛ توفيقي وجود ندارد، مگر از جانب الله، بر او توکل کرده و بسوي او مخالصانه روي بر ميshy;گردانيم.
اعتقاد صحيح در توحيد ربوبيت(يگانگي وجود الله)

اهل عقيدهshy;ي صحيح بر اين اعتقادند که خداوند تعالي در خلق کردن، پادشاهي و تدبير همهshy;ي امور يکتا ميshy;باشد.
خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (إِنَّ رَبَّكُمُ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يغْشِي اللَّيلَ النَّهَارَ يطْلُبُهُ حَثِيثاً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلاَ لَهُ الْخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبَارَكَ اللّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ) (الأعراف:54)
(ترجمه: همانا پروردگار شما خدائي است که آسمانها و زمين را در شش روز آفريد؛ سپس بر عرش مستقر شد؛ شب را با روز ميshy;پوشاند و شب [نيز] روز را با شتاب ميshy;طلبد و خورشيد و ماه و ستارگان را به فرمان خودش رام شده آفريد. آگاه باش که آفريدن و فرمانروائي براي اوست. منزه و بلند مرتبه است پروردگار جهانيان).
خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يخْلُقُ مَا يشَاءُ يهَبُ لِمَنْ يشَاءُ إِنَاثاً وَيهَبُ لِمَن يشَاءُ الذُّكُورَ) (الشورى:49)
(ترجمه: پادشاهي آسمانها و زمين براي الله است. هر چه را بخواهد ميshy;آفريند. به هر کس بخواهد دختر عطا ميshy;کند و به هر کس بخواهد پسر).
خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يحْيي وَيمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيءٍ قَدِيرٌ) (الحديد:2)
(ترجمه: پادشاهي آسمانها و زمين براي اوست. زنده ميshy;کند و ميshy;ميراند و بر هر چيزي تواناست).

مشرکين در توحيد ربوبيت [با مسلمانان] اختلافي ندارند:
اين نوع توحيد که ربوبيت نام دارد، خداوند آنرا بطور فطري در وجود هر انساني قرار داده است، و در بين هيچ يک از انسانها چه کافر و چه مسلمان در آن اختلاف نظري وجود ندارد، همانگونه که خداوند در مورد کفّار ميshy;فرمايد: (وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يعْلَمُونَ) (لقمان : 25)
(ترجمه: اگر از آنها سوال کني چه کسي آسمانها و زمين را آفريد؛ مطمئنا ميshy;گويند: الله؛ بگو: شکر و ستايش براي خداوند است. بلکه اکثر آنان نمي دانند).
همچنين ميshy;فرمايد: (وَمَا يؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللّهِ إِلاَّ وَهُم مُّشْرِكُونَ) (يوسف : 106)
(ترجمه : اکثرشان به خداوند ايمان نميshy;آورند مگر آنکه براي او شريک قائل ميshy;شوند).
مجاهد رحمهshy;الله دربارهshy;ي اين آيه گفته است: ايمان آن کافران اين است که ميshy;گويند: الله ما را خلق کرده است و روزي ميshy;دهد و ميshy;ميراند، اما شرکي با ايمان آنها در آميخته است، پرستش غير الله ميshy;باشد.

اعتقاد مشرکين در مورد معبودانشان اين است که توسط آنها به خداوند توسل پيدا ميshy;کنند و اينگونه نيست كه آن پرستشshy;شدگانشان روزي ميshy;دهند و يا خلق ميshy;کنند:
مشرکين اعتقاد ندارند که الهshy;هايشان در خلق کردن با خداوند مشارکت ميshy;کنند؛ بلکه بر اين باورند که تمامي آن افعال توسط خداوند صورت ميshy;پذيرد. ولي با اين وجود الهshy;هايشان را وسيلهshy;اي براي توسل به خداوند ميshy;دانند و آنان را نزد خداوند شفيع ميshy;گيرند؛ همانگونه که خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِن دُونِهِ أَوْلِياء مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يحْكُمُ بَينَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ) (الزمر:3)
(ترجمه: آگاه باش كه خالص کردن پرستش بايد براي الله باشدshy;؛ و کساني را که بجز الله به دوستي گرفتند [در مورد آنها ميshy;گويند:] ما ايشان را پرستش نميshy;کنيم، جز اينکه باعث تقرب ما به الله شوند، هر آينه الله در چيزي که اختلاف ميshy;ورزند بين آنها حکم خواهد کرد؛ هر آينه الله کسي را که دروغگوي ناسپاس است هدايت نميshy;فرمايد).
و خداوند ميshy;فرمايد: (قُلْ أَرَأَيتُمْ شُرَكَاءكُمُ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ أَمْ آتَينَاهُمْ كِتَاباً فَهُمْ عَلَى بَينَةٍ مِّنْهُ بَلْ إِن يعِدُ الظَّالِمُونَ بَعْضُهُم بَعْضاً إِلَّا غُرُوراً) (فاطر:40)
(ترجمه: بگو: آيا آن شريکاني را که غير الله به دعا ميshy;خوانيد ديدهshy;ايد؟ به من نشان دهيد چه چيزي از زمين را آفريدهshy;اند! آيا ايشان مشارکتي در آسمانها دارند؟ آيا به آنها کتابي دادهshy;ايم و بر حجتي از آن کتاب هستند؟ [نه!] بلکه [جز اين نيست که] بعضي ستمکاران به بعضي ديگر وعدهshy;اي جز گمراهي نميshy;دهند).
و همچنين از زبان مشرکين قريش باري تعالي ميshy;فرمايد: (إِنَّهُمْ كَانُواْ إِذَا قِيلَ لَهُمْ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ اللَّهُ يسْتَكْبِرُونَ )(35)(وَيقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُوا آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَّجْنُونٍ) (36) (الصافات)
(ترجمهshy;: آنان [کساني] بودند که چون به آنها گفته ميshy;شد: معبود راستيني جز الله وجود ندارد، سرکشي ميshy;کردند * و ميshy;گفتند: آيا براي [گفتهshy;ي] شاعري ديوانه معبودانمان را ترک کنيم).
و همچنين از قول آن مشرکين خداوند فرموده است: (أَجَعَلَ الْآلِهَةَ إِلَهاً وَاحِداً إِنَّ هَذَا لَشَيءٌ عُجَابٌ) (ص:5)
(ترجمه : آيا معبودان متعدد را يک معبود قرار داد؟ هر آينه اين چيزي است عجيب).

توحيد ربوبيت خود دليلي براي اثبات توحيد الوهيت(فقط الله را پرستش کردن) ميshy;باشد
خداوند تعالي اين توحيد را براي اثبات خودش بيان ميshy;دارد و آن را دليلي بر وجوب توحيد الوهيت قرار ميshy;دهد، بدين معني که توحيد ربوبيت مستلزم اين ميshy;شود که غير الله عبادت نشود حق تعالي ميshy;فرمايد: (يا أَيهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ) (البقرة : 21)
(ترجمه: اي مردم! پروردگارتان را که شما و افراد قبل از شما را آفريده است عبادت کنيد باشد که تقوا پيشه کنيد).
و همچنين: (خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنْ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيةَ أَزْوَاجٍ يخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقاً مِن بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ) (الزمر : 6)
(ترجمه: شما را از يک شخص آفريد؛ سپس همسرش را از او آفريد و براي شما هشت جفت از چهارپايان فرو فرستاد؛ در تاريکيهاي سهshy;گانه شما را در شکم مادرانتان ميshy;آفريند؛ آفريدني بعد از آفريدني ديگر؛ اين است الله پروردگار شما، پادشاهي براي او ميshy;باشد؛ معبود برحقي بجز او نيست؛ پس به کجا رويگردان ميshy;شويد؟)
و همچنين ميshy;فرمايد: (فَلْيعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيتِ) (3) (الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ) (4) (قريش)
(ترجمه: بايد پروردگار اين خانه را عبادت کنند * آن که آنان را از پس گرسنگي طعام داد و از بهر ترس ايمن کرد).
خداوند وحدانيت خود را در خلق کردن و روزي دادن بيان ميshy;دارد ، همان مطلبي که هيچ مشرکي در آن شک ندارد و اين وحدانيت در ربوبيت را خداوند دليلي براي وجوب اخلاص در عبادتِ ذات يکتا و بيshy;شريکش قرار ميshy;دهد.
خداوند ميshy;فرمايد: (قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيرٌ أَمَّا يشْرِكُونَ) (59) (أَمَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ السَّمَاءِ مَاء فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَةٍ مَّا كَانَ لَكُمْ أَن تُنبِتُوا شَجَرَهَا أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يعْدِلُونَ) (60) (أَمَّن جَعَلَ الْأَرْضَ قَرَاراً وَجَعَلَ خِلَالَهَا أَنْهَاراً وَجَعَلَ لَهَا رَوَاسِي وَجَعَلَ بَينَ الْبَحْرَينِ حَاجِزاً أءلَهٌ مَّعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يعْلَمُونَ) (61) (أَمَّن يجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيكْشِفُ السُّوءَ وَيجْعَلُكُمْ خُلَفَاء الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ قَلِيلاً مَّا تَذَكَّرُونَ) (62) (أَمَّن يهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يرْسِلُ الرِّياحَ بُشْراً بَينَ يدَي رَحْمَتِهِ أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ تَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يشْرِكُونَ) (63) (النمل)
(ترجمه: بگو: سپاس و ستايش براي الله است و سلام بر بندگان او که آنها را برگزيده است. آيا الله بهتر است يا آنچه شريک ميshy;آورند؟ * چه کسي آسمان و زمين را آفريد و از آسمان، آبي را براي شما فرود آورد؟ و توسط آن بوستانها را با طراوت روياند؟ براي شما روياندن درختهاي آن [باغها] امکان پذير نبود؛ آيا همراه الله معبودي است؟ بلکه آنان قومي هستند که [به راه] کج ميshy;روند * چه کسي زمين را محل استقرار قرار داد، در ميان آن نهرها را قرار داد و براي آن کوهها را استوار کرد و بين دو دريا پردهshy;اي قرار داد؟ آيا همراه الله معبودي است؟ بلکه اکثر ايشان نميshy;دانند * چه کسي درمانده را وقتي او را به دعائي ميshy;خواند، قبول ميshy;کند و ناراحتي را [از وي] دور ميshy;کند، شما را جانشينان [بر روي] زمين قرار ميshy;دهد؟ آيا همراه الله معبودي است؟ اندکي پند ميshy;پذيرند! * چه کسي در تاريکيهاي بيابان و دريا راه را به شما نشان ميshy;دهد؟ چه کسي بادها را مژدهshy;ي قبل از رحمت خود براي شما گسيل ميshy;دارد؛ آيا همراه الله معبودي است؟ خداوند از آنچه که به وي شرک ميshy;ورزند برتر است).
در اين آيات خداوند، اقرار مشرکين [به توحيد] - کساني که به وحدانيت خداوند در خلق آسمانها و زمين و يکتا بودن وي در رساندن نفع و ضرر اقرار دارند - را مادامي که همراه وي پرستشshy;شوندگاني برگزيده و آنها را همانند ذات بيshy;همتايش جهت طلب چيزي به دعائي ميshy;خوانند، رد ميshy;فرمايد.
اين کار مشرکين تناقض واضحي است که با شرع و عقل مخالفت ميshy;ورزد و وقتي کسي تمامي کارها مثل خلق کردن؛ روزي دادن؛ زنده کردن و ميراندن را خاص ذات يکتاي الله ميshy;داند، حق اين است که تمامي انواع طاعاتش را نيز براي خداوند خالص گرداند.
خداوند آنها را با کلامش اينگونه رد ميshy;کند که ميshy;فرمايد: (أَإِلَهٌ مَّعَ اللَّهِ) - آيا همراه الله معبودي است؟- و هرگز نميshy;فرمايد: آيا خالقي همراه الله وجود دارد؟ زيرا آن غير مسلمانان در مورد اين مسئله، مشکلي ندارند.

بطلان شرک ربوبيت با استفاده از عقل و نقل:
خداوند تعالي براي بيان بطلان شرک ربوبيت اينگونه استدلال ميshy;فرمايد که اگر اينگونه بود و اين شرک وجود داشت، آسمانها و زمين دچار فساد و هرج و مرج ميshy;شد؛ و صد البته که درک عقل نيز خود دليلي براي اين مسئله ميshy;باشد، خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِن وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَهٍ إِذاً لَّذَهَبَ كُلُّ إِلَهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يصِفُونَ) (المؤمنون:91).
(ترجمه: الله هيچ فرزندي نگرفته است و همراه او اله ديگري وجود ندارد، [اگر اينگونه بود] آنگاه هر خدائي هر آنچه را که خلق کرده بود ميshy;برد، [و] مسلما بعضي بر بعضي غالب ميshy;شدند؛ پاک است الله از آنچه که وصفش ميshy;کنند).
shy;و همچنين ميshy;فرمايد: (لَوْ كَانَ فِيهِمَآ آلِهَةٌ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتَا)(الأنبياء:22)
(ترجمه: اگر در آن دو، معبوداني جز الله بودند تباه ميshy;شدند).

2- اعتقاد صحيح در اسماء و صفات

يكي از عقايد صحيح اين است که: همان چيزي را که خداوند تعالي به خودش نسب داده است و همچنين آنچه را که رسولش r دربارهshy;ي ذات بيshy;همتايش گفته است را، فقط، بايد به الله نسبت داد. که شامل اسماء نيک و صفات عالي ميshy;باشد. و در قبول اين اسماء و صفات بجز قرآن و حديثي که ثابت شده است از رسول الله r رسيده، نبايد جلوتر رفت.

به معاني كلمات به همان شكلي كه رسيده بايد توجه داشت، و معناي اسماء و صفات الهي را با استفاده از زبان عربي که قرآن بر آن زبان نازل شده است، بايد استخراج نمود، و علم به کيفيت و چگونگي خداوند را به خود وي واگذار ميshy;کنيم، زيرا دانستن آنرا خداوند مختص خودش قرار داده است و احدي از بشر از آن اطلاعي ندارد، و اهل اعتقاد صحيح، در عبور از اين دروازه خطرناک فقط با بنيانهاي ثابت شده شرعي حرکت ميshy;کنند که از الزامات سالم ماندن از هر انحرافي ميshy;باشد.

توصيف کردن خداوند با صفات وارده در قرآن و سنت
اولين مسئله: که بايد در نظر گرفت، توصيف خداوند بدون کم و کاست و يا زيادکردن، و دقيقا بر اساس آنچه خود را بدان وصف فرموده و يا رسولش r در مورد ايشان بيان داشته است، صورت پذيرد. زيرا هيچ کس عالمتر از خداوند سبحانه و تعالي به ذات [بيshy;همتاي خودش] نميshy;باشد، همانگونه که خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (قُلْ أَأَنتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللّهُ) (البقرة:140)
(ترجمه: آيا شما داناتريد يا الله؟).
و بعد از خداوند هيچ کس به اندازهshy;ي رسول الله r [به واسطهshy;ي وحيshy;اي که به وي نازل ميshy;شده] به الله آگاهshy;تر نميshy;باشد، همانگونه که خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (وَمَا ينطِقُ عَنِ الْهَوَى) (3) (إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْي يوحَى) (4)(النجم)
(ترجمه: و از هواي نفس سخن نميshy;گويد * آن نيست، بجز وحيshy;اي که بر وي نازل شده است).

الله جل جلاله به هيچ يک از مخلوقاتش شباهت ندارد:
مسئلهshy;ي دوم: منزه دانستن خداوند از متشابهت با هر يک از مخلوقات در هر يک از صفاتش ميshy;باشد، خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (لَيسَ كَمِثْلِهِ شَيءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ) (الشورى : 11)
(ترجمه: چيزي مانند او نيست و اوست شنواي بينا).
و همچنين ميshy;فرمايد: (وَلَمْ يكُن لَّهُ كُفُواً أَحَدٌ) (الإخلاص : 4)
(ترجمه: و براي او همshy;کُف (همتائي) وجود ندارد).

هيچ کس نميshy;تواند کيفيت صفات تعالاي الله را درک کند:
مسئلهshy;ي سوم : کوششي براي درک کيفيت صفات صورت نميshy;گيرد.
خداوند ميshy;فرمايد : (وَلَا يحِيطُونَ بِهِ عِلْماً) (طه:110)
(ترجمه : با علمشان بر [الله] احاطه نميshy;يابند).
و همچنين: ( هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِياً) (مريم:65)
(ترجمه: آيا براي او همانندي مي شناسي؟).
[مثال:] از صفات تعالايش همانگونه که در مواردي از نص آمده است اين ميshy;باشد که: (الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) (طه:5)
(ترجمه: بسيار رحمت کننده بر عرش استقرار يافت).
اين سخن از اين حيث مفيد واقع ميshy;شود که حقيقيتاً قرار گرفتن خداوند بر عرشش به اثبات ميshy;رسد، و ما معني اين جمله را فهميده ولي در چگونگي و کيفيت آن، خود را ناآگاه ميshy;دانيم.

معني صفت استقرار بر عرش(استوي علي العرش):
معني آن طبق اتفاق اهل جماعت، دقيقاً همانگونه که در زبان عربي اين جمله بدين معناست: علّويت و بالا بودن ميshy;باشد.

عدم فهم کيفيت استقرار:
هيچ کس چگونگي اين قرارگيري را بجز خداوند يکتاي بي شريک نميshy;داند.

[مثال:]
بيان صفات شنيدن و ديدن:
در اين مورد خداوند مي فرمايد: (إِنَّ اللّهَ كَانَ سَمِيعاً بَصِيراً) (النساء:58)
(ترجمه: هر آينه، الله شنواي بيناست).
از فوايد اين آيه: اثبات سمع خداوند است، و سمع در لغت عرب به معني درک صدا ميshy;باشد. از اين رو ما نيز صفت سمعِ خداوند را که به معني شنيدن اصوات مي باشد، همانگونه که آمده مي پذيريم؛ و در عين حال اين شنيدن را با شنيدن هيچ يک از مخلوقاتش مشابه نميshy;دانيم و کيفيت اين صفت را به خود خداوند واگذارکرده؛ و هرگز نميshy;گوئيم او چگونه ميshy;شنود؟ و در مفهوم آن نيز تفحص نميshy;کنيم، زيرا خداوند تبارک و تعالي ما را از آن مطلع نفرموده است و اين امر را نزد خويش نگاه داشته است.

[مثال:]
معناي صفت ديدن:
کلمهshy;ي بصر نيز به معني درک کردن چيزهاي مرئي ميshy;باشد. در صحيح مسلم از ابو موسي t آمده است: پيامبرr فرمود: <<همانا خداوند نميshy;خوابد و خوابيدن نيز شايستهshy;ي او نميshy;باشد، مقدار روزي [همه موجودات] را بر حسب حكمتش، کم و زياد ميshy;گرداند و عمل شب قبل از عمل روز و عمل روز قبل از عمل شب به سمت وي بالا ميshy;رود، حجاب او نور است و اگر آن را کنار بزيند، انوار وجه او تا انتهاي خلقتش که او آن را ميshy;بيند به آتش کشيده ميshy;شود>>.
ديدن حقيقي را توسط خداوند ميshy;پذيريم، ديدني که توسط آن تمامي ديدنيها را درک ميshy;فرمايد؛ و همچنين خود را از کيفيت اين ديدن بيshy;اطلاع ميshy;دانيم و همواره [در دين] چيزي را دانسته خود ميshy;دانيم که خداوند آن را به ما آموخته باشد که همان: (لَيسَ كَمِثْلِهِ شَيءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ) (الشورى:11) (ترجمه: چيزي مانند او نيست و او شنواي بيناست).

اين مثالي بود تا روش برخورد در عقيدهshy;ي صحيح با اسماء و صفات الله بيان گردد.

3- اعتقاد صحيح در توحيد الوهيت(توحيد در پرستش)

از عقايد صحيح يگانه دانستن خداوند در عبوديت ميshy;باشد. بايد همراه خداوند اله ديگري را پرستش نکرده و تمامي طاعاتي را که خداوند به آن امر فرموده چه واجب باشد يا مستحب، فقط براي خداوند واحد و بيshy;شريک به انجام shy;رساند؛ كساني كه داراي اعتقاد صحيح هستند: سجده به غير الله نميshy;برند و همچنين طواف بجا نميshy;آوردند بجز به دور بيت العتيق و براي الله، و قرباني ونذر براي کسي نميshy;کنند جز براي خداوند، و به غير الله قسم نخورده و بر غير او توکل نميshy;کنند و کسي را بجز وي جهت طلب چيزي به دعائي نميshy;خوانند؛ كه مجموعهshy;ي اين افعال همان توحيد الوهيت است.
خداوند ميshy;فرمايد : (وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيئاً) (النساء:36)
(ترجمه: الله را عبادت کنيد و ذرهshy;اي به وي شرک نورزيد).
و ميshy;فرمايد: (وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِياهُ) (الإسراء:23)
(ترجمه: پروردگارت حکم فرمود تا بجز وي را عبادت نکنيد).
و ميshy;فرمايد: ( َمَا أُمِرُواْ إِلاَّ لِيعْبُدُواْ إِلَـهاً وَاحِداً)(التوبة:31)
(ترجمه: امر نشدند، بجز به اينکه معبودي واحد را عبادت کنند).
و ميshy;فرمايد: (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيمَةِ) (البينة:5)
(ترجمه: و امر نشدند، بجز اين که بطور خالصانه و حق گرايانه، الله را عبادت کنند و نماز برپا دارند و زکات بدهند؛ و اين است احکام ملت درست).
و مي فرمايد: (وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيعْبُدُونِ) (الذاريات:56)
(ترجمه: جن و انس را خلق نکرديم جز براي عبادت) ومعنى (عبادت): يگانه شمردن ميshy;باشد.

ضد توحيد، شرک به خداوند ميshy;باشد:
ضد توحيد- والعياذ بالله - شرک ميshy;باشد و آن بزرگترين گناه است. خداوند تعالي ميshy;فرمايد: (إِنَّ اللّهَ لاَ يغْفِرُ أَن يشْرَكَ بِهِ وَيغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يشَاءُ وَمَن يشْرِكْ بِاللّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْماً عَظِيماً) (النساء:48)
(ترجمه: همانا خداوند شرک ورزيدن به خودش را نميshy;آمرزد و پائينshy;تر از آن را براي هر که بخواهد ميshy;آمرزد و کسي که به خداوند شرک بورزد، همانا افتراء به گناه بزرگي بسته است).
و ميshy;فرمايد: (إِنَّ اللّهَ لاَ يغْفِرُ أَن يشْرَكَ بِهِ وَيغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يشَاءُ وَمَن يشْرِكْ بِاللّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلاَلاً بَعِيداً) (النساء:116)
(ترجمه: همانا خداوند شرک ورزيدن به خودش را نميshy;آمرزد و پائينshy;تر از آن را براي هر که بخواهد ميshy;آمرزد و کسي که به خداوند شرک بورزد، همانا به گمراهي دور [و درازي] گمراه شده است).
و ميshy;فرمايد: (حُنَفَاء لِلَّهِ غَيرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَمَن يشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ السَّمَاء فَتَخْطَفُهُ الطَّيرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكَانٍ سَحِيقٍ) (الحج:31)
(ترجمه: حقshy;گرا بودن براي الله بدون شرک ورزيدن به وي، و کسي که به خداوند شرک بورزد، مانند اين است که از آسمان فرو افتاده و پرندگان مردارخوار او را بربايند، يا اينکه باد او را در مکاني دور بياندازد).
و ميshy;فرمايد: (وَإِذْ قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ وَهُوَ يعِظُهُ يا بُنَي لَا تُشْرِكْ بِاللَّهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ) (لقمان:13)
(ترجمه: [ياد آور] وقتي كه لقمان به پسرش پند ميshy;داد گفت: اي پسرک من! به خداوند شرک نَوَرز، همانا شرک، ظلمي بس بزرگ است).
همچنين خداوند تعالي بيان ميshy;دارد که شرک همهshy;ي اعمال را باطل و فرد شرک ورزنده را از امت اسلام خارج ميshy;كند، همانگونه که ذات تعالايش ميshy;فرمايد: (وَلَوْ أَشْرَكُواْ لَحَبِطَ عَنْهُم مَّا كَانُواْ يعْمَلُونَ) (الأنعام:88)
(ترجمه: اگر شرک بورزند، آنچه را انجام دادهshy;اند مطمئناً باطل ميshy;شود).
و نيز ميshy;فرمايد: (وَلَقَدْ أُوحِي إِلَيكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ) (الزمر:65)
(ترجمه: همانا بر تو و بر نفرات قبل از تو وحي کرديم، كه اگر شرک بورزي همانا عَمَلت باطل ميshy;شود و هر آئينه از زيانکاران ميshy;شوي).
در صحيح مسلم از جابر بن عبدالله t آمده است که پيامبر r فرمود: <<کسي که الله را ملاقات کند بدون اينکه ذرهshy;اي به او شرک نورزيده باشد داخل بهشت ميshy;شود، و کسي که او را ملاقات کند در حالي که ذرهshy;اي به وي شرک ورزيده باشد داخل آتش [جهنم] ميshy;شود>>.
در صحيح بخاري(بخارايي) از ابن مسعود t از پيامبر r آمده است: <<هرکس بميرد و شريکي براي خداوند را به دعا [و طلب چيزي] بخواند وارد آتش [جهنم] ميshy;شود>>.

چه کسي مشرک است:
هر کس نوعي از انواع پرستش را براي غير الله انجام دهد، او مشرک و کافر ميshy;گردد.

دعا نبايد از چيز يا کس ديگري به غير از الله صورت بگيرد:
دعا عبادتي است که الله به آن امر فرموده است و کسي که دست دعا فقط به سمت الله بلند کند، موحد است و کسي که غير از خداوند را بدعائي بخواند، به راستي شرک ورزيده است.
خداوند ميshy;فرمايد: (وَلاَ تَدْعُ مِن دُونِ اللّهِ مَا لاَ ينفَعُكَ وَلاَ يضُرُّكَ فَإِن فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذاً مِّنَ الظَّالِمِينَ) (يونس:106)
(ترجمه: کسي که نه سود به تو ميshy;رساند و نه ضرر به تو ميshy;زند را غير خداوند براي دعا [و طلب چيزي] مخوان، که در غير اين صورت به راستي تو از ستمکاران خواهي شد).
و همچنين ميshy;فرمايد: (وَمَن يدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهاً آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِندَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يفْلِحُ الْكَافِرُونَ) (المؤمنون:117)
(ترجمه: کسي که معبودي ديگري غير خداوند را بدعائي بخواند براي [اين کار خود] دليلي نخواهد داشت و حسابش نزد پروردگارش ميshy;باشد، همانا او کافران را رستگار نميshy;کند).
و ميshy;فرمايد: (وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلَا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً) (18) (وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللَّهِ يدْعُوهُ كَادُوا يكُونُونَ عَلَيهِ لِبَداً) (19) (قُلْ إِنَّمَا أَدْعُو رَبِّي وَلَا أُشْرِكُ بِهِ أَحَداً) (20)( الجن)
(ترجمه: وهمانا مساجد براي الله است، پس همراه الله کسي را به دعا مخوانيد * و همانا وقتي بندهshy;ي خداوند (پيامبرr) خواست براي عبادت بايستد، بر وي جمع شدند [تا وي را از عبادت باز دارند] * بگو همانا فقط پروردگار خود را براي دعا ميshy;خوانم و به او، احدي را شرک نميshy;ورزم).
و ميshy;فرمايد: (لَهُ دَعْوَةُ الْحَقِّ وَالَّذِينَ يدْعُونَ مِن دُونِهِ لاَ يسْتَجِيبُونَ لَهُم بِشَيءٍ إِلاَّ كَبَاسِطِ كَفَّيهِ إِلَى الْمَاء لِيبْلُغَ فَاهُ وَمَا هُوَ بِبَالِغِهِ وَمَا دُعَاء الْكَافِرِينَ إِلاَّ فِي ضَلاَلٍ) (الرعد:14)
(ترجمه: دعاي حق براي او است و کساني را که به غير از او براي دعا ميshy;خوانند، آنها را ذرهshy;اي اجابت نميshy;کنند، مگر مانند کسي که دو کف دست خود را براي آب باز کند تا آن را به دهانش برساند و آب هرگز به دهان او نخواهد رسيد و دعاي کافران نيست مگر در بيshy;فايدگي).
و ميshy;فرمايد: (وَالَّذِينَ يدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ لاَ يخْلُقُونَ شَيئاً وَهُمْ يخْلَقُونَ) (20) (أَمْواتٌ غَيرُ أَحْياء وَمَا يشْعُرُونَ أَيانَ يبْعَثُونَ) (21) (النحل)
(ترجمه: و کساني را که غير الله ميshy;خوانند، چيزي خلق نکردهshy;اند و آنها خود خلق شدگانند * مردگانند و زنده نيستند و حس نميshy;کنند چه زماني برانگيخته ميshy;شوند).
و ميshy;فرمايد : (فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ) (الشعراء:213)
(ترجمه: غير الله، معبودي ديگر را به دعا مخوان که از عذاب شدگان ميshy;شوي).
و ميshy;فرمايد: (يولِجُ اللَّيلَ فِي النَّهَارِ وَيولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يجْرِي لِأَجَلٍ مُّسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِن دُونِهِ مَا يمْلِكُونَ مِن قِطْمِيرٍ) (13) (إِن تَدْعُوهُمْ لَا يسْمَعُوا دُعَاءكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيوْمَ الْقِيامَةِ يكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلَا ينَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ)(14)( فاطر)
( ترجمه: شب را در روز بيرون ميshy;آورد و روز را در شب، و خورشيد و ماه را رام ساخت، هر کدام به ميعادي معين ميshy;رود؛ اين است الله پروردگار شما، [که] پادشاهي براي اوست و آنان را که بجز وي به دعائي ميshy;خوانيد، مالک مقداري از پوست هستهshy;اي نميshy;باشند * و اگر آنها را بخوانيد، خواندن شما را نميshy;شنوند و اگر هم بشنوند برايتان استجابت نميshy;کنند و روز قيامت به شرک قرار دادن شما، منکر ميshy;شوند و مِثل [اللهِ] بسيار باخبر کسي به تو خبر نميshy;دهد).
و ميshy;فرمايد: (وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّنْ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِي اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِي اللَّهُ عَلَيهِ يتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ) (الزمر:38)
(ترجمه: و اگر از آنها بپرسي چه کسي آسمانها و زمين را خلق کرده است؟ البته ميshy;گويند: الله، بگو: آيا پس به آن کساني که به غير از الله، بدعائي ميshy;خوانيد، نگريستهshy;ايد؟ اگر الله بخواهد ضرري به من برساند آيا آنها دفع کننده ضررش ميshy;باشند؟ يا [اگر] بخواهد، به من رحمتي برساند، آيا آنها جلوگيرنده رحمتش ميshy;باشند؟ بگو الله براي من کافي است، [و] بر او توکل ميshy;کنند، توکل کنندگان).
و ميshy;فرمايد: (قُلْ أَرَأَيتُم مَّا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ أَرُونِي مَاذَا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْكٌ فِي السَّمَاوَاتِ اِئْتُونِي بِكِتَابٍ مِّن قَبْلِ هَذَا أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ) (4) (وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يدْعُو مِن دُونِ اللَّهِ مَن لَّا يسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يومِ الْقِيامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ) (5) (وَإِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أَعْدَاء وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ) (6) (الأحقاف)
(ترجمه: بگو: آيا به آنچه که به غير الله براي دعا ميshy;خوانيد، نگريستهshy;ايد؟ به من نشان دهيد آيا [چيزي] از زمين خلق کردهshy;اند، يا براي آنها، مشارکتي در آسمانهاست؟ براي من کتابي بياوريد که پيش از اين [آمده باشد] يا بقيه از علم اگر از راستگويانيد * و چه کسي گمراهshy;تر از کسي است که غير خداوند را براي دعا ميshy;خواند [در حالي که خوانده شده] تا روز قيامت براي او استجابت نميshy;کند و آنها(خوانده shy;شدگان) از دعايشان غافلند * و وقتي انسانها [روز قيامت] حشر شدند، [خوانده شدگان] دشمن آنان(دعا کنندگان) ميshy;شوند و عبادت آنها را انکار ميshy;کنند).
در سنن نيز از نعمان بن بشير t وارد شده است که پيامبر r فرمود: (الدعاء هو العبادة) <<دعا خودِ عبادت است>>.

دشمني بين پيامبران و قومشان در همين توحيد بود:
همين توحيد (الوهيت) دليل دشمني پيامبران با قومشان بودshy;ه است.
پيامبران براي تحقق اين توحيد فرستاده شدند:
خداوند بلند مرتبه پيامبران را براي بيان و دعوت بسوي اين توحيد فرستاده است و همراه آنان کتاب نازل فرمود، تا اقرار، توضيح، حجت و دليلي براي اين توحيد باشد.
همانگونه که خداوند ميshy;فرمايد: (وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ) (النحل:36)
(ترجمه: و همانا در بين هر امتي رسولي برانگيختهshy;ايم که الله را عبادت کنيد و از طاغوت [(طغيان کننده در برابر الله و دينش)] اجتناب ورزيد).
و ميshy;فرمايد: (وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ إِلَّا نُوحِي إِلَيهِ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدُونِ) (الأنبياء:25)
(ترجمه: ما قبل از تو رسولي نفرستاديم بجز اينکه به او وحي کرديم: همانا هيچ معبودي بجز من نيست، پس [مرا] عبادت کنيد).
و ميshy;فرمايد: (ينَزِّلُ الْمَلآئِكَةَ بِالْرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَن يشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ أَنْ أَنذِرُواْ أَنَّه�

حـديـث‌غـديـر مولاي‌مؤمنان‌ و ما اهل‌سنّت‌

حـديـث غـديـر
مولاي مؤمنان
و
ما اهل سنّت

حـديـث غـديـر
مولاي مؤمنان
و
ما اهل سنّت

تحقيق و گردآوري :
محمد سليم آزاد

مقدمه و تصحيح :
ايوب گنجي

تهاجم بي سابقه !
يا
آشكار كردن حقايق ؟!

سپاس بي پايان مر پروردگاري كه ما را به سوي <<حق >> رهنمون ، و از <<باطل >> دور ساخت ؛ و هزاران درود و سلام بر پيام آور <<رحمت >> و <<عطوفت >> كه با دلايل محكم <<حق >> را تقويّت و <<باطل >> را سرنگون ساخت ، و سلام و درود پروردگار بر پيروان راستين آن رسول سرور r كه از <<حق >> پيروي كرده و از <<باطل >> گريزان بودند.
از ديرباز در بين اهل تشيع سخن در مورد <<غدير خُم >> جريان دارد و همين مسئله مبناي عقيده ي <<امامت >> و نيز <<طعن >> و <<لعن >> جمع زيادي از شاگردان رسول الله r قرار گرفته است . اما بيان اين قضيه در سال هاي اخير داغ تر شده و برادران اهل تشيع با انتشار كتاب ها و رساله هايي در مناطق اهل سنّت ، و نيز برگزاري همايش ها و سمينارهايي با عنوان <<غدير>>، ذهن جوانان جامعه ي اهل سنّت را دچار شبهه نموده اند. در اين برهه از زمان به علّت نياز مبرم ، ضروري مي باشد كه ديدگاه اهل سنّت در مورد اين واقعه بيان گردد تا نوجوانان و جوانان مناطق سُني نشين دچار سردرگمي نشوند.
بنده در اين ميدان گام نهاده و قلم به دست گرفتم ، اما وقتي از تحقيق و نگارش رساله اي در اين زمينه توسط دوست ارجمند و عزيزم جناب <<حافظ محمد سليم آزاد>> مطلع شدم ، از ادامه ي كار دست كشيده و منتظر چاپ و نشر تحقيق ايشان نشستم . اما افسوس و صد افسوس ! در جامعه ي ما كه شعار <<آزادي بيان !>>، <<آزادي قلم !>>، <<آزادي عقيده !>> مطرح است ، به علت اعمال فشار از سوي افرادي تنگ نظر، اجازه ي چاپ و نشر كتاب هاي عقيدتي اهل سنّت صادر نمي شود و بر اثر اين سياست ، قلوب نويسندگان اهل سنّت جريحه دار شده است .
راستي خداوند چه لطفي در حق ما نموده كه با كشورهاي مسلماني مانند پاكستان و كُردستان همسايه هستيم كه مي توانيم حداقل فرياد مظلوميّت هايمان را آنجا سر بدهيم و مقداري از عقده هاي دلمان را خالي كنيم . آري ! ما ناچاريم با هزينه هاي مضاعف ، كتاب هاي عقيدتي و حقايق تاريخي را در آن سوي مرزها چاپ كنيم و با زحمت ، رنج و هزينه ي فراوان به دست علاقمندان برسانيم .
چند سال طول كشيد و منتظر چاپ كتاب آقاي <<سليم آزاد>> بودم ، اما خبري نشد، بالاخره فهميديم كه چندين بار براي اخذ مجوز اقدام شده ولي هر بار آن را ردّ كرده اند، آخرالامر به صورت كپي چند نسخه اي اين طرف و آن طرف با كيفيت بسيار نامطلوبي توزيع گرديد.
وقتي زيبايي تحقيق و شيوايي قلم جناب حافظ محمد سليم را در آن رساله مشاهده نمودم ، بسيار متأسف گشتم كه اين كار زيبا به دست علاقمندان و حقيقت جويان نرسد، به همين علت رساله ي مورد نظر خويش را گذاشته و بر تحقيق ايشان مقدمه اي نگاشتم و تغييراتي در بعضي جاهاي رساله ي ايشان دادم .
اين رساله در واقع جوابيه ي رساله ي <<حديث غدير، سندگوياي ولايت >> كاري از <<گروه معارف و تحقيقات اسلامي قم >> است كه در تيراژ بالا و به صورت رايگان در مناطق اهل سنّت توزيع شده است . به همين علّت ما نام رساله را <<حديث غدير، مولاي مؤمنان و ما اهل سنّت >> گذاشته ايم ، اما متأسفانه بايد بگويم چون خزانه ي بيت المال در اختيارمان نيست ، نمي توانيم آن را رايگان توزيع نماييم !

سرآغاز اختلاف
پيش از آن كه به توضيح <<حديث غدير>> بپردازيم ، لازم است ابتدا مقدماتي را بيان كنيم .
عقايد اهل سنت و جماعت از سه اصل تشكيل شده است ؛ <<توحيد>>، <<نبوت >> و <<معاد>>، اما در مذهب اهل تشيع <<عدل >> و <<امامت >> نيز بر اين سه اصل افزوده شده و اگر فردي به <<امامت >> اعتقاد نداشته باشد، او مؤمن كامل به شمار نمي آيد. به همين علت است كه اهل تشيع ، <<ولايت >> را ـ كه تعبيري از جنبه ي عملي <<امامت >> مي باشد ـ جزو اركان اسلام به شمار مي آورند، و آن را در رديف <<نماز، روزه ، زكات و حج >> قرار داده و حتي <<ولايت >> را از همه افضل مي دانند. كتاب هاي بينش و معارف اسلامي و كتاب هاي عقيدتي اهل تشيع گوياي اين مطلب مي باشد ().
پس يكي از اختلاف هاي بزرگ و اساسي <<سُني و شيعه >> مسئله ي <<امامت >> مي باشد كه به پندار اهل تشيع ، تعيين <<امام >> بر خداوند سبحان واجب است و اين <<امامان >> تا قيام قيامت تعدادشان مشخص و همان دوازده نفر هستند، كه يازده نفر از آنان آمده اند و مأموريت خويش را انجام داده و نفر دوازدهم كه <<امام مهدي >> مي باشد فعلاً غايب است ، او <<امام زمان >> و <<امام منتظر>> مي باشد كه فعلاً <<ولي َّ فقيه >> به عنوان نائب ، كارش را انجام مي دهد.
<<در حالي كه از نظر جمهور اهل سنت و جماعت <<امامت >> جزو <<اصول دين >> نيست ، بلكه حكمي مهم و اساسي از احكام شرعي مي باشد. از ديدگاه اهل سنت براي به اجرا در آوردن شريعت اسلامي ، يكي از وظايف عموم مسلمانان اين است كه از ميان خود، فردي را كه اهليّت ، صلاحيّت و واجد ديگر شرايط <<رهبري >> باشد، به عنوان رئيس و سرپرست انتخاب كنند، رئيسي كه احكام و قوانين شريعت را به طور فراگير در جامعه پياده نمايد () اين رئيس و سرپرست را <<اميرالمؤمنين >> و <<امام >> نيز مي گويند، و به قدرت و سلطه ي او، <<امامت كبري >> و <<خلافت >> گفته مي شود.
با توجه به اين حكم و هدف <<امامت >> به عقيده ي اهل سنت ، ظاهر بودن و صاحب اقتدار بودن براي امام وقت ضروري است ، وگرنه او چگونه مي تواند در ميان عموم مسلمانان نظام <<عدل و انصاف >> را پايه ريزي كند؟ و چگونه مي تواند به صورت فراگير احكام شريعت را به مرحله ي اجرا درآورد؟
در نقطه مقابل اين نظريه ، اهل تشيع قرار دارند كه ظاهر بودن و قدرت و سلطه را براي امام ، شرط نمي دانند>>().
پس فهميديم كه بنياد اختلافات سُني و شيعه <<مسئله امامت >> است . نتايجي از اين اختلافات اساسي عبارتند از:
<<* اهل سنت و جماعت معتقدند كه وظيفه ي عموم مسلمين است كه از ميان خود شخصي را كه اهليّت و صلاحيّت داشته باشد به عنوان <<امام >> تعيين كنند، اما شيعه معتقدند: تعيين <<امام >> بر خدا واجب است !
* اهل سنّت قايل اند كه <<لا يجب علي الله شي ء>>؛ يعني هيچ چيز بر الله تعالي واجب نيست ، در حالي كه شيعه قايل به <<وجوب علي الله>> مي باشند! ().
* نزد اهل سنت ، امام ، <<منصوص من الله>> نيست ، اما نزد شيعه ، امام <<منصوص من الله>> است ، يعني از طرف خداوند متعال تعيين مي شود!
* به نظر اهل سنت ، <<اهليّت و صلاحيّت >> براي امام ضروري ، ولي <<عصمت >> لازم نمي باشد، اما از ديدگاه شيعه ، <<امام >> هميشه <<معصوم >> است !
* از ديدگاه اهل سنت ، <<امام >> بايد در جامعه ، خود را ظاهر كند تا مردم بتوانند براي رفع مشكلات شان به او مراجعه نمايند، اما شيعه معتقد است كه امام مي تواند خود را از ديد ديگران مخفي نگه دارد؛ حتي اگر سال هاي سال طول بكشد تا در غاري پنهان بماند!
* اهل سنت بر اين باور است كه بر <<امام >> لازم است كه صاحب <<اقتدار و اختيار>> باشد وگرنه چگونه مي تواند به مسايل مردم رسيدگي نمايد؟ در حالي كه نزد شيعه براي <<امام >> جايز است كه <<بي قدرت و بي اختيار>> باشد!
* اهل سنت معتقد است كه از زمان پيامبر r تا قيامت ، تعداد امامان مشخص نيست ، با توجه به موقعيّت زماني و مكاني ، مسلمانان ، امامي براي خود تعيين مي كنند و او وظايف <<امامت >> را انجام مي دهد، اما از نظر شيعه ، پروردگار متعال از زمان رسول الله r تا قيامت ، <<دوازده امام >> تعيين كرده است كه غير از اينها كسي ديگر حق امامت ندارد! بنابر همين نظريه ، شيعه را <<اماميه >> و <<اثنا عشريه >> () مي گويند.
* اهل سنت براساس احاديث صريح و اشارات پيامبر اكرم r، از طرف امت اسلامي چهار امام بر حق را به اين ترتيب معرفي مي كنند:
امام اول : حضرت ابوبكر صديق t.
امام دوّم : حضرت عمر فاروق t.
امام سوّم : حضرت عثمان ذي النورين t.
امام چهارم : حضرت علي مرتضي t.
پس از اينها نيز، سلسله ي <<امامت >> جريان داشته و تا قيامت ادامه خواهد داشت . و هيچ كدام از اماماني كه انتخاب مي شوند، <<معصوم >> نيستند، البته طبيعتاً برخي <<عادل >> و بعضي <<ظالم >> خواهند بود.
* اهل سنت اگر چه كاملاً معترف به اهليّت ، صلاحيّت و فضايل حضرت عليt مي باشند، اما باز هم امامت ايشان را براساس ترتيب خلافت دانسته ؛ و چهارمين خلفاي راشدين قرار مي دهند، امّا شيعه قايل به امامت بلافصل حضرت علي t است ، يعني آنان بر اين اعتقادند كه حضرت علي t پس از وفات رسول الله t خليفه ي بلافصل مي باشد.
* از نظر اهل سنت ، خلافت حضرت علي t در رتبه ي خودش قرار گرفته است ، لذا صحابه و تابعيني كه (به اجماع امت ) با حضرت ابوبكر صديق t، حضرت عمر فاروق t و حضرت عثمان غني t بيعت كرده بودند را مقصّر و گناه كار نمي دانند، امّا شيعه خلافت و امامت بلافصل را حق حضرت علي t مي داند كه بيشتر صحابه و تابعين اين حق را به ايشان واگذار نكرده اند، بنابراين آنان را كافر و يا فاسق مي دانند!!! () (نعوذ بالله من ذلك ).
* اهل سنت معتقدند كه بيعت حضرت علي t با سه خليفه ي قبل از خودش ، و نيز بيعت حضرت حسن t با خلفاي ثلاثه و با حضرت معاويه t، همچنين بيعت نُه امام ديگر با خلفاي زمان خويش ، به دور از مداهنت ، نفاق ، بزدلي ، كذب و تقيه بوده است ، و بيعت اين حضرات با آگاهي تمام صورت گرفته ، و كاملاً مطابق با احكام شريعت و موافق با مصلحت اُمت بوده ، و بر هيچ يك از آن بزرگان هيچ گونه اتهامي وارد نمي آيد. امّا نزد شيعه بيعت يازده امام با خلفاي زمان خويش از صميم قلب نبوده ، بلكه آنان از تقيه (حفاظت ) كار گرفته بودند، بنابر همين ، <<تقيه >> را به عنوان يكي از مسايل دين خود مي شناسند ().
مثلث اختلاف با امت اسلامي
اگر نظري دقيق بر مطالب بيان شده داشته باشيم ، به اين نتيجه خواهيم رسيد كه بنياد اين اختلافات سه نكته مي باشد كه اصل و اساس اختلاف اين دو فرقه را تشكيل مي دهد:
1ـ <<امامت >> نيز مانند توحيد، نبوت ، معاد و... جزو اصول دين و يكي از عقايد مهم و اساسي مي باشد.
2ـ تعداد ائمه تا قيامت دوازده نفر مي باشد كه همگي از طرف الله تعالي تعيين شده (يعني منصوص من الله) هستند.
3ـ حضرت علي t امام بلافصل پيامبر r مي باشد.
براي اثبات اين عقايد نياز به دلايل صحيح قرآني و حديثي مي باشد، وگرنه با دلايل ضعيف و ساختگي اثبات مسائل عقيدتي مانند گره بستن هوا و آب در آوند كوبيدن است .
ما در اينجا نمي خواهيم اين بحث به درازا بكشد و از اصل موضوعمان (يعني حديث غدير) دور شويم ، به همين علّت در دو مورد اول يعني <<امامت >> و <<تعداد ائمه >> سخني نمي گوييم () و مستقيماً سراغ نكته ي سوم ، خلافت بلافصل حضرت علي t خواهيم رفت و در آن زمينه مطالبي تقديم خواهد شد:

* امامت بلافصل حضرت علي t:
نكته ي سوم اختلاف شيعه و سُني اين است كه اهل تشيع عقيده دارند حضرت رسول اكرم r پس از خود، حضرت علي t را امام بلافصل خود قرار داده اند، و براي اثبات اين قضيه بسيار تلاش نموده اند؛ چراكه براساس عقيده ي آنان اگر پس از رسول الله r، امامت بلافصل براي حضرت علي t ثابت شود، امامت ائمه ي ديگر (دوازده امام ) يكي پس از ديگري خود به خود ثابت خواهد شد؛ چراكه همگي آنها وابسته به اهل بيت بودند، به همين خاطر به جاي اين كه نكته ي اول و دوم ، عقيده ي امامت و دوازده امام ، را از قرآن و سنّت ثابت كنند، مي كوشند تا امامت بلافصل حضرت علي t را به اثبات برساند تا نكته ي اول ، عقيده ي امامت و نكته ي دوم ، دوازده امام در ضمن اين نكته ي سوم خود به خود ثابت گردد.
از اين كوشش ، به اين واقعيّت پي مي بريم كه اختلاف شيعه با جمهور اهل سنّت ، اختلاف علمي نيست ، بلكه اختلافي است سياسي كه جنبه ي علمي به آن داده شده است و بنيانگذار اين اختلاف عبدالله بن سبأ مي باشد (). او براي نابودي نظام خلافت و براي فروپاشي همبستگي و يكپارچگي مسلمانان ، عقيده ي امامت را وضع كرد و اساس آن را، محبّت حضرت علي t و امامت بلافصل ايشان قرار داد، به همين جهت براي اثبات مذهب خود، تمام كوشش خويش را صرف اين امر كردند كه به نحوي ، امامت بلافصل حضرت علي t را ثابت نمايند، و چون امامت بلافصل حضرت علي t بدون انكار خلافت سه خليفه ي راشد اوّل (ابوبكر صديق t، حضرت عمر فاروق t و حضرت عثمان t) ثابت نمي گردد، پس به سم پاشي و بستن افتراهايي در شأن سه خليفه ي اول پرداختند و آنان را بي لياقت ، نااهل و فاقد شرايط براي امر خلافت معرفي كردند و با تمام نيرو نسبت به خلفاي ثلاثه (و ياران و پيروان ايشان ) عيب تراشي كرده تا بدين وسيله ادعاي امامت بلافصل حضرت علي t صحيح گردد!

بررسي اجمالي دلايل ارائه شده در مورد امامت بلافصل
دلايلي كه براي اثبات امامت بلافصل حضرت علي t ارائه شده است ، به شرح ذيل اند، كه پس از بررسي ، ديدگاه اهل سنّت را بيان خواهيم كرد:
آياتي كه نويسندگان شيعه مانند محمد باقر مجلسي در تأليف خود <<حق اليقين في اصول الدين >> و ديگر نويسندگان براي امامت بلافصل حضرت علي t استدلال كرده اند:
1) ﴿$pkr'macr;>>t tucirc;iuml;Iuml;%copy;!$# (#thorn;qatilde;YtB#uauml; (#qatilde;egrave;Iuml;Ucirc;r copy;!$# (#qatilde;egrave;Iuml;Ucirc;rur tAqszlig;sect;9$# Iacute;<'reacute;ur Iacute;ouml;DF{$# oacute;Oauml;3ZIuml;B ( bIcirc;*sugrave; divide;Lauml;ecirc;ocirc;atilde;t>>uZs? Icirc;ucirc; auml;oacute;Oacute;x<< ccedil;nratilde;sugrave; n <<اي كساني كه ايمان آورده ايد، از خدا (با پيروي از قرآن ) و از پيغمبر (خدا با تمسّك به سنّت او) اطاعت كنيد، و از كارداران و فرماندهان (مسلمان ) خود فرمانبرداري نماييد، (مادام كه دادگر و حقگرا بوده و مجري احكام شريعت اسلام باشند) و اگر در چيزي اختلاف داشتيد (و در امري از امور كشمكش پيدا كرديد) آن را به خدا (با عرضه ي به قرآن ) و پيغمبر او (با رجوع به سنّت نبوي ) برگردانيد (تا در پرتو قرآن و سنّت ، حكم آن را بدانيد؛ چراكه خدا قرآن را نازل ، و پيغمبر آن را بيان و روشن داشته است ، بايد چنين عمل كنيد) اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد، اين كار (يعني رجوع به قرآن و سنّت ) براي شما بهتر و خوش فرجام تر است >>.
نويسندگان ، پس از نقل بخش ابتدايي آيه ، با استفاده از قياس هاي عقلي و دلايل ذهني كوشيده اند تا ثابت كنند كه در اين آيه مراد از <<اولي الامر>> دوازده امام است ! سؤال اين است كه آيا عقيده ي مذهبي را مي توان فقط با قياس هاي عقلي به اثبات رسانيد؟ در حالي كه در تمام قرآن كريم ، ذكري از آن به ميان نيامده باشد؟ اگر چنين است هر شخصي در مورد هر آيه اي از قرآن كريم مي تواند چنين ادعا كند كه به نظرم در اين آيه مراد از فلان لفظ ، فلان شخص است ، اگر فردي عامي نيز اين آيه را بخواند، قضيه ي دوازده امام به فكر و خيالش خطور نخواهد كرد، بالخصوص وقتي كه بخش دوم آيه كه آن را ذكر نكرده اند، چنين مي فرمايد كه : <<و اگر در چيزي اختلاف داشتيد (و در امري از امور كشمكش پيدا كرديد) آن را به خدا (با عرضه ي به قرآن ) و پيغمبر او (با رجوع به سنّت نبوي ) برگردانيد>>.
از اين آيه معلوم مي شود كه اگر بين حكام و مردم ، اختلاف واقع شود، فيصله ي خدا و رسول خدا، <<حرف آخر>> تلقي خواهد شد، نه حرف اولي الامر. اگر مراد از <<اولي الامر>>، ائمه ي معصومين باشند، پس مراجعه به قرآن و سنّت با ترك رأي معصومين چه طور ممكن است ؟ در حالي كه نزد شيعه ، رأي معصومين هم مثل خودشان ، هميشه معصوم مي باشند، آنان نمي توانند چيزي غير از قرآن و سنّت بگويند! بنابراين ، اثبات عقيده ي امامت ، از اين آيه بدون ترديد غلط و نادرست است ().
علاّمه سيوطي : در تفسير خود <<الدرالمنثور>> در ذيل همين آيه قولي از حضرت علي t نقل كرده كه با توجه به آن اعتقاد به <<ائمه معصومين >> به طور كلي نفي مي شود، بلكه از آن ، مسلك اهل سنّت و جماعت در مسئله امامت ، به طور كامل تأييد مي گردد.
<<أخرج البيهقي عن علي بن أبي طالب قال: لا يصلح الناس إلا أمير برّ أو فاجر. قالوا: هذا البرّ فكيف بالفاجر؟! قال: إن الفاجر يؤمن الله به السبل، ويجاهد به العدو، ويجيء به الفيء، ويقام به الحدود، ويحج به البيت، ويعبد الله فيه المسلم آمنا حتى يأتيه أجله>>().
بيهقي روايت مي كند كه حضرت علي بن ابي طالب t فرمود: اصلاح مردم جز با امير امكان پذير نيست ؛ اين امير خواه خوب باشد يا بد! حاضران عرض كردند: امير نيك درست ؛ امّا امير فاسق چگونه ممكن است مردم را اصلاح كند؟ (چه سودي براي مردم دارد؟) حضرت علي t فرمود: خداوند به وسيله ي حاكم بد نيز، راه ها را پر امن مي گرداند، تحت قيادت و فرماندهي او، جهاد با دشمنان كافر ادامه خواهد يافت ، مال في ّ به دست مي آيد، حدود به اجرا در خواهد آمد، حج بيت الله برقرار مي ماند، و در قلمرو او، مسلمان تا واپسين لحظات زندگي ، با احساس امنيّت ، به عبادت الله تعالي مشغول مي شود().
و اما روايتي كه بعضي از نويسندگان در ضمن اين آيه نقل كرده و از آن ثابت كرده اند كه منظور از <<اولي الامر>>، <<دوازده امام >> هستند، در كتابي معتبر با سندي صحيح مروي نيست ، اگر نويسنده اي خيالات و معتقدات خويش را به شكل روايت درآورده به طرف آيه اي از قرآن مجيد نسبت دهد، كاري از دست ما بر نمي آيد؛ و اين روش مخصوص نويسندگان بي مايه است كه نمونه ي آن در طول تاريخ فراوان بوده است () .

2) ﴿tPouml;quoslash;9$# agrave;Mugrave;=yJoslash;.r ouml;Nauml;3s9 ouml;Nauml;3oYIuml; agrave;Mocirc;Joyuml;oslash;Crur ouml;Nauml;3oslash;n=taelig; Oacute;Eacute;LyJdivide;egrave;Iuml;R agrave;MAring;Ecirc;uur atilde;Nauml;3s9 zN>>n=oacute;M}$# $YYIuml;﴾ [مائده : آيه 3].
<<امروز (احكام ) دين شما را برايتان كامل كردم و (با عزّت بخشيدن به شما و استوار داشتن گام هايتان ) نعمت خود را بر شما تكميل نمودم و اسلام را به عنوان آئين خداپسند براي شما برگزيدم >>.
در اين آيه هم ذكري از امامت بلافصل حضرت علي t نيست ، در ضمن اين آيه ، رواياتي كه مصنفين و مؤلفين نقل كرده اند در هيچ كتاب معتبري ذكر نشده است . علاوه بر اين ، ادعاي بعضي درباره ي اين آيه مبني بر اين كه در هنگام بازگشت از <<حجةالوداع >> در محلي به نام <<غدير خُم >> روز هجدهم ذي الحجه پس از ايراد خطبه نازل شد، صحيح نيست ؛ چراكه جمهور مفسرين بر اين مطلب اتفاق رأي دارند كه اين آيه ي كريمه در <<حجةالوداع >> و در ميدان <<عرفات >>، در روز عرفه ، شامگاه روز جمعه نهم ذي الحجه نازل شد.
تقريباً در تمام كتاب هاي سيرت ، حديث و تفسير آمده كه فردي يهودي به حضرت عمر فاورق t گفت : اي اميرالمؤمنين ، در كتاب شما (قرآن ) چنان آيه اي موجود است كه اگر به ما يهوديان نازل مي شد، روز نزول آن را عيد مي گرفتيم . حضرت عمر فاروقt پرسيد: كدام آيه ؟ آن يهودي اين آيه را خواند ﴿tPouml;quoslash;9$# agrave;Mugrave;=yJoslash;.r ouml;Nauml;3s9 ouml;Nauml;3oYIuml; agrave;Mocirc;Joyuml;oslash;Crur ouml;Nauml;3oslash;n=taelig; Oacute;Eacute;LyJdivide;egrave;Iuml;R agrave;MAring;Ecirc;uur atilde;Nauml;3s9 zN>>n=oacute;M}$# $YYIuml;﴾. حضرت فاروق t فرمود: من مي دانم كه اين آيه چه روزي و چه جايي نازل شده است ؛ روز عرفه ، جمعه در عرفات نازل شد، هنگامي كه رسول اكرم r در ميدان عرفات وقوف كرده بودند (يعني نزولش در حجةالوداع روز جمعه ، روز عرفه ، ميدان عرفات بود)، عيدي بزرگ تر از اين ، چه مي تواند باشد؟ ().
خود حضرت علي t نيز مي فرمايد كه اين آيه روز عرفه به وقت شام (يعني نهم ذي الحجه ) نازل شده بود ().
علامه آلوسي : در تفسير خود <<روح المعاني >> مي نويسد:
<<بعضي ها از حضرت ابوسعيد خدري t اين روايت را نقل كرده اند كه آيه ي ﴿tPouml;quoslash;9$# agrave;Mugrave;=yJoslash;.r ouml;Nauml;3s9 ouml;Nauml;3oYIuml;﴾ در غدير خم هنگامي نازل شد كه حضرت رسول اكرم r به حضرت علي t فرمود: <<من كنت ُ مولاه ُ فعَلي ّ مَولاه >> پس از نزول اين آيه ، حضرت رسول اكرم r فرمودند: الله أكبر علي إكمال الدين وإتمام النعمة ورضاء الرب برسالتي و ولاية علي كرّم الله وجهه بعدي >>.
علامه آلوسي : پس از نقل اين روايت مي فرمايد:
اين روايت ، نمونه اي از افتراهاي بزرگ است و الفاظ ركيك اين روايت (علاوه بر سند آن ) خود شاهدي بر اين افترا مي باشد ().
مفسَّر بزرگ علاّمه ابن كثير : هم در تفسير مستند و معتبر خود، پس از نقل دو روايت اهل تشيع ، مي فرمايد:
<<نه اين روايت صحيح است و نه آن روايت ، سخن حق كه در آن گنجايش كم ترين شك و ترديدي وجود ندارد همان است كه اين آيه در روز عرفه (نهم ذي الحجه ) روز جمعه نازل گشت ، چنان كه از حضرت اميرالمؤمنين عمر فاروق t و از حضرت سمرةبن جندب t مروي است ، نيز قول شعبي ، حضرت قتاده ، حضرت شهر بن حوشب و ديگر ائمه و علما همين است>>().
همين علامه ابن كثير در كتاب معروف و مشهور خود <<البداية والنهاية>> پس از نقل اين روايت كه درباره ي آن گفته شد كه در <<غدير خم >> نازل شده مي نويسد:
<<اين حديث نه تنها منكر در حد اعلاست ، بلكه كذب است ؛ چون كه مخالف با حديث مستند صحيحين مي باشد كه در آن از حضرت اميرالمؤمنين عمر فاروق t ثابت شده كه اين آيه ، روز جمعه در عرفه نازل شده بود>>().
امام فخرالدين رازي : در تفسير كبير، از همين آيه بر بطلان اين ادعا استدلال جسته است ، ايشان مي گويند:
<<علماي ما فرموده اند كه اين آيه ﴿tPouml;quoslash;9$# agrave;Mugrave;=yJoslash;.r ouml;Nauml;3s9 ouml;Nauml;3oYIuml;﴾ بر بطلان قول امامت بلافصل دلالت مي كند، براي اين كه الله تعالي در ابتداي اين آيه فرموده است : ﴿tPouml;quoslash;9$# }sect;Iacute;sup3;t tucirc;iuml;Iuml;%copy;!$# (#ratilde;xyuml;x. `Iuml;B ouml;Nauml;3Iuml;ZIuml; xsugrave; ouml;Negrave;douml;qtplusmn;oslash;rB Egrave;bouml;qtplusmn;divide;z$#ur﴾ <<از امروز كافران از (نابود كردن ) دين شما مأيوس گشته اند، (و مي دانند اين دين ماندگار و جاودانه است )، پس از آنان نترسيد و از من بترسيد>>.
به وضوح پيداست كه كافران از بروز تغيير و تبديل در دين نااميد شده اند و نيز فرمود كه اينك از آنان نترسيد و از من بترسيد! اگر امامت حضرت علي ابن ابي طالب t از طرف الله تعالي و رسولش r منصوص ، يعني نص واجب الطاعة مي بود، طبق اين آيه كسي كه آن را پنهان مي كرد و در آن تبديل و تغيير ايجاد مي نمود بايد نااميد شود، يعني يك نفر از صحابه نمي توانست اين نص را انكار نمايد و نه در آن تغيير به وجود آورد و نه آن را مخفي نگه دارد، و وقتي كه هيچ كدام از اينها صورت نگرفت ، بلكه نه ذكري از نص امامت شد و نه خبر آن ظاهر گشت و نه روايتي در اين باره نقل شد، دانستيم كه حضرت علي ابن ابي طالب t يقيناً منصوص بالامامت نبود ().
اگر بر اين عبارت امام المتكلمين امام رازي : با خونسردي تمام غور شود، خواننده ي محترم بدون ترديد به اين نتيجه خواهد رسيد كه اين آيه ﴿tPouml;quoslash;9$# agrave;Mugrave;=yJoslash;.r ouml;Nauml;3s9 ouml;Nauml;3oYIuml;﴾ نه تنها امامت را ثابت نمي كند، بلكه دليلي روشن و آشكار براي جمهور اهل سنت و جماعت مي باشد. والله الموفق ().
3) ﴿$pkr'macr;>>t atilde;Aqszlig;sect;9$# otilde;divide;Iuml;k=t/ !$tB tAIgrave;Reacute; oslash;s9Icirc;) `Iuml;B y7Icirc;i/cent; ( bIcirc;)ur oacute;Ocopy;9 ouml;@yegrave;oslash;yuml;s? $yJsugrave; |Moslash;oacute;macr;=t/ frac14;ccedil;mtGs9$yIacute; 4 ordf;!$#ur szlig;JAring;Aacute;divide;egrave;t z`Iuml;B Auml;uml;$uml;Z9$# 3 uml;bIcirc;) copy;!$# w Iuml;ouml;ku tPouml;qs)oslash;9$# tucirc;iuml;Iacute;Iuml;yuml;>>s3oslash;9$#﴾. [مائده / آيه 67].
<<اي فرستاده ي (خدا، محمد مصطفي !) هر آنچه از سوي پروردگارت بر تو نازل شده است (به تمام و كمال و بدون هيچ گونه خوف و هراسي به مردم ) برسان (و آنان را بدان دعوت كن )، و اگر چنين نكني ، رسالت خدا را (به مردم ) نرسانده اي ، (و ايشان را بدان فرا نخوانده اي ؛ چراكه تبليغ جميع اوامر و احكام بر عهده ي توست ، و كتمان جزء از جانب تو، كتمان كل ّ به شمار است )، و خداوند تو را از (خطرات احتمالي كافران و اذيّت و آزار) مردمان محفوظ مي دارد...>>.
اهل تشيع معتقدند اين آيه كمي پيش از خطبه ي <<غديرخُم >> (18 ذي الحجه سال دهم هجرت ) نازل شده ، پيش از اين ، حكم امامت علي بر حضرت رسول اكرم r نازل شده بود، ولي ايشان بنا به دلايلي ، از رسانيدن آن حكم مي ترسيدند تا اين كه اين آيه نازل شد و به حضرت رسول اكرم r دستور داده شد كه حكم امامت عليt را در بين مردم اعلام نماييد، ما شما را حفاظت خواهيم كرد. حضرت رسول اكرم r مطابق با اين آيه در تاريخ 18 ذي الحجه سال دهم هجري در محلي به نام <<غدير خم >> امامت حضرت علي t را اعلام كردند و از مردمان حاضر در آنجا به دست حضرت علي t بيعت گرفتند.
ما به جاي تفسير و تشريح كامل آيه ، توجه شما را به چند نكته جلب مي كنيم كه از آن ماهيّت و حقيقت اين استدلال واضح خواهد شد:
1ـ نكته اي كه قبل از هر چيز در اين آيه قابل توجه مي باشد اين كه بعضي ها در صدد اثبات عقيده ي امامت بلافصل حضرت علي t از اين آيه هستند، در حالي كه در اين آيه ، نه ذكري از حضرت علي t است و نه حرفي از امامت ؛ بلكه به طور عام به حضرت رسول اكرم r حكم داده شده كه شما در تبليغ احكام خداوندي از هيچ كوششي دريغ نورزيد، خداوند متعال شما را حفاظت خواهد كرد، كافران بپذيرند يا نپذيرند، شأن تبليغ شما از آن متأثر نمي گردد؛ چراكه هدايت كافران در دست الله است ، نه به دست شما.
اين خلاصه و مطلب آيه از الفاظ ، ترجمه ، سياق و سباق آن مي باشد، با احتمالات بسيار بعيد هم نه عقيده ي امامت ثابت مي شود و نه امامت بلافصل حضرت علي t!
2ـ طبق رأي علامه ابن تيميه و جمهور مفسرين ، اين آيه ، عقيده ي امامت را ردّ مي كند؛ چراكه در اين آيه ، به حضرت رسول اكرم r دستور داده شده تمام احكام دين را برساند، پس اگر عقيده ي امامت حكمي از احكام دين مي بود، چگونه ممكن است كه حضرت رسول اكرم r آن حكم را در ملأ عام ، واضح و روشن به امت بيان نكرده باشند؟ به همين علت ، حضرت عايشه ـ رضي الله عنها ـ مي فرمايد: <<شخصي كه گمان برد حضرت محمد مصطفي r چيزي از وحي را مخفي نگه داشته ، دروغگوست ؛ چراكه الله تعالي به رسول اكرم r دستور داد، تمام دين را به امت ابلاغ كند>>.
همچنين اگر حكم عقيده ي امامت يا امامت بلافصل حضرت علي t را حضرت رسول اكرم r به امت رسانيده باشند، چگونه ممكن است كه امت بر آن حكم ، عمل نكند يا حداقل به هنگام اختلاف ، از آن حكم استدلال نشود، در حالي كه پس از وفات حضرت رسول اكرم r صحابه كرام از مهاجرين و انصار وقتي كه در <<سقيفه ي بني ساعده >> گرد هم آمدند، دلايل مختلفي پيش كردند، امّا هيچ يك از ايشان اين نص (عقيده ي امامت ) را مطرح نكردند.
و پس از آن نيز خلافت حضرت عمر فاروق t و حضرت عثمان غني t و واقعات شورا روي داد، چرا هيچ فردي از صحابه ـ كه حضرت علي t نيز يكي از آنان بود ـ چنين نصي را مطرح نكرد، حتي در دوره ي خلافت خود حضرت علي t اختلافاتي بروز نمود، ولي در آن هنگام نيز، كسي از اصحاب (به شمول اهل بيت ) نص عقيده ي امامت را اظهار نكرد، آيا اين همه ، دليل روشني بر عدم وجود چنين نصي نيست ؟ و اين ادعا، ادعاي محض بدون دليل است ؛ ادعايي كه هيچ كدام از صحابه و اهل بيت ، نه قايل به آن بودند و نه ناقل آن !
3ـ نويسندگان شيعه مدعي هستند كه اين آيه ، پس از <<حجةالوداع >> و پيش از خطبه ي <<غدير خم >> نازل شده است ، پس از نزول همين آيه ، آن حضرت r در تاريخ 18 ذي الحجه سال دهم هجري در محلي به نام <<غدير خم >>، امامت علي t را اعلام كردند، كساني كه خطبه ي رسول الله r در حجةالوداع را كه در ميدان عرفات در تاريخ 9 ذي الحجه در برابر هزاران صحابه y ايراد نمودند، خوانده اند به خوبي مي دانند كه در اين خطبه ي تاريخي حجةالوداع وقتي كه حضرت رسول اكرم r حضار را از مسايل بنيادي و مهم دين اسلام آگاه مي كردند، در آخر رو به اصحاب فرمودند:
<<وقد تركت فيكم ما لم تضلوا بعده إن اعتصمتم به ؛ كتاب الله وأنتم تسئلون عني فما أنتم قائلون ؟ قالوا: ونشهد أنك قد بلغت وأديت ونصحت . فقال - بأصبعه السبابة يرفعها إلي السماء وينكتها إلي الناس و يقول -: اللهم اشهد! اللهم اشهد! اللهم اشهد! ثلاث مرات >> ().
بدانيد كه من در ميان شما چيزي از خود به جا مي گذارم كه اگر به آن چنگ بزنيد هرگز گمراه نخواهيد شد و آن كتاب الله است و درباره ي من از شما پرسيده خواهيد شد، آن گاه چه جواب خواهيد داشت؟ حاضرين عرض كردند: ما گواهي مي دهيم كه شما به طور كامل ابلاغ كرديد، حق آن را ادا نموديد و خيرخواه ما بوديد. پس از آن حضرت رسول اكرم r در حالي كه انگشت سبابه اش را به طرف آسمان بلند نموده ، رو به مردم كرده فرمودند: پروردگارا! گواه باش ، پروردگارا! گواه باش ، پروردگارا! گواه باش .
حالا چگونه ممكن است كه در نهم ذي الحجه حضرت رسول اكرم r با گواه ساختن الله تعالي ، از صحابه ي كرام y اقرار و اعتراف بگيرند كه من تمام عقايد و احكام ديني را به شما ابلاغ نمودم و در تاريخ 18 ذي الحجه در محلي به نام <<غدير خم >> عقيده اي را كه به قول ايشان مخفي نگه داشته بود! اظهار كنند، آيا اين مطلب براي خواننده اي كه انصاف پسند باشد قابل درك و فهم است ؟!
4ـ تمام روايات مستندي كه در شأن نزول اين آيه ي كريمه : ﴿$pkr'macr;>>t atilde;Aqszlig;sect;9$# otilde;divide;Iuml;k=t/ !$tB tAIgrave;Reacute; oslash;s9Icirc;) `Iuml;B y7Icirc;i/cent; ...﴾ وارد شده همگي ، ادعاي مبني بر نزول اين آيه در حجة الوداع را نفي مي كند.
از رواياتي كه علامه ابن جرير طبري ، امام ثعالبي ، امام فخرالدين رازي ، علامه قرطبي ، علامه آلوسي و جمهور مفسرين از حضرت عبدالله بن شفيق ، حضرت عايشه و حضرت عبدالله بن عباس ك ذكر كرده اند، معلوم مي شود كه اين آيه خيلي قبل از حجة الوداع نازل شده بود. از بعضي روايات چنين برمي آيد كه اين آيه <<مكّي >> است ولي بيشتر مفسرين ، اين آيه را <<مدني >> مي دانند.
علامه قرطبي : مي نويسد:
دليل مدني بودن اين آيه روايتي است كه امام مسلم : در صحيح خويش از حضرت عايشه (رضي الله عنها) نقل كرده است ، حضرت عايشه (رضي الله عنها) مي فرمايد: <<پس از آمدن به مدينه ، شبي رسول الله r بيدار بودند و فرمودند: كاش يكي از اصحابم ، از من نگهباني مي كرد، حضرت عايشه (رضي الله عنها) مي فرمايد: در اين هنگام صداي تصادم شمشيرها به گوش رسيد، حضرت رسول اكرم r پرسيدند: كيستي ؟ گفت : سعد بن ابي وقاص هستم ، حضرت رسول اكرم r فرمودند: براي چه آمدي ؟ گفت : احساس كردم خطري متوجه شماست ، براي حفاظت و نگاهباني از شما آمده ام ، حضرت رسول اكرم r در حق وي دعا كردند و خوابيدند>>.
علاوه بر صحيح مسلم در روايات ديگري مي آيد كه در اين هنگام ، آواز شمشيرها را شنيدم ، حضرت رسول اكرم r پرسيدند: كيستي ؟ پاسخ دادند: ما سعد و حذيفه هستيم ، براي نگاهباني از شما آمده ايم . رسول الله r به خواب رفتند، حتي كه ما آواز خواب ايشان را شنيديم و اين آيه ﴿$pkr'macr;>>t atilde;Aqszlig;sect;9$# otilde;divide;Iuml;k=t/﴾ نازل شد.
حضرت رسول اكرم r سر از خيمه ي پوستي بيرون آورده فرمودند: اي مردم ! برگرديد؛ چراكه الله تعالي خود مرا حفاظت مي كند ().
علامه فخرالدين رازي : در شأن نزول اين آيه ، ده وجه نوشته است ، دهمين وجه اين است كه طبق بعضي از روايات ، اين آيه در مورد فضيلت حضرت علي t (نه كه امامت ) نازل شده بود. امام رازي پس از ذكر ده وجه مي نويسد:
<<اگر چه تعداد اين روايات مختلف بسيار است ، امّا در مورد اين آيه بهتر همين است كه بر حفاظت از مكر و فريب يهوديان و مسيحيان ، حمل كرده شود و با بي پروايي از آنها دستور به تبليغ داده شده است ، براي اين كه در قبل و بعد اين آيه ، روي سخن با يهوديان و مسيحيان است ، براي همين قائل شدن به وجوهاتي كه اين آيه را از سياق و سباق منفك و منقطع مي گراند، ممتنع به نظر مي رسد>>().
علامه آلوسي : پس از بحثي طولاني درباره ي خطبه ي <<غدير خم >> و روايات شيعه در ضمن اين آيه ، در خاتمه مي نويسد:
<<رواياتي از اهل سنت كه بيانگر نزول اين آيه در فضيلت حضرت علي t است اگر پذيرفته شود كه درست و قابل استدلال هستند، باز هم از آنها فضيلت حضرت علي t ثابت مي شود يا كه طبق اين روايات حضرت علي t محبوب مؤمنين است و ما هرگز اين را انكار نمي كنيم ، بلكه هر كس (فضيلت حضرت علي t و محبوبيت ايشان را) انكار كند او را ملعون مي دانيم >>().
5ـ آخر اين آيه ﴿ordf;!$#ur szlig;JAring;Aacute;divide;egrave;t z`Iuml;B Auml;uml;$uml;Z9$# 3 uml;bIcirc;) copy;!$# w Iuml;ouml;ku tPouml;qs)oslash;9$# tucirc;iuml;Iacute;Iuml;yuml;>>s3oslash;9$#﴾ <<و خدا شما را از مردمان محفوظ خواهد داشت ، همانا خداوند كفار را هدا�

آموزش کامل نماز

آموزش نماز

ترتيب دكتر: عبدالله بن أحمد بن علي الزيد

ترجمه^ءأبي عبدالله: إسحاق بن عبدالله دبيري

تقديم

از آنجايي كه اسلام عزيز واصول واحكام ارزشمند آن طي چند سال، وبلكه چند دهه^ء أخير، بويژه در ميان مسلمانان فارسـي زبان افغانستان وتاجيكستان بتاريكي گرائيده، و شايد بتوان گفت بفراموشي سپرده شده بود، كه طبعاً هر جامعه اي مشكلات خاص خودش را داشته است، اينك كه فرصت فراهم آمده لازم است هر چه بيشتر و بهتر در اين زمينه كار و فعاليت انجام داد، تا راه براي فهم اصول و مزايا، و سپس احكام مختلف اسلام كه بحق جابگوي تمامي مشكلات بشر در همه^ء عرصه هاي زندگي است هموار گردد.

رساله^ء كوناهي كه به نام ((آمـوزش نماز)) توسط دكتر عبدالله بن أحمد بن علي الزيد ـ حفظه الله ـ بزبان عربي نگاشته شده، و برادر عزيزمان آقاي إسحق دبيري آنرا به زبان فارسي برگرديده، گام مثبتي در همين راستا است.

آقاي دبـيري يكي از جوانان آگاه و فعالي است كه شديداً علاقه مند خدمت به اسـلام عزيز بوده، و بويژه در باب تأليف و ترجمه بزبان فارسي شـوق و علاقه^ء خاصي دارد.

علاوه بر رساله^ء ((آمـوزش نماز)) چند رساله^ء مفيد ديگر نيز نگاشته و يا ترجمـه كرده است كه هم اكنـون زيـر چاپند از جمله:

1 ـ مختصري از مناسك و راهنماي حج، تأليف.

2 ـ قبر: عذاب و خوشي آن، ترجمه.

3 ـ نامه اي برادرانه، ترجمه.

4 ـ خداشناسي براي خردسالان، تأليف.

5 ـ وجوب عمل به سنت رسول (ص) و كفر كسيكه آنرا انكار كند، ترجمه.

6 ـ واجباتي كه بر هر مسلمان مرد و زن دانستن آن ضروري است، ترجمه، وغير از اينها.

بنده بعنوان يك طلبه مبتدي زبان فارسي، از ايـن فرايند نيك بسيار خوشحالم، و از اينكه آقاي دبيـري اين بنده^ء ناچيز را أهل دانسته كه أثرش را مراجعه كند و اظهار نظر نمايد خوشحال تر.

پس قدم گذاشتن فعالانه شيخ إسحق دبيري را به عرصه^ء خدمت به مسلمانان فارسي زبان براي ايشان و خـوانندگان شان تبريك عرض مى كنم، و از خداوند متعال اميدوارم به ايشان توفيق بيشتر و بهتر نوشتن، و به خوانندگان ايشان توفيق خواندن و عمل كردن و رسـاندن عنايت فرمايد، و به ديگر كساني كه ذوق و علاقه^ء خدمت به اسلام و امت اسـلامي را دارند نيز همت و حوصله عطا نمايد، بويژه در عـرصه^ء ترجمـه و تأليـف بزبان فارسـي، به اميـد آنكه إن شـاء الله شـاهد پا گذاشتن جـوانان فعال ديگري در ايـن ميدان باشيم.

عبدالله حيدري

28/5/1377هجري شمسي برابر با

26/4/1419هـجري قمري

فهرست

مقدمه^ء مترجم

الحمدلله الذي فرض الصلاة على عباده وأمرهم بإقامتها وحٌسن أدائها وعلَّق النجاح والفلاح بالخشوع فيها وجعلها فرقاناً بين الايمان والكفر وناهية عن الفحشاء والمنكر والصلاة على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه ومن سار على نهجه إلى يوم الدين أما بعد:

نماز ركن دوم اسلام و از مهمترين ركن بعد از شهادتين بشمار مى رود، خداوند مى فرمايد: )وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ(44)(. [النحل].

[و به تو قرآن نازل كرديم تا براي مردم روشن سازي آنچه را كه بر آنان فروفرستاده شده است].

پس رسول الله (ص) اين امانتي كه بر دوش او بود بطور كامل به مردم رسانيده است، و نماز بزرگترين عبادتي است كه براي مردم بيان فرموده، هم با قول و هم با فعل، حتي اينكه يكبار بالاي منبر نماز خواند تا مـردم از او چگونگي نماز را بياموزند و فرمود: ((إنَّما صنعت هذا لتأتموا بي ولِتَعَلَّموا صلاتي)). [متفق عليه].

من اينكار را كردم تا اينكه شما از من پيروي كنيد و چگونگي نماز خواندن را ياد بگيريد.

رسـول الله (ص) فرمودنـد: ((أول ما يحاسب به العبد المسلم يوم القيامة الصلاة المكتوبة، فإن أتمَّها وإلاَّ قيل: انظروا هل له من تطوع؟ فإن كان له تطوع أكملت الفريضة مـن تطوعه ثم يفعل بسائر الأعمال المفروضة مثل ذلك)). [أبوداود وابن ماجه].

اولين چيزي كه بنده^ء مسلمان در روز قيامت در مورد آن باز خواست مى شود نماز است، پس اگر آنرا بطور كامل ادا كرده كه خوب است، وگرنه خداوند به فرشتگان خود مى فرمايد: (در حاليكه او بهتر مى داند) نگاه كنيد آيا بنده^ء من نماز سنت و نافله اي هم دارد؟ پـس اگر علاوه بر فريضه، نماز نفل و سنتي داشت فريضه اي را كه در آن نقص وجود دارد با آن سنت و نافله كامل مى كنند، سپس به همين ترتيب به بقيه^ء اعمال وي حسابرسي مى شود.

پس نماز سرمايه^ء هر مسلمان بشمار مى رود، زيرا تمامي اعمال و كردار او وابسته به قبول شدن، يا رد شدن نماز اوست، همچنانكه تاجر اگر سرمايه نداشته باشد نمى تواند تجارت كند تا سودي ببرد، و اين دلالت بر بزرگي منزلت نماز در اسلام دارد.

پس كسيكه آرزوي ملاقات خداوند را دارد نبايد از اداي آن كسالت ورزد زيرا نماز تشخيص دهنده و بيان كننده حد فاصل بين اسلام و كفر است، و آن ستون اسلام بشمار مى رود كه بجز آن بر چيزي ديگر استوار نخواهد ماند.

پيامبر اسـلام (ص) ما را به پيروي از خود امر فرموده، و اين پيروي را بر ما واجب كرده است، چنانكه مى فرمايند: ((صلوا كما رأيتموني أصلي)). [بخاري].

طوري نماز بخوانيد كه مرا ديديد نماز مى خوانم.

و بشارت داده به كسيكه مانند او نماز بخواند، كه خداوند عهد و پيمان كرده اسنت گناهان او را ببخشد، چنانكه مى فرمايد: ((خمس صلوات افترضهن الله عز وجل، من أحسن وضوءهن، وصلاهنَّ لوقتهنَّ، وأتم ركوعهنَّ وسجـودهنَّ وخشوعهنَّ، كان له على الله عهداً أن يغفر له، ومـن لم يفعل فليس له على الله عهدٌ، إن شاء غفر له، وإن شاء عذّبه)). [أبوداود].

خداوند پنج نماز بر بندگانش فرض نموده است، كسيكه بطور كامل وضوء بگيرد و به وقت آن نمازها را ادا كند، و ركوع و سجود و خشوع و خضوع آنها را بطور كامل انجام دهد، خداوند تعهد كرده است كه گناهان او را ببخشايد، و كسيكه آنرا انجام ندهد خداوند تعهدي ندارد كه گناهان او را ببخشد، اگر خواست گناهان او را مى بخشد، وگرنه او را عذاب مى دهد.

لذا با در نظر داشت اين أهميت فـوق العاده، ما اين رساله^ء مختصر كه در همين باب نوشته شده براي مسلمانان فارسي زبان ترجمه كرديم تا به أهميت آن پي ببرند و چگونگي اداي نماز را بياموزند و آنرا بطور كامل ادا كنند.

إسحاق بن عبدالله دبيري

رياض 29/1/1419هجري قمري

فهرست

مقدمه

الحمد لله وحـده والصـلاة والسـلام على رسول الله محمد بن عبدالله (ص) وبعد:

چندين بار از من خواسته شد تا كتابي مختصر و جامع در باره^ء ركن دوم اسـلام كه نماز است بنويسم، كتابي در برگيرنده^ء امور اساسي آن بوده و در عين حال قابليت ترجمه بزبانهاي ديگر نيز داشته باشد.

لذا پس از جمع كردن و بررسي كتابهائيكه در باره^ء نماز نوشته شده، برايم واضح گرديد كه هر كتابي در يكي از قسمتهاي نماز سخن مى گويد.

بعضي از آنها در باره صفت و چگونگي اداي نماز نوشته شده، و أهميت و فضل نـماز را ترك كرده، و بعض ديگر مسائل اختلافي را كه براي نوآموزان ذكر آن لازم نيست شرح داده است.

پس لازم دانستم مسائل مهمي كه بر هر مسلمان واجب است آنرا انجام دهد، با إرائه دلايل شرعي از قرآن كريم و سنت رسول الله (ص) جمع آوري كنم و مسائلي كه در آن اختلاف وجود دارد، و نيز پژوهشهاي طولاني را ترك كنم، با مراعات به اختصار و شموليت موضوع، تا اينكه به فهم هر خواننده اي نزديك بوده و ممكن باشد به زبانهاي ديگر نيز ترجمه شود.

از خداوند مسئلت دارم كه نفع آنرا به همگي برساند و خداست شنوا و إجابت كننده دعاها.

والله الموفق

رياض 1/1/1414هـ

د. عبدالله بن أحمد الزيد

فهرست

پيشگفتار

در صحيحين از رسول اكرم (ص) ثابت است كه فرمودند: ((بُني الإسـلام علي خمس شهادة أن لا إله إلاَّ الله وأنَّ محمداً رسول الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة وصوم رمضان وحج البيت لمن استطاع إليه سبيلاً)). [متفق عليه].

اين حديث شريف شامل اركان پنجگانه اسلام است كه عبارتند از:

ركن أول: گواهي دادن كه خدائي بحق نيست مگر خداي يكتا، و محمد (ص) رسول و فرستاده خداست.

و معني شهات ((لا إله إلاَّ الله)): يعني معبود و خالق بحقي نيست مگر خداي يكتا و يگانه.

پس ((لا إله)) تمامي آنچه غير از خدا عبادت مى شود نفي مى كند.

و ((إلاَّ الله)) عبادت خداي يكتائي كه هيچ شريكي ندارد ثابت مى كند، چنانكه خداوند مى فرمايد: )شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ(18)(. [آل عمران].

[خداوند كه به داد(همه امور هستي) را تدبير مى كند و فرشتگان و عالمان، گواهي دهند كه معبود(حقي) جز او نيست. (آري) معبود(حقي) جز او(كه) پيروزمندِ فرزانه است، نيست].

پس مقتضاي شهادت ((لا إله إلاَّ الله)) اعتراف كردن به سه چيز است:

أول: اينكه توحيد ألوهيت فقط براي خداي يكتاست

و آن عبارت است از: يكتا دانستن خداوند به تمام عبادتها، و عدم اعتقاد چيزي از آن براي غير از او.

و اين توحيد ألوهيت چيزي است كه خداوند مخلوقات را بسبب آن آفـريده چنانكه مى فرمايد: )وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإنْسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ(56)(. [الذاريات].

[جن و إنس را جز براي آنكه مرا بندگي كنند نيافريده ام].

و همين ـ ألوهيت ـ است كه خداوند پيامبران را بسبب آن فرستاده، و كتابها را نازل فرموده است.

چنانكه مى فرمايد: )وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولاً أَنِ اعْبُدُواْ اللّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطَّاغُوتَ(36)(. [النحل].

[و به يقين در (ميان) هر امتي رسولي را برانگيختيم، (با اين دعوت) كه: خداوند را بندگي كنيد و از طاغوت بپرهيزيد].

و شرك ضد توحيد است

پس اگر معناي ((توحيد)): تمام عبادتها را فقط از آن خــدا دانستن است، ((شرك)): انجام چيزي از عبادتها براي غير خداست.

و كسيكه بدون اكراه چيزي از انواع عبادت اعم از نماز، يا روزه، يا نذر، يا قرباني، يا طلب مدد را براي غير خدا، چه صاحب قبري، و چه غير از آن انجام دهد به خـدا شرك آورده و براي او شريكي قائل شده است.

و شرك بزرگترين گناهان است، تمامي اعمال و كردار را محو و نابود مى كند، وكسيكه به شرك آلوده شود، مال و جان او مباح است.

دوم: توحيد ربوبيت: و عبارت است از: اعتقاد داشتن به اينكه خداوند خالق همه مخلوقات و روزي دهنده آنهاست، و اوست كه به آنها زندگي مى بخشد سپس آنها را مى ميراند.

و تدبير كننده اي كه براي او ملكيت آسمانها و زمين است.

و اقرار نمودن به اين نوع توحيد جزو فطري است كه خـداوند بنده را بر آن بطور فطري و غريزي آفريـده، و همه انسانها حتي مشركين كه پيامبر اسـلام (ص) در بين آنان مبعوث شده بود به اين نوع توحيد اقرار داشتند، و آنرا انكار نمى كردند، چنانكه خداوند مى فرمايد: )قُلْ مَن يَرْزُقُكُم مِّنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ أَمَّن يَمْلِكُ السَّمْعَ والأَبْصَارَ وَمَن يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيَّتَ مِنَ الْحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ الأَمْرَ فَسَيَقُولُونَ اللّهُ فَقُلْ أَفَلاَ تَتَّقُونَ(31)(. [يونس].

[بگو: چه كسي از آسمان و زمبن به شما روزي مى دهد، يا كيست كه حاكم بر گوش و ديدگان است؟ و كيست كه زنده را از مرده بيرون مى آورد، و مرده را از زنده بيرون مى آورد؟ و كيست كه كار(هستي) را تدبير مى كند؟ خواهند گفت: خدا. پس بگو: آيا پروا نمى كنيد؟].

و هيچكس از انسانها اين توحيد را انكار نمى كند بجز عده أي شاذ و نادر از بشر كه ظاهراً آنرا انكار مى كنند، أما در باطن به آن اعتراف دارند، و اين انكارشان فقط از روي عناد و گردنكشي است، چنانكه خداوند مى فرمايــد: )وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَعُلُوًّا(14)(. [النمل].

[و آن(ها) را در حالي كه دلهايشان آن(ها) را باور داشته بود، از روي ستم و سركشي انكار كردند].

سوم: توحيد أسماء و صفات خـداوند: كه عبارت است از: ايمان داشتن به آنچه خـداوند خود را به آن توصيف فرموده، يا به آنچه رسول الله (ص) خداوند را به آن وصف فرموده است.

و ثابت كردن آن به صورتيكه شايسته و لايق عظمت و كبريائي بارى تعالي باشد، بدون بيان كيفيت چگونگي آن، و بدون آوردن مثال براي آن، و بدون شبيه كـردن به چيزي، و بدون تحريف و تغيير دادن نص و معناي آن، و بدون انكار اسم و صفتي از اسمها و صفاتهاي خداوند، چنانكه مى فرمايـد: )وَلِلّهِ الأَسْماء الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا(180)(. [الأعراف].

[و خداوند نامهاي نيك دارد. پس به آن(نامها) او را به(دعا) بخوانيد].

و همچنان مى فرمايد: )لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ البَصِيرُ(11)(. [الشورى ].

[چيزي مانند او نيست. و او شنواي بيناست].

پس ((لا إله إلاَّ الله)): اعلان كردن و اقرار نمودن است به اين سه نوع توحيد، و هر كسيكه آنرا بگويد بطوريكه معناي آنرا بداند، و به مقتضا و ضروريات آن از قبيل نفي شرك و اثبات يگانگي خداوند عمل كند، او مسلمان حقيقي است.

و كسى كه آنرا بگويد و به معني و ضروريات آن ظاهراً عمل كرده و در باطن آنرا انجام ندهـد و به آن اعتقاد نداشته باشد، او منافق است، و كسى كه با زبان بگويد و كردار او مخالف مقتضا و ضروريات آن باشد، او كافر است، اگر چه بارها آنرا تكرار كند.

و معناي شهادت ((محمد رسول الله)): ايمان و تصديق به رسالت محمد است، و چيزى كه محمد (ص) آنرا از نزد خـداوند آورده كه اين ايمان و تصدق بايستي با انجام دادن و اطاعت كردن از اوامر او، و دوري جستن از آنچه كه از آن نهي فرموده همراه باشد، و اينكه تمامي عبادتهاي انسان مطابق و موافق دستور و فرمايش رسول خـدا (ص) باشد، چنانكه خداوند مى فرمايد: )لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ(128)(. [التوبة].

[بى گمان رسولي از خودتان به سوي شما آمد، رنجتان بر او دشوار، بر شما حريص(و) به مؤمنان رئوفِ مهربان است].

و همچنان مى فرمايد: )مَّنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللّهَ(80)(. [النساء].

[هركس از رسول(خدا) اطاعت كند، در حقيقت از خداوند فرمان برده است].

و مى فرمايد: )وَأَطِيعُواْ اللّهَ وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ(132)(. [آل عمران].

[و از خداوند و رسول(او) فرمان بريد، باشد كه مشمول رحمت قرار گيريد].

و مى فرمايـد: )مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَيْنَهُمْ(29)(. [الفتح].

[محمد (ص) رسول خداست و كسانى كه با اويند بر كافران سخت گير و در ميانِ خود مهربانند].

ركن دوم و سوم: اداي نماز، و دادن زكات است چنانكه خداوند متعال مى فرمايد: )وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيُقِيمُوا الصَّلاَةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ وَذَلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ(5)(. [البينة].

[و فرمان نيافتند جز آنكه خدا را ـ در حالى كه پرستش را براي او خالص ساخته اند با پاكدلي(دين ورز به آيين ابراهيمي) ـ بپرستند و نماز بر پا دارند و زكات بپردازند و اين است آيين راستين].

و مى فرمايـد: )وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ وَارْكَعُواْ مَعَ الرَّاكِعِينَ(43)(. [البقرة].

[و نماز برپاي داريد و زكات بپردازيد و با ركوع كنندگان ركوع كنيد].

و نماز همان چيزي است كه ما در صدد و قصد بيان آن هستيم.

و زكات: آنچيزي است كه از اموال اغنياء و ثروتمندان گرفته مى شود و بر فقيران و ديگر مستحقين آن توزيع مى گردد.

و اين اصل و قاعده^ء بزرگ و عظيمي از اصول اسلام است، كه بوسيله^ء آن هماهنگي و همبستگي در جامعه^ء اسلامي بوجود مى آيد، و افراد آن به يگديگر كمك و ياري مى دهند، لذا مى بينيم كه براي فقير در آنچه در دست غني و ثروتمند است حقي داده شده، بدون اينكه غني و ثروتمند بر فقير منّت بگذارد.

ركن چهارم: روزه ماه مبارك رمضان است. چنانكه مى فرمايــد: )يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ(183)(. [البقـرة].

[اي مؤمنـان، روزه بر شما مقرر شده است، چنانكه بر پيشينيانتان مقرر شده بود، باشد كه تقوي پيشه كنيد].

ركن پنجم: حج و زيارت خانه^ء خدا است براي كسيكه استطاعت آنرا داشته باشد.

چنانكه خداوند مى فرمايد: )وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ الله غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ(97)(. [آل عمران].

[و براي خداوند حج خانه(كعبه) بر(عهده) مردم است، (البته) كسى كه بتواند سوي آن راه برد. و هركس كفر ورزد، (بداند) كه خداوند از جهانيان بى نياز است].

فهرست

فضل نماز

از آنچه گذشت معلوم مى شود كه نماز شأن و منزلت بزرگي در اسـلام دارد، و ركن دوم از اركان اسلام است كه اسلام بنده صحيح و درست نمى شود مگر با اداي آن، و اينكه كسالت در آن از صفات منافقين است، و تـرك آن كفر و گمراهي و خـروج از دايره^ء اسلام مى باشد، چنانكه رسـول گرامي (ص) مى فرمايد: ((بين الرجل وبين الشرك والكفر ترك الصـلاة)). [مسلم].

بين مرد و بين شرك آوردن و كافر شدن ترك كردن نماز است.

مادر مؤمنان عایشه رضی الله عنها را بشناسید

همسر گرانقدر رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم محبوبۀ مصطفی، صدیقه بنت صدیق پروردۀ صدیق اکبر رضی الله تعالى عنهما،مادر مؤمنان، حضرت عایشه رضی الله عنها..عده ای جاهل ونادان و شاگردان عبدالله بن سبا یهودی به این شمع خانه نبوت توهین کرده وناسزا می گویند و اگر این انسانهای منافق و مسلمان نما از حقیقت قرآن و...

بسم الله الرحن الرحیم

(النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ) احزاب 6

<< پیامبر اولی تر است به مؤمنان از خود آنها و زنان پیغمبر نیز مادران مؤمنان هستند >> .

پروردگار جهانیان وقتی خواست انسانها را به سعادت. وکامیابی همیشگی برساند و به آنها بیاموزد که چگونه به انسانیت واقعی برسند، پیامبران خویش را از میان نسل انسانها برگزید وبه آنها کتاب ودستورات خویش راعطا فرمود تا به جهان بشریت عرضه نمایند.

افرادی که در اولین روزها گِرد این فرستادگان الهی جمع میشدند و آنها را تصدیق می نمودند، معمولاً انسان های روشن ضمیر و پاک طینتی بودند که خداوند،قلب هایشان را جهت پذیرفتن دین و احکام خودش،هدایت نموده بود. در بین این افراد، زنان نیز نقش مهم و چشم گیری داشتند و چه بسا درمیادینی که پا از مردان فراتر نهاده اند،وجان ومال و هستی خویش را در راه نشر واشاعۀ دین الله، فدا کرده اند.

در عصر رسول خدا صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم آخرین فرستاده الهی ـ نیزجهت نجات انسانها, چنین زنان نمونه ای یافت می شوند که امروز ما مدیون احسان وفداکاری های آن عزیزان هستیم . وقتی اسلام آمد، دیگر فرقی بین سیاه وسفید، زن ومرد نماند، همه را برابر می نگریست. همه را در اجر وثواب با یک دید نگاه می کرد وهمگی در بارگاه الله دارای ارزش و شرافت بودند .

اگر ما زندگانی رسول اکرم صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم رابررسی نماییم و نحوه رسیدن دین اسلام به تمام جهان را مورد مطالعه قرار دهیم، می بینیم که در کنار مجاهدان جان بر کفی که گرداگرد رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم چون پروانه می چرخیدند، زنان مجاهدی نیز حضور داشته اند که در بعضی میدان ها چون علم وتقوی، از بسیاری مردان بالاتر رفته اند و مراتب صعود وترقی به بارگاه احدیت را بیشتر پیموده اند.

یکی از این بزرگ زنان نمونه اسلام ، کسی که عالم اسلام به نام او افتخارمی کند ، و محدثین وفقهاء نام مبارکش را زینت بخش کلامشان قرار داده اند، همسر گرانقدر رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم محبوبۀ مصطفی، صدیقه بنت صدیق پروردۀ صدیق اکبر رضی الله تعالى عنهما،مادر مؤمنان، حضرت عایشه رضی الله عنها می باشد کسی که نیم قرن بعد از پیامبر صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم به نشر دین همّت نمود، و با مجاهدتها وایثارگری هایش سبب شد تاعلم حدیث وفقه و تفسیر جان گیرد و دین اسلام به صورت کامل وجامع از رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم به نسل های بعدی برسد.

حضرت ام المومنین عایشه رضی الله عنها، به خاطر حافظه قوی واستعداد فراوانش مفسری بزرگ، فقیهی چیره دست، محدثی توانا، ادیبی متبحر و حتی پزشکی ماهر بود.

اما آنچه باید اذعان نمود، این است که با تأسف فراوان باید قبول کرد که امروزه جمع کثیری از مسلمانان با نام، صفات، اخلاق ومقام بزرگ علمی او آ شنایی ندارند. این ظلم بزرگی است که فرزندان امت اسلامی با مادرشان بیگانه هستند وهیچ توجهی به اوصاف نیکویش نکرده واو را به عنوان اسوه والگو در جامعه معرفی ننموده اند.

و عده ای جاهل ونادان و شاگردان عبدالله بن سبا یهودی به این شمع خانه نبوت توهین کرده وناسزا می گویند و اگر این انسانهای منافق ومسلمان نما از حقیقت قرآن وسیرت رسول اکرم صلی الله علیه آله وسلم آگاه می بودند هرگز این طور عمل نمی کردند.

آیا امکان دارد کسی مسلمان باشد و باز با ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها، عداوت و دشمنی داشته باشد، هرگز چنین نیست. و اگر چنین فردی پیدا شود که خود را مسلمان بداند، اما باز در مورد مادر مؤمنان، عایشۀ صدیقه رضی الله تعالى عنه دچار شک و شبهه باشد، و در دل نسبت به ایشان کینه و بغض بپروراند، به جرأت می توان گفت که چنین شخصی نه <<شیعه>> است و نه <<سنی>> ، بلکه بدون تردید او یک کافر و گمراه زندیق است وبس.

البته این نکته قابل ملاحظه است که ما خدای ناکرده به هیچ مسلمانی از صدر اسلام تا حال، کوچکترین اهانت وتوهینی روا نمی داریم. چرا که معتقدیم، آنها امتی بوده اند که گذشته اند، حسابشان با خدایشان است، در مورد اختلافات ومشکلات موجود بین آنها از ما سؤال نمی شود.

(تِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَلَكُم مَّا كَسَبْتُمْ وَلاَ تُسْأَلُونَ عَمَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ) ﴿134 بقره ﴾

<<این امتی است که گذشته است دست آوردشان برای خودشان ودست آوردتان برای خودتان است و از آنچه می کرده اند بازخواست نخواهید شد>>.

به همین جهت ما تمام آن افرادی که با رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم بوده اند ودر کنار ایشان برای نشردین جانفشانی کرده اند را، با دیدۀ محبت واحترام می نگریم و اهانت وتوهین به آنها و یا هرفردی ازتابعین آنها را حرام می دانیم. و انتظار ما از مسلمانان این است که اجازه ندهند افرادی جاهل، یاوه گو و متعصب به اعتقادات حقۀ مسلمانان جهان، اهانتی روا دارند. و با این کار موجب خدشه دار شدن وحدت میان مسلمانان گردند.

اگر اندکی باتأمّل نگریسته شود، اختلافات از این گونه جاها واز این نوع افراد سر چشمه می گیرد..

ادارۀ کتابخانۀ عقیده بر آن شد تا برخی از کتبی را که در مورد زندگانی و شخصیت این بانوی بزرگوار اسلام، نگاشته شده را خدمت شما عزیزان معرفی نماید، باشد که گامی جهت تلاش وتکاپوی بیشتر در این میدان گردد.

به امید اینکه وحدت واقعی وحقیقی در بین امت اسلامی تحقق یابد واز اهانت وناسزا گفتن یاران پیامبر و خاندان رسول الله صلى الله علیه وآله وصحبه وسلم در جامعۀ اسلامی اثری یافت نشود.

با فشار بر روی اسم کتاب شما می توانید آنرا داونلود نمایید:

بگذارید از مادرم عایشه صدّیقه رضی الله عنها بگویم

زندگانی مادر مومنان بانو عایشه رضی الله عنها

عایشه رضی الله عنها همسر، همراه و همراز پیامبر

همسران پاک پیامبر و فلسفه تعدد آنها

ویژگی افراد مردم گریز

ویژگی افراد مردم گریز

در طول زندگی حتماً با افرادی برخودر کرده اید که بسیار گوشه گیرند و ارتباط کمی با دیگران دارند. به این افراد مردم گریز گفته می شود.

هر چند این افراد خجالتی هستد ولی غیرمعاشرتی نیستند و حتی تمایل فراوانی به داشتن رابطه با دیگران دارند. ولی دلشان می خواهد دیگران تضمین های بسیار محکم و غیرمعمول به آنها بدهند، مبتنی بر این که بدون هیچ گونه خرده گیری و انتقادی، آنها را بپذیرند. این بیماران حساسیت مفرطی به طرد شدن از سوی دیگران دارند و صفت شخصیتی عمده آنها کم رویی است در صحبت کردن این افراد، عدم قطعیت و فقدان اعتماد به نفس واضح است و معمولاً با تواضع و شکسته نفسی حرف می زنند.

خیلی وقتها ممکن است اظهار نظرهای دیگران را طوری تفسیر کنند که گویی تحقیر یا توهین به آنها بوده است.

این افراد معمولاً مشاغل حاشیه ای انتخاب می کنند، پیشرفت چندانی در کار خود نمی کنند و به دنبال اقتدار بیش تر هم نمی روند. این افراد معمولاً هیچ دوست صمیمی ندارند.

روان درمانی

در روان درمانی این بیماران باید رابطه اعتمادآمیزی به آنها ایجاد کرد. سپس باید در برابر ترس آنها، به ویژه ترسی که از طرد شدن دارند، موضعی پذیرا و تایید کننده اتخاذ کرده و در نهایت بیمار را تشویق کرد که از لاک خود بیرون آید تا در آنچه از دید او تحقیر و طرد و شکست جلوه می کند پیروز گردد.

بیمار باید مهارتهای اجتماعی تازه ای را که به وی آموخته می شود، در خارج از جلسه درمان تمرین کند، اما باید مواظب بود تا بیمار دچار شکست نشود و اعتماد به نفس وی خراب تر نگردد.

گروه درمانی و جرات آموزی نیز مفیدند، جرات آموزی هم یکی از اشکال رفتار درمانی است که به بیمار می آموزد نیازهای خود را با صراحت بیان کند و اعتماد به نفس خود را ارتقاء دهند.

دارو درمانی

اگر بیمار دچار اضطراب و افسردگی شده باشد، می تواند تحت نظر روانپزشک از داروهایی چون آنتولون و در بعضی از موارد از خانواده بتالوکرها یا دوپامینرژیک استفاده کند. داروهای سروتونرژیک می توانند حساسیت بیمار به طرد شدن را کم کنند و داروهای دوپامینرژیک به صورت نظری می توانند رفتار جستجوی تازگی را در این بیماران ایجاد کرد.

از وقوع فجایع غمگین مشو

احمد بن يوسف، مورخ و اديب و نويسنده مصري در كتاب زيبا و كم نظيرش (المكافاة و حسن العقبي) مي

نويسد: انسان به اين پي برده است كه رنج و بلا قطعا روزي دور خواهد شد؛ همان طور كه مي داند كه روشني روز، سياهي و تاريكي شب را از بين مي برد، اما هنگام گرفتار شدن بلا، ضعف وجود انسان را به شدت فرا مي گيرد و اگر با داروي مناسب معالجه نشود بيماري افزون مي گردد. زيرا اگر وجود انسان در سختي ها و پيشامدهاي ناگوار با آن چه كه توانايي هايش را تجديد مي نمايد مورد عنايت قرار نگيرد، نااميدي برآنچيره مي شود و آن را از بين مي برد.

از وقوع فجایع غمگين مشو؛ چرا كه تو راز قضيه و فرجامش را نمي داني

احمد بن يوسف، مورخ و اديب و نويسنده مصري در كتاب زيبا و كم نظيرش (المكافاة و حسن العقبي) مي نويسد: انسان به اين پي برده است كه رنج و بلا قطعا روزي دور خواهد شد؛ همان طور كه مي داند كه روشني روز، سياهي و تاريكي شب را از بين مي برد، اما هنگام گرفتار شدن بلا، ضعف وجود انسان را به شدت فرا مي گيرد و اگر با داروي مناسب معالجه نشود بيماري افزون مي گردد. زيرا اگر وجود انسان در سختي ها و پيشامدهاي ناگوار با آن چه كه توانايي هايش را تجديد مي نمايد مورد عنايت قرار نگيرد، نااميدي برآن چيره مي شود و آن را از بين مي برد.

فكر كردن در باب حكايات كساني كه به مصيبت گرفتار شده و صبر و شكيبايي پيشه كرده و به فرجام نيك رسيده اند به انسان قوت قلب مي بخشد و او را به صبر و رعايت ادب در برابر خداوند تشويق مي كند. بدين سان بنده در مورد خداوند به اين كمان نيك دست مي يابد كه خداوند در پايان آزمايش، به او نيكي خواهد كرد.

وي همچنين در آخر كتاب مي گويد: در پايان يادآور مي شوم كه بزرگ مهر گفته است: <<سختي هاي قبل از گشايش و آساني، مانند گرسنگي قبل از خوردن غذاست؛ بدين شكل كه وقتي انسان گرسنه باشد و غذا بخورد، غذا لذت بخش مي باشد.>>

افلاطون مي گويد: <<سختي ها به همان اندازه كه زندگي را ناخوشايند مي كنند به همان اندازه نفس را اصلاح مي نمايند. ناز و نعمت و شادماني به همان اندازه كه زندگي را بهبود مي بخشد، خرابي و فساد هم دارد>>. همچنين گفته است: <<هر آن دوستي را كه سختي ها به تو بخشيده اند نگاه دار و از هر دوستي كه ارمغان نعمت هاست غافل باش>>.

همچنين مي گويد: << ناز و نعمت و راحتي مانند شب است كه در آن، آن چه را كه مي دهي يا مي گيري، نمي بيني و سختي مانند روز است كه در آن تلاش خودت و ديگران را مشاهده مي كني>>.

اردشير مي گويد: <<سختي سرمه ايس كه وقتي آن را در چشم مي كشي با آن چيزهايي مي بيني كه در حالت آسايش و راحتي نمي بيني>>.

همچنين مي گويد: <<ملاك جنبه مثبت سختي دوچيز است: كمترين آن اين است كه قلب انسان گرفتار، قوت مي گيرد و بزرگترين آن اين كه كارش را به پروردگارش مي سپارد>>.

هرگاه فكر انسان متوجه آفريننده اش باشد، مي داند كه خداوند او را از آن جهت به بلا گرفتار كرده كه به او پاداشي بدهد يا گناهش را از او بزدايد؛ بدين سان از جانب خداوند به او سود مي رسد. اما هرگاه فكر انسان متوجه مخلوق باشد زشتي هايش بيشتر مي شود، تصنع و ظاهرش افزون تر مي گردد، دل آزرده و خسته و از خود بيزار مي شود و مشكلي يك روزه را بس طولاني احساس مي كند و از امر ناخوشايندي كه شايد به او نرسد، مي ترسد.

راز و نياز و مناجات با پروردگار خيلي خوب و مفيد است زيرا خداوند راز دل ها را مي داند و درد دل كردن فرد با افرادي همچون خودش رنج آور است و به مصلحت نمي باشد. خداوند رحمتي دارد كه آن را هنگام نااميدي و دل شكستگي بنده فرود مي آرود و آن را شامل هر يك از بندگانش كه بخواهد مي گرداند. از اين رو بايد براي حل مشكلات و آسان شدن كارها به او روي آورد. بايد به بهترين كسي پناه برد كه دست هاي نياز به سوي او دراز مي شود و او ما را كافي و بسنده است و بهترين كارساز مي باشد.

كتاب (الفرج بعد الشدة) اثر تنوخي را مطالعه نمودم و آن را چندين بار خواندم واز آن نكته آموختم كه عبارت اند از:

نخست اين كه موفقيت و گشايش بعد از سختي و بلا، سنت هميشگي زندگي و امري مسلم است؛ مانند اين كه بعد از شب، صبح مي آيد و شك و ترديدي در اين نيست (پايان شب سيه سفيد است).

دوم اين كه ناخوشي ها بيش از خوشي ها براي دين و دنياي بنده مفيد اند.

سوم اين كه در حقيقت فقط خداوند است كه سود و زيان مي دهد. بنابراين بايد دانست كه آن چه به انسان رسيده، چنين نبوده كه از او بگذرد و آن چه به او نرسيده نيز چنين بوده كه به او برسد.

برگرفته از کتاب: غم مخور - مولف: دکتر عائض القرنی - مترجم: محمد گل گمشادزهی

راه حل واقعی اختلافات امت اسلامی

راه حل واقعی اختلافات امت اسلامی

وَلَوْ شَاءَ رَبُّکَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا یَزَالُونَ مُخْتَلِفِینَ (118) إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّکَ وَلِذَلِکَ خَلَقَهُمْ وَتَمَّتْ کَلِمَةُ رَبِّکَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ (119) (سوره هود)

ادامه مطلب.................................

واگر پروردگارت می خواست قطعا همه مردم را امت واحدی قرار می داد ولی آنها مستمرو پیوسته اختلاف کننده گان اند (118) مگرآنانی (اختلاف کننده نیستند) که پروردگارت به آنها رحم نموده باشد و برای همین (رحمت)آنها را آفریده و سخن پروردگارت چنین پایان رسیده است که البته جهنم را یکسره از جن و انس پر خواهم نمود.(119) سوره هود.

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنْتُمْ عَلَى شَفَا حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا کَذَلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (103) وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَأُولَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (104) وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَیِّنَاتُ وَأُولَئِکَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ (105) (سوره آل عمران)

وهمگی به ریسمان الله چنگ بزنید و پراکنده نشوید و نعمته های الله را بر خودتان یاد آورید آنگاه که شما با یکدیگر دشمن بودید پس در میان دلهایتان الفت و مهربانی انداخت تا به لطف او برادران هم شدید و بر کنار گودال آتش بودید که شما را از آن رهانید این گونه الله نشانه هاى خود را براى شما روشن مىrlm;کند باشد که شما راه یابید (103) و باید از میان شما گروهى [مردم را] به نیکى دعوت کنند و به کار شایسته دستور دهند و از زشتى بازدارند و آنان همان رستگارانند (104) و چون کسانى مباشید که پس از آنکه دلایل آشکار برایشان آمد پراکنده شدند و با هم اختلاف نمودند و براى آنان عذابى بسیار بزرگی است (105) (سوره أل عمران)

آنچه در باره اتحاد و دوری از اختلاف از آیات فوق فهمیده می شود امورذیل است:

1- بشر همیشه و بطور مستمر دچار اختلاف بوده ،هست و خواهد بود.

2 - کسانی که الله به آنها لطف نموده باشد و ابر رحمت الهی برآنها باریدن گرفته باشد از اختلافات بدور اند.

3 - در امتیان پیشین افرادی بودند که با وجود آشکارشدن دلایل بازهم ؛با یکدیگر اختلاف نمودند ، الله مهربان به ما می گوید که شما همانند آنان نباشید که با وجود واضحت و آشکارا بودن حق با آن مخالفت و با اهل آن اختلاف کنید، زیرا هرکس چنین کند مستحق عذاب بسیار بزرگی است.

4 - اختلاف چیزبدی است و ما مسلمانان باید حتی الامکان از آن بدور شویم .

5 - راه حل درست وصحیح برطرف و متعادل نمودن اختلافات؛ رجوع به قرآن و تفسیر صحیح آن ؛ سنت صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است وبس .

آری دوستان امروزه اگر کسی به اوضاع و احوال مسلمانان نگاه کند و به دقت آنها را بررسی کند به این نتیجه می رسد که اختلاف و عدم اتحاد مسلمین با یک دیگر اصلی ترین و معیاری ترین علت خواری و ذلت ما مسلمانان است و ما برای رسیدن به عزت باید که با یکدیگر متحد شده و دست از اختلافات بر داریم تا با این طریق دشمنان اسلام را ناکام وعزت را دوباره به مسلمانان باز گردانیم .

وراه رسیدن به اتحاد همان است که الله مهربان بیان نموده بازگشت به قرآن و بدوری از اختلافات .

اگر ما یک نظری به اختلافاتی که در جامعه اسلامی و در میان مسلمانان وجود دارد بیندازیم بوضوح می بینیم عموما از دو حالت خالی نیست، یا (اختلافت تنوّعی)است و یا اینکه (اختلافات تضّادی)و اسلام عزیز برای هریک راه حل بسیار جالبی را مطرح وبیان نموده که با جامعه عمل پوشاندن به آنها اختلافات از میان امت اسلامی برداشته ویا اینکه به حد اقل ممکن خواهد رسید، حالا بیاییم به راه کارهای اسلام در حل هر دو نوع اختلاف توجه نمائیم تا شاید الله مهربان به ما این توفیق را عنایت فرماید که وسیله اتحاد گشته و اختلاف و پراکندگی را از بین ببریم .

نوع اول اختلاف که همان (اختلاف تنوّع) باشد .

هدف از این اختلاف این است که در اسلام احکامی وجود دارد که اجرای آنها به انواع متعددی ثابت است و عمل به هریک از آنها ایرادی ندارد و هر کس به هر نوعی از آنها عمل کند به اسلام عمل نموده است همانند روشهای مختلف اذان ، روشهای مختلف اقامه ،روشهای گوناگون اداء نماز خوف ، روشهای متفاوت خواندن نماز وتر و دیگر اموری که در اسلام روشهای ادائی واجرائی مختلفی دارند ، این نوع اختلاف در شریعت مجاز و بلکه خود شارع این را آورده تا بر امت اجرای بعضی از احکام را آسان گرداند،لذا هرکس بنا بر این تنوع دست به اختلاف وپراکندگی وتفرق امت اسلامی اندازد او به اسلام خیانت نموده است زیرا هر کس به هر روش ثابتی از شرع که عمل می کند او به اسلام عمل نموده و طرفین نباید یکدیگر را محکوم کنند زیرا هر دو شریعت است و هر دو دستور اسلام است و مخالفت با هر دو مخالفت با شرع و اسلام محسوب می شود.

جای بسی تأسف است که بسیاری از مسلمانان دراینجا به اختلاف پرداخته و حتی یک دیگر را تکفیر وتفسیق می کنند و در هرحالیکه این عمل خلاف دستور الله متعال ورسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است زیرا ما هرچند حق را دوست داشته و پیرو آن باشیم از رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم که حق را بیشتر دوست نداریم ونه هم بیشتر از ایشان تابع وپیرو حق هستیم، پس وقتی که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و شریعت به ما اجازه داده تا که فلان عمل را بصورتهای گونان گون انجام دهیم پس ما چرا بگویم که به این شکل انجام دادن این عمل جائز و به این شکل عمل نمودن به این حکم ناجائزاست و این حرف را زدن در حقیقت قسمتی از دین و احکام شرع را رد کردن وبا اسلام مخالفت کردن است .بلکه ما باید به شکلهای مختلفی که در اجرای بعضی از احکام شرع آمده عمل کنیم تا به تمام احادیث و روایات عمل شده باشد. واگر هم به شکل خاصی که در شریعت آمده عمل می کنیم کسی را که به شکل ثابته دیگری عمل می کند او را محکوم نکنیم و هر کس از ما در این باره پرسید به او جواب درست را بدهیم و بگوییم که همه این انواع از شریعت ثابت است لذا عمل به همه مجاز است .

نوع دوم اختلاف همان (اختلاف تضاد) باشد

این نوع با نوع اول فرق می کند در این نوع دوگروه در مقابل یکدیگر قرار گرفته و هریک خود را درست وطرف مقابل را نادرست وغلط می پندارد لذا اینجا مسأله بسیار حساس است و یک مسلمان باید بسیار محتاط عمل کند.

این (اختلاف تضاد) هم می تواند در اصول و اعتقادات باشد همانند اینکه بعض از فرق اسلامی می گویند ایمان اضافه و کم نمی شود ولی بعض دیگر می گویند که ایمان اضافه و کم می شود و یا اینکه بعض فرق اسلامی می گویند این نوع توسّل جائزو دیگران می گویند که جائز نیست، و هم می شود که (اختلاف تضاد) در فروع و احکام جزئی فقهی صورت گیرد همانند اینکه گروه از مسلمانان می گویند که خون وضو را می شکند و گروه دیگر می گویند که نمی شکند و یا اینکه گروهی از مسلمانان می گویند دست زدن به زن باعث شکستن وضو می گردد و گروه دیگر می گویند که خیر این عمل وضو را باطل نمی کند وازاین نوع مسائل بسیار زیاد است که گروها و مذاهب اسلامی بایکدیگر اختلاف نظردارند.

اسلام برای این نوع اختلاف ؛ راه حل رجوع و بازگشت به قرآن و احادیث صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را پیشنهاد نموده است چنانچه الله مهربان می فرماید:

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا (59) (سوره نساء)

اى کسانى که ایمان آوردهrlm;اید از الله اطاعت وپیروی کنید وازرسول الله (صلی الله علیه و آله وسلم) پسروی واطاعت کنید وازصاحبان و والیان امرتان (نیزپیروی کنید) لذا هر گاه بایک دیگردر امرى [دینى] اختلاف نظر پیدا نمودید پس آن را بسوی (کتاب) الله و(سنت صحیح ) رسول الله (صلی الله علیه و آله وسلم) باز گردانید اگر به الله و روز قیامت ایمان دارید، واین بهتر و نیکrlm; فرجامrlm;تر است (59) (سوره نساء).

اگر ما در حل اختلافات ؛ مخلصانه و صادقانه به کتاب الله قرآن واحادیث صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم رجوع کنیم حتما به نتیجه خواهیم رسید و آن نتیجه از دو حالت خالی نیست :

1- یا اینکه به اتفاق نظر می رسیم و هر دو بر حکم اتفاق می کنیم که الحمد لله اختلاف برداشته و به نتیجه ی متفق علیه رسیدیم .

2 - ویا اینکه بنا بر برداشت های گوناگون و دلایل متفاوت اختلاف نظر کما کان باقی می ماند در این جا این یک واقعیت است که طرفین باید بپذیرند که یکی در اشتباه اند و دیگر درست ولی چون بنا بر برداشتها و دلایل متفاوت به نتیجه نرسیدیم در این باره نیز اسلام راه کار بسیار جالبی را مطرح نموده که هیچ یک از طرفین نباید یکدیگر را محکوم کند بلکه هر دو باید مخلصانه و صادقانه به این حدیث صحیحی که در بخاری و مسلم آمده توجه دهند رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم می فرماید: إِذَا حَکَمَ الْحَاکِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ وَإِذَا حَکَمَ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْرٌ.

یعنی : هرگاه مجتهد وقاضی تلاش نموده و فیصله نماید اگر درست و به حق رسیده بود دو اجر و ثواب برده و اگر با وجود تلاش به اشتباه فیصله و حکم نموده بود یک اجر و وثواب برده است .

حالا خوب دقت کنید که هر دو گروه از اجر و ثواب محروم نشده اند وبلکه هر کس به اندازه نزدیکی و دوری از حق اجر و ثواب برده است .

آری دوستان وظیفه ی هر مسلمان است که هرگاه دید برادر دینیش با اودر مسأله ای اختلاف نظر دارد به امورزیرتوجه دهد:

اولا:باید نگاه کند که این اختلاف از نوع اختلاف تنوّع است و یا از نوع اختلاف در تضاد .

ثانیا:اگر معلوم شد که این اختلاف از نوع اختلاف تنوّع است پس بر او اعتراض نکند، بلکه برعکس به جای اعتراض بر او؛ خود نیز گاهی به آن طریقه عمل کند تا به همه دین و احادیث صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم عمل کرده باشد .

ثالثا:اگر معلوم شد که این اختلاف از نوع اختلاف تضاد است ، با اخلاص و صداقت کامل با او به بحث و گفتگو نشسته و مسأله را به قرآن و سنت صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ارجاع داده و بدون تعصب و درگیری هر آنچه قرآن وسنت صحیح رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بیان نمود طرفین بپذیرند و به آن عمل کنند.

رابعا:اگر با وجود ارجاع به کتاب الله وسنت بنا بر تفاوت در برداشتها و اختلاف دلایل به نتیجه اتحادی نرسیدند یکدیگر را معذور دانسته وبا کمال محبت با یکدیگراین اختلاف را پذیرفته و هریک بدون توهین به دیگری به تحقیق انفرادی ادامه داده و تا نتجه اصلی وحقیقی برایش روش گردد وتا آن زمان بر روش خویش عمل کند.

خامسا:اگر بعدها با تحقیق شخصی ثابت شد که در اشتباه بوده؛ بدون هیچ خجالت و درنگی از آن رجوع کرده و به حق باز گردد.

بارالهی به بنده و همه مسلمانان این توفیق را عنایت فرما؛ تا در مسیر اتحاد و اتفاق واقعی و حقیقی گام برداریم واز اسباب اختلاف و پراکندگی بدور گردیم .

آمین یارب العالمین.

فرق تقلید با اتباع از دیدگاه علماء رحمهم الله

فرق تقلید با اتباع از دیدگاه علماء رحمهم الله

آنچه که امروز از آن بحث و گفتگو خواهیم نمود، مسأله (فرق تقلید و اتباع) در لغت واصطلاح است وبرای واضح شدن این مطلب باید در باره امور ذیل بحث نمود:

1- معنای لغوی واصطلاحی تقلید چیست ؟

2 - معنای لغوی و اصطلاحی اتباع چیست؟

3- آیا معنای لغوی اتباع با معنای اصطلاحی آن فرقی دارد یاخیر؟.

4-وعمل به قرآن و پیروی ازاحادیث رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و یا عمل به گفته کسی بنا بر دلیل؛ تقلید است ویا اتباع ؟.

6 - و آیا ائمه اربعه رضی الله عنهم به ما دستور داده اند که از آنها تقلید کنیم ویا اینکه گفته اند که از کتاب الله و سنت اتباع کنیم؟ .

ادامه مطلب..........................................

بنده در ذیل برای پاسخ به این سوالات؛ گفتار ائمه اربعه رضی الله عنهم ، اقوال اهل فن و نظریات علماء بزرگواررحمهم الله را بیان خواهم نمود.

قبل از همه توجه دهید به آنچه علامه جمال الدین ابوالفرج عبدالرحمن بن الجوزی متوفی 597هجری قمری در کتاب (نزهة النواظر فی علم الوجوه والنظائر) در باره معنای لغوی کلمه (اتباع) و کاربرد واستعمال آن در قرآن بیان نموده است:

ایشان در اولین بحث کتابش بحث (أبواب الوجهین،1- باب الاتباع) فرموده است:

اصل (اتباع) این است که کسی را تعقیب و دنبال نمودن و گاهی نیز این کلمه در(پیروی از) دین و عقل و عمل (فردی) نیز بکاربرده می شود .

مفسرین در قرآن (اتباع) را به همین دو معنی ترجمه وتفسیر نمودند:

به معنای تعقیب و دنبال نمودن در قرآن این چنین آمده:

فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ ... سوره طه آیه 78﴾

یعنی : پس فرعون با لشکریانش آنها را دنبال وتعقیب کرد .....

ومانند آیه : فَأَتْبَعُوهُم مُّشْرِقِینَ (سوره شعراء، آیه60)

یعنی : پس هنگام برآمدن آفتاب آنها را تعقیب و دنبال کردند .

وبه معنای دوم یعنی (پیروی نمودن از فردی) آمده همانند:

إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الأَسْبَابُ ﴿166﴾ وَقَالَ الَّذِینَ اتَّبَعُواْ لَوْ أَنَّ لَنَا کَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ کَمَا تَبَرَّؤُواْ مِنَّا کَذَلِکَ یُرِیهِمُ اللّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَیْهِمْ وَمَا هُم بِخَارِجِینَ مِنَ النَّارِ ﴿167﴾(سوره بقره)

یعنی : آنگاه که پیشوایان از پیروان بیزارى جویند و عذاب را مشاهده کنند و میانشان پیوندها بریده گردد (166) و پیروان مىrlm;گویند کاش براى ما بازگشتى بود تا همان گونه که [آنان] از ما بیزارى جستند [ما نیز] از آنان بیزارى مىrlm;جستیم این گونه خداوند کارهایشان را که بر آنان مایه حسرتهاست به ایشان مىrlm;نمایاند وآنان از آتش بیرونrlm; آینده نیستند (167)

وهمانند آیه : وَقَالَ الْمَلأُ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَیْباً إِنَّکُمْ إِذاً لَّخَاسِرُونَ (سوره اعراف، آیه90) .

یعنی : و سران قومش که کافر بودند گفتند اگر از شعیب پیروى کنید در این صورت قطعا زیانکارید

و مانند آیه : وَبَرَزُواْ لِلّهِ جَمِیعًا فَقَالَ الضُّعَفَاء لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللّهِ مِن شَیْءٍ قَالُواْ لَوْ هَدَانَا اللّهُ لَهَدَیْنَاکُمْ سَوَاء عَلَیْنَآ أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِیصٍ

(سوره ابراهیم، آیه 21)

یعنی : و همگى در برابرالله ظاهر مىrlm;شوند پس ناتوانان به گردنکشان مىrlm;گویند ما پیروان شما بودیم آیا چیزى از عذاب الله را از ما دور مىrlm;کنید مىrlm;گویند اگر الله ما را هدایت کرده بود قطعا شما را هدایت مىrlm;کردیم چه بىrlm;تابى کنیم وچه صبر نماییم براى ما یکسان است ما را راه گریزى نیست

و همانند : قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَکَ وَاتَّبَعَکَ الْأَرْذَلُونَ (سوره شعراء، آیه 111)

یعنی : گفتند آیا به تو ایمان بیاوریم و حال آنکه فرومایگان از تو پیروى کردهrlm;اند

این بود معنای لغوی اتباع و کار برد واستعمالش در قرآن حالا توجه دهیم به معنای لغوی و اصطلاحی تقلید و معنای اصطلاحی اتباع از دیدگاه ائمه اربعه رضی الله عنهم وعلماء و اوصولین رحمهم الله :

(1)التَّقْلِیدُ لُغَةً :وَضْعُ الشَّیْءِ فِی الْعُنُقِ مُحِیطًا بِهِ وَعُرْفًا أَخْذُ مَذْهَبِ الْغَیْرِ بِلَا مَعْرِفَةِ دَلِیلِهِ فَالرُّجُوعُ إلَى قَوْلِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَإِلَى الْمُفْتِی ، وَالْإِجْمَاعِ ، وَالْقَاضِی إلَى الْعُدُولِ : لَیْسَ بِتَقْلِیدٍ ، وَلَوْ سُمِّیَ تَقْلِیدًا لَسَاغَ وَیَحْرُمُ فِی مَعْرِفَةِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ، وَالتَّوْحِیدِ وَالرِّسَالَةِ وَأَرْکَانِ الْإِسْلَامِ الْخَمْسِ ، وَنَحْوِهَا مِمَّا تَوَاتَرَ وَاشْتَهَرَ

تقلید در لغت گردن بندی را به دورگردن انداختن و دراصطلاح یعنی :مذهب فرد دیگری را را بدون شناخت دلیل آن پذیرفتن، لذا رجوع به گفتار رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ، وروجوع به مفتی و رجوع به اجماع ......تقلید نیست واگر تقلید هم نامیده شود(ازنظرلغوی)گنجایش دارد ولی در باره شناخت الله سبحانه و تعالی، توحید، رسالت ،ارکان پنج گانه اسلام و همانند اینها که متواتر و مشهوراند تقلید حرام است.

(مختصر التحریرفی أصول الفقه ،تألیف : محمد بن أحمد بن عبد العزیز بن علی الفتوحی المعروف بابن النجار المتوفى سنة 972 هـ )

(2)التقلید هوالأخذ بقول الغیر، أما الأخذ بالکتاب والسنة والإجماع فلا یسمى تقلیدًا وإنما هو اتباع.

تقلید یعنی :گفته ی دیگری را پذیرفتن ، لذا عمل و پذیرفتن کتاب الله وسنت واجماع را تقلید نمی گویند بلکه اتباع است .

(معالم الاصول تألیف: محمَّد بنْ حسَیْن بن حَسنْ الجیزانی)

(3)التقلید لغة:وضع الشیء فی العنق محیطاً به کالقلادة. واصطلاحاً: اتباع من لیس قوله حجة.

فخرج بقولنا: "من لیس قوله حجة" ؛ اتباع النبی صلّى الله علیه وسلّم، واتباع أهل الإجماع، واتباع الصحابی، إذا قلنا أن قوله حجة، فلا یسمى اتباع شیء من ذلک تقلیداً؛ لأنه اتباع للحجة.

تقلید در لغت گردن بندی را به دورگردن انداختن و دراصطلاح یعنی :ازفردی که گفته اش حجت و دلیل نیست پیروی نمودن ، از این که گفتم (گفته اش حجت و دلیل نیست)پیروی از رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ، پیروی از اجماع و پیروی از صحابه اگر بگوییم که اقولشان حجت است از معنای تقلید بیرون شد زیرا به هیچ یک از اینها تقلید گفته نمی شود زیرا در پیروی از اینها اتباع و پیروی از دلیل وحجت است .

(الاصول من علم الاصول:تألیف :محمد بن صالح العثیمین معروف به ابن عثیمین)

(4) التقلید لُغَةً : جَعْلُ شَیْءٍ فِی الْعُنُقِ مُحِیطًا بِهِ ، وَالشَّیْءُ قِلَادَةٌ .

وَشَرْعًا :قَبُولُ قَوْلِ الْغَیْرِ مِنْ غَیْرِ حُجَّةٍ ، وَلَیْسَ قَبُولُ قَوْلِ النَّبِیِّ - صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ - تَقْلِیدًا ، إِذْ هُوَ حُجَّةٌ فِی نَفْسِهِ .

تقلیددرلغت یعنی: گردن بندی را به دورگردن انداختن ودراصطلاح شریعت: گفته ی دیگری را به دون دلیل پذیرفتن ، لذا احادیث رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را پذیرفتن تقلید نیست زیرا خود آنها بنفسه حجت اند.

(مختصرالروضة :نوشته: نَجْمُ الدِّینِ سُلَیْمَانُ بْنُ عَبْدِ الْقَوِیِّ الطُّوفِیُّ)

(5) أما (التقلید) فعبارة عن العمل بقول الغیر من غیر حجة ملزمة.

وعلى هذا، فالرجوع إلى قول النبی علیه السلام، وإلى ما أجمع علیه أهل العصر من المجتهدین، ورجوع العامی إلى قول المفتی، ...... لا یکون تقلیدا.

تقلید یعنی : به گفته ی کسی که قولش حجت و دلیل الزامی نیست عمل نمودن ، بنا براین رجوع به احادیث رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ، وهمچنین رجوع به اجماع مجتهدین یک زمان و رجوع عامی به گفته و قول مفتی تقلید نمی باشد .

(الاحکام فی أصول الأحکام ،تألیف :علامه علی بن محمد الآمدی متوفی 631هجری قمری)

(6) ابن عبدالبررحمه الله در کتاب (جامع بیان العلم و فضله ) بابی بعنوان (فساد التقلید و نفیه، و الفرق بین التقلید و الاتباع) یعنی : نادرستی و رد تقلید، و فرق در میان تقلید واتباع ، بحث نموده و کاملا فرق بین این دو و رد تقلید را به اثبات رسانده است.

(7) امام احمد بن حنبل رضی الله عنه در باره اتباع می فرماید:

الاتباع أن یتبع الرجل ما جاء عن النبی صلى الله علیه وسلم وعن أصحابه ثم هو من بعد التابعین مخیر.

یعنی :اتباع این است که فرد از آنچه که از رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و از یارانش بثبوت رسیده پیروی کند سپس اودر (پذیرفتن گفتار) تابعین و بعد از آنها مختار است .

(مقدمه :صفة الصلاة آلبانی با حواله کتابی که این قول را از آن نقل نموده)

(8)دراینجا مناسب است که از هریک از ائمه اربعه رضی الله عنهم قولی را نیز در باره تقلید بیان نمایم تا برای همه واضح گردد که ائمه اربعه رضی الله عنهم نظرشان در باره تقلید چه بوده است :

1- امام ابوحنیفه رضی الله عنه می فرماید:

لا یحل لأحد أن یأخذ بقولنا ما لم یعلم من أین أخذناه .

یعنی: برای هیچ کس جائز نیست که گفته ما را بگیرد تا اینکه نداند که ما آن را از کجا گرفته ایم .

(مقدمه :صفة الصلاة آلبانی با حواله کتابی که این قول را از آن نقل نموده)

2- امام مالک رضی الله عنه می فرماید:

إنما أنا بشر أخطئ وأصیب فانظروا فی رأیی فکل ما وافق الکتاب والسنة فخذوه وکل ما لم یوافق الکتاب والسنة فاترکوه .

یعنی: همانا من بشرم خطا می کنم و درست نیز می گویم به نظریات من نگاه کنید هر آنچه با کتاب الله وسنت برابری داشت آن را بگیرید و هر آنچه که با کتاب الله وسنت برابری نداشت آن را ترک کنید.

(مقدمه :صفة الصلاة آلبانی با حواله کتابی که این قول را از آن نقل نموده)

3- امام شافعی رضی الله عنه می فرماید:

أجمع المسلمون على أن من استبان له سنة عن رسول الله صلى الله علیه وسلم لم یحل له أن یدعها لقول أحد .

یعنی: مسلمانان بر این اتفاق نظر دارند که اگربرای کسی در مسئله ای سنت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم روشن و ثابت شد برای او جائز نیست که گفته رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را بنا بر گفته کس دیگری رها و ترک کند.

(مقدمه :صفة الصلاة آلبانی با حواله کتابی که این قول را از آن نقل نموده)

4- امام احمد بن حنبل رضی الله عنه می فرماید:

لا تقلدنی ولا تقلد مالکا ولا الشافعی ولا الأوزاعی ولا الثوری وخذ من حیث أخذوا

یعنی: نه از من تقلید کنید و نه هم از مالک ونه ازشافعی ونه ازأوزاعی ونه هم از ثوری بلکه از همانجائی بگیرید که آنها گرفته اند .

(مقدمه :صفة الصلاة آلبانی با حواله کتابی که این قول را از آن نقل نموده)

ناگفته نماند که بنده اقوال ائمه اربعه رضی الله عنهم را در رد تقلید تحت مقاله ای به نام (تقلید از دیدگاه ائمه رضی الله عنهم )در همین وبلاگ نوشتم که شما می توانید به آن رجوع نموده و با دقت آن را مورد مطالعه قرار دهید تا حقیقت امر برایتان واضح گردد.

در پایان مناسب می دانم که خلاصه گفتارائمه اربعه رضی الله عنهم و علماء بزگوار رحمهم الله را به ترتیب زیر بیان نمایم :

1- تقلید در لغت به معنای گردن بندی را به دورگردن انداختن.

2- اتباع در لغت به معنای تعقیب نمودن و ازکسی پیروی کردن.

3- تقلید دراصطلاح حرف کسی را که دلیل نیست بدون دلیل پذیرفتن .

4 - اتباع دراصطلاح یعنی: به قرآن وسنت عمل نمودن و یا اینکه حرف کسی را با دلیل پذیرفتن .

5 - اتباع مورد ستایش و تقلید مورد نکوهش است .

6- ائمه اربعه رضی الله عنهم به ما دستور داده وسفارش نموده اند تا از آنها تقلید نکنیم بلکه از قرآن وسنت پیروی نمائیم .

هفتاد ویک ایده ای

هفتاد ویک ایده ای

که به محبت و علاقه خانم نسبت به همسرش

می افزاید

پیشگفتار
خواهر خواننده من.... ازآنجائی که ماعلاقه مند به ابتکارو پیدا نمودن راهائی برای دوستی هر چه بیشترتو نسبت به شوهرت؛ هستیم، ما در این باره به پژوهش وتحقیق ازگروهی از زنان متأهل وشوهردار با تجربه پرداختیم و همچنین از( تجربه های زنانی که ) در مورد هنربرخوردشان با شوهران خویش نوشت اند؛ استفاده نمودیم (تا بتوانیم راه کارهای مناسبی را برایت در این باره ارائه و تقدیم نمائیم ) از الله می خواهیم زنانی که در جمعه آوری این راهکارها با ما همکاری نمودند را درزندگی خانوادگی شان موفق گرداند ، وبه ما نیز این توفیق را عنایت فرماید تا در این باره ازآنها گلو گرفته وبدانها اقتداء کنیم، زیرا این از عبادتهای گم شده در این عصر و زمان است .

یک تذکر : این راهکارها تنها یک خیالات ذهنی نیست که فقط خوانده شود ، بلکه اگر هرخانمی آنها را برای رضای الله متعال انجام دهد از اجر و ثواب نیز بهرمند خواهد شد........پس (ای خواهر مهربان) خوب دقت کن که چه چیز مناسب و شایسته تو است و سعی وکوشش تو برای باشد تا آنها را اجراء و عملی گردانی.

ادامه مطلب...................................

به گفتار این خانم های با تجربه توجه فرمایید این بزرگواران می فرمایند:

استقبال از شوهر زمان ورود به منزل

1 - برای شوهرم بهترین لباس را می پوشم.
2 - به بچه هایم نحوی استقبال ازپدرشان را یاد می دهم (مثلا

می گویم بابا را به بوسند ، برایش شعر و سرود بخوانند...)
3 - با خوش آمد گوئی ،شادی و اظهار شادمنی از او استقبال

میکنم.
4 - به هنگام ورود به منزل او را می بوسم .

5 - تا زمان نشستن و عوض نمودن لباسها همراهی می کنم .
6 - از او درباره اوضاع و احوال روزمره دوران نبودنش در

منزل می پرسم .

7 - اگر تشنه بود برایش یک لیوان آب یا آب میوه می آورم.
8 - تلاش می کنم که بجز بوی خوش از من به مشامش نرسد

یعنی همیشه برایش عطر خوب استفاده می کنم .

پذیرائی و استقبال از مهمانان شوهر

9 - از حضور آنان استقبال نموده خوشحال می شوم و از زیادی

و حضور آنها اظهار ناراضی نمی کنم .
10 - مهمان خانه و جای نشستن آنها را مرتب و منظم می نمایم.
11 - غذا و نوشیدنی که در شأن و مناسب آنها باشد آماده می کنم.
12 - با زنان دوستانش آشنا شده و با آنها دوستی و محبت

می کنم .

خشم شوهر

13 - سعی می کنم تا که او را آرام نموده واحساساتش را کنترل

کنم گرچه حق با من هم باشد.
14 - کوشش می کنم تا موضوع را بعد ازاینکه فراموش نموده

دوباره با روشی لذت بخش ونرمی شروع کنم.
15 - من مخالفش نمی باشم که با جواب رد دادن او را برانگیخت

کنم.
16 - تلاش نموده که آن شب را بدون راضی نمودنش نخوابم.
17 - حدیث شریف (شوهرت بهشت و یا جهنم تو است) را بیاد

می آورم.

بیماری شوهر

18 - با بیان رمانها و داستانها تسلی بخش؛ برخی از دردها او

را تخفیف می دهم.
19 - برای کمک به او بنزدش می نشینم.
20 - هر چند لحظه ای سرش را می بوسم.
21 - بار بار این جمله وکلمات زیبای همانند آن را تکرار

می کنم (این خانه بودن توصفای نداشته و ارزشی ندارد ).
22 - رفت و آمد و تحرکات بچه ها را کمتر می کنم تا که آزارش

ندهد.

23 - همیشه برایش لبخند می زنم.
24 - برای او دعای شفا وبهبودی می کنم.
25 - برخی از کارهای نیک واعمال شایسته اورا بیان

می کنم.

خواب شوهر

26 - بسترخواب را تمیز و پاک برایش آمده می کنم.
27 - تلاش نموده و علاقه مندم که بچه ها زود بخوابند.
28 - خواندن (آیة الکرسی) را قبل از خواب بیادش می اندازم.
29 - به او متذکر می شوم تا مطابق سنت بخوابد یعنی قبل از خواب معوذتین را سه بار خوانده و هر بار در دستانش پف نموده

و تا جائی که می تواند بر بدنش بکشد.

30 - بهترین لباسم برایش می پوشم.
31 - با شوهرم شوخی نموده و با او می خندم.
32 - برخی از داستانهای مفید را برایش بیان می کنم.

سفر شوهر

33 - لباسهایش را آماده نموده و منظم در کیفش می گذارم.
34 - نیازهای عطرو خوش بوی زدنش را برآورده می کنم.
35 - برخی از نامه های ابراز محبتی را بدون اطلاع اودرکیفش

می گذارم و همچنین نخ ،سوزن ...ودیگر چیزهای که در سفر

لازم است را در کیفش می گذارم.
36 - دوشش را با درخواست های زیاد سنگین تر نمی کنم.
37 - با اوخداحافظی نموده و برایش بیان اندازه جای خالی

که درحال مسافرت بجا می گذارد را بیان می کنم .
38 - قرآن کوچکی را در جیبش می گذارم.
39 - تا زمانیکه از سفر بر می گردد اموال ، خانواده و خانه اش

را محافظت می کنم.
40 - و اگر با ماشین سفر می کرد برخی از خوراکیها را برایش

آماده می کنم تا با خود ببرد.

دل پدر و مادر به خصوص

دل مادرشوهررا به دست آوردن

41- در کارهای خانه با مادر شوهر کمک می کنم و بالاخص

اگر مراسم جشن وشادی باشد.
42- برای هدیه دادن به او اوقات مناسبی را انتخاب می کنم .
43- بعضی اوقات برایش بشقاب میوه و مواد خوراکی با لذت

و مناسبی را آمده نموده می آورم .

44- نسبت به چیزی که باعث ناراحتیش گردد سخن نمی گویم .

45- خوبیهای پسرش که شوهرم است را بدون عیوباتش برایش

بیان می کنم .
46- من مستمر، مصرانه و زیاد از شوهرم می خواهم تا به دیدار

مادرش رفته و به او نیکی کند.
47- وزمان ملاقات با او علاقه دارم تا فرزندانم که نوه های او اند

به من نزدیک باشند تا باعث ناراحتی و زجر دهی او نگردند.
48- گاهی اوقات من از شوهرم در خواست می کنم تا از بازار

شام خریده وبه خانه مادرش برده و آنجا شام بخورد .

49 - به دوستان مادر شوهرم را احترام گذاشته پذیرائی می کنم .

امورمتفرقه

5۰- هر گاه از سرکارش دیرتر به منزل بیاید با تماس

می گیرم و علتش را از او جویا می شوم.
51- ازچیزهایی که خریداری می کند تعریف می کنم.
52- همان غذائی را می پزم که دوستش دارد.

53 - برای تنوع هر چند گاهی دکور و ترتیب اثاثیه منزل را

جابجا می کنم.
54 - همانند این جملات را برایش زیاد تکرار می کنم : (عزیزم..... نورچشمم..).
55- با او مسابقه برای نشستن برای نماز صبح برگذار می کنم.
56- اورادر غمهایم شریک نموده و به نظریات او عمل می کنم.
57- هرچند گاهی وخصوصا روز جمعه لباس و بدنش را عطر

می زنم.
58- در درخواستهایم از منطقی بوده و همیشه این ضرب المثل

را بیاد می آورم : (زن فقط شوهرمی خواهد ، و چون او را

بدست آورد همه چیز می خواهد).
59- بسیار مشتاق به یادگیری هرنوع سرگرمی جدید و پخت و

پز و هنر تازه ام تا هر روز ازمن چیزجدیدی را مشاهده کند.
60- هر روز صبح کارهائی را که باید انجام دهد به یادش

می اندازم .
61- این ایده را زنده می کنم (ما براموردنیوی با یک دیگر اختلاف نمی کنیم) لذا در نامگذاری فرزند یا خرید یک وسیله

و سامان برای منزل و یا بر نوع غذائی اختلاف نمی کنیم.
62- در خودم تغییر شکلی ایجاد می کنم همانند کوتاه نمودن مو

و آرایش نمودن ، (و دیگراموراگر دوست داشته باشد).

نرمی نمودن و همبستر شدن

63- ازجایی که از ظرف نوشیده می نوشم.
64- فضای مناسبی را برایش مهیا نموده و به او نشان می دهم

که به اوعلاقه مندم و او را می بوسم.
65- در گفتگوهای جنسی از برخی کلمات تحریک کننده ومهیج

همانند اشعارو سخنان مناسب وهمچنین دست زدنها ولمس های

متنوع کار می گیرم.

66- هر چند گاهی در شرایط ونحوهای برخورد با شوهرم تغییر

ایجاد می کنم .
67- اززنانگی خودم در به هیجان انداختن و بر انگیخته کردن

احساسات اوازروشهای گوناگونی استفاده می کنم.

68- من شریک منفی ومخالف اونمی باشم بلکه با احساسات عاطفی و جسمانی هر چه بیشترخودم را به او نزدیک می نمایم.
69- تمام جسمم را خوش بوئی می زنم.
71- أداعبه قبل المعاشرة فقد قال تعالى فی وصف الحور العین

{فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْکَاراً*عُرُباً أَتْرَاباً} العُرُب جمع عرُب وهی المرأة

المتحببة إلى زوجها .
70- پیش از مقاربت و همبستر شدن با لبخند و خنده از او استقبال

می کنم.
71 - پیش از مقاربت با او شوخی و بازی وابراز محبت

می کنم.

الله مهربان در توصیف حورعین فرموده : {فَجَعَلْنَاهُنَّ أَبْکَاراً*

عُرُباً أَتْرَاباً} یعنی : ما آنها را باکره * وعاشقان همسن وسال

قرار دادیم .

منبع : سایت صید الفوائد ، تهیه و تنظیم: دار البلاغ

آری همه می گویند:......امّا!!!!

آری همه می گویند:......امّا!!!!

ادامه مطلب.......................................

بعد از ستایش ذات پاک الله مهربان و درود وسلام بر محمد وخاندان ویارانش باید گفت :

آری همه مسلمانان می گویند:

۱- ما حق وحقیقت را دوست داریم.

2 - ما از باطل متنفّریم.

3 - ما خرافات را نمی پسندیم.

4 - ماباشرک وکفرمخالفیم.

5 - ما پیرو خدا ورسولیم .

6 - ما به کتاب الله و سنّت عمل می کنیم.

7 - ما با اهل حق مخالف نیستیم.

8 - ما دشمن اهل باطلیم.

وهزار و یک آری، دیگر که همه می گویند: .... وامّا!!!!.

امّا چی؟ امّا اینکه همه ی این ادّعاها وبیانها در حدّ گفتار و لقلق زبان است . ولی متأسفانه بسیاری از مدّعیان هنگام عمل درجا زده و خلاف آنچه می گویند عمل می کنند.

آری، برادران وخواهران گرامی ما در نمازهامان می خوانیم (اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ) خدایا ما را به راه راست هدایت فرما. ولی همین که از نماز بیرون شدیم، به راه کج می رویم و دانسته ویا نداسته راه حق را راها می کنیم.

آری ما در نمازهای خود می گوییم: (غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلا الضَّالِّینَ). خدایا ما را به راه کسانی که برآنها خشم گرفته شده نبر و نه هم براه گمراهان. ولی همین که از نمازمان سلام دادیم، دقیقا راه کسانی را در پیش می گیریم که خداوند از آنها ناراض بوده و آنها جزو گمراهان اند.

آری ما می گوییم : که به کتاب خدا وسنّتهای ارزشمند رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم عمل می کنیم ولی همین که فلان حدیث صحیح به ما نشان داده می شود که خلاف ایده و روش ماست، آنجاست که بجای قبول نمودن، هزار و یک تأویل، و یا حتی دلیل تحریفی پیش می کنیم تا آن حدیث را از مرحله عمل ساقط وبی اعتبارش کنیم. وبا این عمل نادرست خویش بسیار خوشحال هم هستیم وفکر می کنیم شهری را فتح و باطلی را نابود کردیم.

آری ما می گوییم: که یکتاپرستیم و با شرک وخرافات مخالف؛ ولی وقتی که به میدان عمل وصحنه ی زندگی بر می گردیم، زندگیمان سراپا پر از شرک وخرافات است واز این هم بدتر تمام شرکها در زندگی ما به اسم توحید ویکتاپرستی و تمام بدعات وخرافات به اسم سنّت جا افتاده است.

در نتیجه به اسم توحید، مشرک تشریف داریم و به اسم سنّت به بدعات وخرافات جامه عمل می پوشانیم واز این هم بدتر که با اهل توحید وپیروان سنّت به مبارزه و مخالفت بر می خیزیم و در این راستا از هیچ چیز هم دریغ نمی کنیم.

آری همه ما مدّعی هستیم که اهل حقیم وبا باطل مخالف ولی وقتی که کردارما را اندک بررسی می کنیم می بینیم نه!!! آن طوری که می گوییم نیستیم!!! وبدتر ازآن دست در دست باطل داده دانسته وندانسته با حق مخالفت می کنیم.

آخر سؤال اینجاست که این دوگانگی در میان گفتار وکردار ما از کجا آمده؟!

آخر چرا با وجود اینکه همه حق را دوست دارند دنبال باطل می روند؟!

آخر با وجود اینکه همه مدّعی عمل به کتاب الله وسنّت اند چرا درعمل چنین نیستند؟!.

و دهها وبلکه صدها چرای دیگر؟!

در جواب باید گفت که اصل همه این ها به چند چیز بر می گردد:

1 - شیطان .

2 - نفس امّاره.

3 - دشمنان دین.

4 - جهالت ونادانی .
5 - سران گمراه .

شیطان، اولین سبب این جریان

آری یکی از علتهای اصلی این دوگانگی درگفتار وکردار ما مسلمانان بر می گردد به شیطان؛ شیطان شب وروزتلاش می کند تا نگذارد حتی یک مسلمان هم به اسلام واقعی که همان کتاب خدا و سنّت های ارزشمند رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم باشد،عمل کند. چون شیطان همانگونه که خداوند در قرآن گفته است :دشمن واضح ماست وباید اورادشمن دانست. ولی چه کنیم که متأسفانه ما این شیطان را دوست گرفته وبا او دست برادری دادیم .
ناگفته نماند که شیاطین دو گروه اند شیاطین انسی و شیاطین جنی. آری، گاهی می شود که برادر،خواهر ویا نزدیک ترین فرد به انسان شیطانی است که ما با او دوستی کرده و حرفهایش را بر سر چشم می پذیریم. این است که در میان گفتار وکردار ما دوگانگی ایجاد می شود زیرا می دانیم که حق چیست ولی این برادر ،خواهر و ...شیطان نمی گذارد از آن پیروی کنیم وبنا بر دوستی که با او داریم دست به این دوگانگی می زنیم.

نفس امّاره دوّمین علت این جریان

نفس امّاره یعنی نفس ضعیفی که همیشه تابع شهوات وخلاف هست وصاحبش را به سوی انحرافات می کشاند.

شهوت، دوستی پست ومقام ، محبّت مال دنیا و هزار و یک چیز دیگر از اسبابی اند که نفس را امّاره ساخته وصاحبش را به وادی هلاکت می اندازد. ما وقتی که زمام امور ومدیرت کارهای خود را به نفس امّاره دادیم ،خوب معلوم است که هر گز این نفس ازلجام گریخته و یاغی ما را به منزل سلامتی نخواهند رساند. ماها که هیچ جا خلاف میل وخواهش مان عمل نمی کنیم وهمیشه دوست داریم خواهشات ما خواه موافق شریعت باشند ویا مخالف با آن، برآورده شود ،کجا می شود این دوگانگی را از خود دور کرد.
ماها که دوست نداریم حتی سرسوزنی از هواها وخواهشات نفسانی دست بکشیم ،کجا می شود به صراط مستقیم وراه درست رفت.

دشمنان اسلام علت سوم این جریان اند

دشمنان اسلام از آنجا که با بودن اسلام واحکام زیبای آن خویش ومنافع خویش را درخطر می بینند همیشه بر این فکر اند که اسلام واقعی را از میان ما مسلمانان بردارند و اسلام ساخت بشری و مورد تأیید خودشان را به بازار عرضه کنند تا مسلمانان فریب خورده و به جای عمل به اسلام ناب و واقعی به اسلامهای ارائه شده از سوی آنان عمل کنند ، و هنگامی که به این جریان دست یافتند همه چیز آنها حل شده است وراحتر به تمام مقاصد واهداف شومشان خواهند رسید.

اگر ما اوضاع واحوال مسلمانان امروزه را نگاه کنیم به وضوح به این حقیقت پی خواهیم برد. آخر دوستان، قرآن کتاب ما مسلمانان که قانون اصل اسلام است، یکی است واحادیث صحیح نیز که شرح وتفسیر قرآن اند با یکدیگر در تضاد نیستند. ولی چه شده که مسلمانان یک کشور با مسمانان کشور دیگر در عمل با هم بسیار اختلاف دارند. از این بدتر حتی مسلمانان این شهر با آن شهر و بالاتر از این مسلمانان این محله شهر با مسلمانان محله دیگر آن با هم در عمل بسیار فرق دارند. در حالیکه همه اینها مدّعی عمل به اسلام واقعی اند مگر ما چند اسلام واقعی داریم ؟! نه دوستان این همان اسلامهای درست شده دشمنان اسلام است که پر از خرافات وعادات جاهلانه است که نادانسته وبه اسم اسلام واقعی بدان عمل می کنیم.

آری دوستان، دشمنان دین همیشه کوششان براین است که ما را از قرآن و فرمایشات رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم که اصل وبنیاد دین ماست دور کنند. آنها گاهی به ما می گویند: هرکس قرآن را نمی فهمد! وگاهی این ندا را سر می دهند که در میان احادیث رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم احادیث ضعیف هم وجود دارد! وگاهی به ما می گویند: شما دین را نمی فهمید؛ لذا نیاز به تلاش نیست بروید هر مسأله تان را از علماء بپرسید إلاّ بالله به گردن ملاّ! و هزار و یک سخن بی جای دیگر که به ما یاد می دهند تا ما آنها را باور نموده وزمانی که آنها را باور نمودیم قطعا از تلاش در راه درک وفهم اسلام دست خواهیم کشید وخود بخود از اسلام واقعی فاصله گرفته وبه دنبال اسلام سلیقه ای ودل خواه آنها خواهیم رفت.

آخر دوستان من، عرب جاهلی که جهالتش به حدّی رسیده بود که فرزند جگرگوشه و دختر نازش را زنده بخاک می کرد! سنگ و کلوخ و حیوانات را می پرستید ! و هرگزسوادی که حتی الف را از باء تشخیص دهد نداشت، او اسلام و قرآن را فهمید، ولی من و تو که در عصر علم وتکنولوژی وعصری که همه علوم وفنون به هر زبان ترجمه شده زندگی می کنیم، نمی توانیم قرآن و احادیث رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را بفهمییم ؟!!

نه دوستان، ما می توانیم بفهمیم ولی آنها آن قدر به ما تلقین نمودند که توان فهم آن را نداریم، تا اینکه خود ما هم این جریان را قبول کردیم و در حالیکه خداوند درقرآن می گوید: ما قرآن را آسان ساختیم آیا کسی هست که بیاید واز آن پند بگیرد.

برای درک این جریان به یک مثال توجه کنید: بسیاری از افراد هستند که سواد خواندن و نوشتن ندارند و حتی اگر بر روی کاغذی الف و باء را بنویسید و سپس به او بگویید که الف کدام است ویاء کدام؟ نمی توانند از یک دیگر تشخیص دهند. ولی خواندن قرآن با وجود اینکه خود آن فرد فارس، کرد و یا بلوچ است راحت بوده و بدون هیچ مشکلی قرآنی که به زبان عربی است را می خواند.
آیا این فرد بی سوادی که توانست قرآنی راکه به زبان مادری او نیست بخواند، اگر ترجمه وتفسیر این قرآن که به زبان مادری آن فرد باشد وبرایش خوانده شود آن فرد نخواهد فهمید؟ و آیا اگر این فرد باسواد باشد نمی تواند ترجمه وتفسیر قرآنی که به زبان مادریش نوشته بخواند وبفهمد؟ بله می تواند ولی چون به او تلقین شده که نمی فهمی حالا او تصور می کند که نمی فهمد .

جهالت ونادانی چهارمین علت این جریان است

همیشه نادانی و جهالت انسان را نابود می کند. به همین خاطر است که می گویند: دشمن دانا به از دوست نادان. وبه همین سبب است که مشهور شده: دشمن دانا بلندت می کند بر زمینت می زند نادان دوست .

آری زمانی که ما قرآن و احادیث صحیح رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را ندانیم آخر کجا می توانیم به اسلام واقعی که بر گرفته از این دو است عمل کنیم .

دوستان، برادران وخواهران گرامی یک جاهل ونادان به چه می تواند عمل کند ، اوّل درک و فهم ودانستن یک مطلب است وبعد عمل به آن ، من اگر ندانم که چگونه می شود نماز خواند، نمی توانم نماز را درست بخوانم. من اگر ندانم که روزه یعنی چه، نمی توانم درست روزه بگیرم. لذا ما باید اوّل و قبل از هر چیز بدانیم و بعد عمل کنیم .

امروزه تعصبات رایج در جامعه، کوتاهی در عمل، گروه گروه شدن مسلمانان، بجان هم افتادن اهل ایمان وصدها بلای دیگری که دامن گیر ما مسلمانان شده همه وهمه از جهالت و عدم آگاهی درست از کتاب خداوند و سنّتهای صحیح رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است.
نکته دیگر اینکه علت مخالفتهای افراد با حق نیز از جهالت است عربها از قدیم الأیام گفته اند: (النّاس اعداء لما جهلوا) یعنی افراد دشمن آنچه اند که نمی دانند.

سران گمراه پنجمین و آخرین علت این بدبختی است

آری دوستان، این ضرب المثال عربی مشهور است : (الناسُ علی دینِ مُلوکِهِم). مردم بر عقیده وایده پادشاهانشان اند. یعنی ملتها، رعیتها وعموم مرد دنبال رو وغلام حلقه بگوش بزرگتران خود هستند. این جریان زمانی اسف بار و مهلک می شود که سرکرده، رئیس و بزرگ، گمراه و منحرف باشد آن وقت است که فاتحه این ملت خوانده و گور این ملت کنده شده است.

اگر به جهان کنونی و دنیای فعلی و عصر حاضر ما نگاه کنیم این جریان برای ما اظهر من الشمس یعنی از روز هم برای ما روشنتر است که سران گمراه چه مشکلاتی را برای ما یجاد کرده اند. تمام افراط و تفریط گریهای ایجادشده در میان مسلمانان را همین سران گمراه آروده اند ،بدتر از این وقتی می شود که خود این رئیس گمراه، خودش را تنها کلید دار حق معرفی نموده تمام افکار و آراء خلاف خودش را کفر وشرک معرفی می کند ، این باعث می شود تا سریع تر پیروانش را به وادی هلاکت جهنم انداخته وکار آنها را یکسره کند.

آری دوستان، اینها علل و اسبابی بودند که باعث دوگانگی در گفتار وکردار ما مسلمانان شده بودند. و لی سؤال این جاست که اینها مرض اند علاج آنها چیست ؟ چون تنها مرض را فهمیدن کافی نیست. بلکه ابتدای راه است، بعد از آن داروی مناسب برای آن یافتن ، سپس آن دارو را مناسب با آن مرض استفاده کردن، برابر با تجویز دکتر مصرف کردن ، خواست خدا شامل حال شدن وبعداً مرحله شفای از مرض فرامی رسد .

آری دوستان ،این حرف کاملا درست است ولی یک نکته را باید توجه داشت که مرض را فهمیدن کار را برای علاج آسان تر می کند ،بدبختی آنجاست که مرض تشخیص داده نشود در آن وقت هر دارویی مصرف کنیم با آن بیماری را بدتر ومرض را شدت می دهیم.

علاج این بیماریها در این است که ما:

1- شیطان را دشمن خود دانسته وهرگز به سخنان او گوش نداده وبه خواسته های او جامه عمل نپوشانیم .

2 - با عبادتها و عمل به اسلام با نفس امّاره به مبارزه بر خیزیم.

3 - دشمنان دین را شناخته واز دامهایی که آنها برای شکار ما مسلمانان پهن نموده اند دوری کنیم.

4 - با جهالت ونادانی مبارزه نموده ویار دانش و اهل دانش شویم وهمیشه با علم ودانش اسلامی که همان قرآن وسنّت صحیح باشد سروکار داشته باشیم.

5 - در انتخاب رئیس و بزرگ دقت نموده وازسران گمراه همانند گوسفند ازگرگ فرار کنیم .

شاید اجراء نمودن این کارها در اوّل وهله سخت باشد، ولی اگرفرد اندکی همّت نموده وبا اعتماد به خداوند پیش رود إن شاء الله وتعالی، خداوند متعال مشکلش را حل کرده واین سختیها را برایش آسان می نماید، آن وقت است که فرد از تضاد در گفتار باکردار بیرون آمده یک مسلمان واقعی وپایبند به اسلام خواهد گشت.

در آخرخوب است که گفتار یکی از داشمندان اسلامی را که درباره یاران رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است را بیان نمایم زیرا آنها دارای این دوگانگی نبوده و آنان به عمل بیشتر از گفتار توجه می دادند این دانشمند اسلامی این جریان این گونه بررسی نموده که چه گونه در مدت کوتاه بیست سه سال رسالت رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم جمعیتی حدود یکصد وبیست هزار صحابه رضی الله عنهم آنگونه تربیت شده اند که هر گز در طول تاریخ نه همانند آنان آمده ونه هم خواهد آمد ،و آنها هرگز همانند مسلمانان عصر حاضردچار تضاد در گفتار و کردار نبودند. ما گفتار این دانشمند اسلامی رابا اختصار ،گزینشی واضافتی در میان پرنتزها از مطالب مطرح شده از جانب ایشان رادر اینجا نقل می کنیم ایشان می فرماید:

این دعوت (اسلام)، نسلی از انسانها (صحابه رضی الله عنهم) را بارآورد که در تاریخ اسلام و بلکه در تمام تاریخ بشریّت ممتاز هستند و دیگر هیچگاه نظیر آنها دیده نشده است. البتّه افرادی از این دست در تاریخ پیدا شده اند ولی با آن تعدادفراوان و در یک مکان واحد جز در تاریخ صدر اسلام هرگز اتّفاق نیفتاده است.

قطعاً حدوث چنین پدیده ای با این وضوح، علّتی داشته است که باید کنجکاوی فراوان سعی کنیم که راز نهفته آن را دریابیم.

قرآن این دعوت و احادیث و الگوی عملی سیرت والای رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم همه وهمه در دسترس ماست همانگونه که در دسترس نسل نابغه وبی همتای صدر اسلام ومنحصر بفرد تاریخ بوده است ولی ما در این زمان جز شخص رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم هیچ چیز دیگری کم نداریم . آیا فقط همین می تواند همین راز نهفته باشد؟

(در جواب باید گفت) اگر وجود شخصیّت رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم برای برپایی و به بار نشستن این دعوت، لازم و اجتناب ناپذیر می بود، خداوند آن را دعوتی برای تمام بشریّت و به عنوان آخرین رسالت ، مقرّر نمی کرد و امور انسانها را در روی زمین تا آمدن قیامت به عهده آن نمی گذاشت (ویا اینکه الله مهربان، رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را تا آمدن قیامت زنده نگه می داشت واز میان ما نمی برد).

امّا خداوند ، حفاظت قرآن را خود به عهده گرفته است و می دانست که این دعوت بعد از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم هم می تواند بماند و برپا شود و مثمر ثمر واقع گردد وبه همین دلیل او را بعد از بیست وسه سال پیامبری به جوار خویش فرامی خواند ولیکن دین او را تا آخرالزمان، ماندگار وجاوید نگه می دارد .(گرچه وجود رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم از نظرهای گوناگونی برای صحابه رضی الله عنهم مفید و مثمر ثمر بوده است ولی علت اصلی این نبوده) بنابراین،نبودن شخص رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم این پدیده را تفسیر نمی نماید وعلّت اصلی آن را بیان نمی دارد.

پس بایدبه دنبال علّت دیگری بگردیم .باید سرچشمهای را که آن نسل اوّل از آن سیراب می شده اند، مورد توجّه قرار دهیم شاید حالا در آن چیزی تغییرکرده باشد. ما باید در برنامه و راه و روشی که بر اساس آن بار آمدند، دقّت نماییم چه بسا در این برنامه چیزی، دگرگون شده باشد.

اوّلین سرچشمه ای که آن نسل از آن سیراب می شدند، فقط و فقط قرآن بود. در واقع ،احادیث و سنّت رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم نیز تنها اثری از آثار همین سرچشمه (وشرح وتفسیر برآن) بودند، این است که زمانی از عایشه رضی الله عنها در مورد خلق و خوی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم پرسیده می شود ایشان می فرمایند : خلق خوی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم قرآن بوده است.

پس قرآن (با سنّت که تفسیرآن است) تنها منبعی بوده که از آن استفاده می کردند و برابربا آن خود را می ساختند و بر اساس آن بار می آمدند.البتّه علّت انحصاری شدن این سرچشمه، فقدان تمدّن و فرهنگ وعلم وپژوهش و کتاب در میان بشریت آن روز نبوده.....هرگز! چون درآن موقع تمدّن روم وفرهنگ وتألیفات وقانون روم وجود داشت که حالا هم اروپا بر اساس آن ویا در راستای آن زندگی می کند...تمدّن ایران باهنر،شعر،افسانه،عقاید ونظام حکومتی آن و تمدّنهای دور ونزدیک دیگری همانند تمدّن هند وچین و...موجود بودند و علاوه بر اینها، دوتمدّن روم وایران از شما و جنوب به جزیرة العرب وارد می شدند و یهودیها و نصاری (که دارای فرهنگ وتمدّن بر گرفته از کتابهای آسمانی داشتند) نیز در قلب جزیرة العرب زندگی می کردند.

پس علت اینکه آن نسل (صحابه رضی الله عنهم) درمرحله تشکّل، به کتاب خدا (قرآن با تفسیرش سنّت) محدود شدند فقدان تمدّن و فرهنگهای جهانی نبود بلکه از یک طرح و برنامه از پیش تعیین شده، نشأت گرفته بود. دلیل این مدّعا، خشم رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است وقتی که ورقه ای از تورات را در دست عمربن خطاب رضی الله عنه دید فرمود: به خدا سوگند اگر موسی هم در میان شما وجود می داشت، باید از من پیروی می کرد.

مقصود رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم این بود که سرچشمه مورد استفاده آن نسل را از همان ابتدای تشکّل به قرآن (وتفسیرآن سنّت) منحصرگرداند تا دل و درون آنها فقط کانون کتاب خدا (وتفسیرآن سنّت) بشود و زندگیشان تنها بر اساس این کتاب ( وتفسیرآن سنّت) سر وسامان بگیرد وبه همین خاطر بود که وقتی دید عمربن خطاب رضی الله عنه دارد از چشمه دیگری استفاده می کند، آن چنان خشمگین شدند.

آری، اگر آن نسل (صحابه رضی الله عنهم) در تاریخ چنان موقعیّت منحصر بفردی دست یافتند، بخاطر آن بود که تنها از یک سرچشمه (قرآن وسنّت) استفاده می کردند ولی متأسفانه نسلهای بعد، سرچشمه های دیگری را هم با این سرچشمه در آمیخته اند!..آنها فلسفه، منطقیونان،افسانه ها واعتقادات ایران (قبل از اسلام) ، اسرائیلیات یهود ، الهیّات نصارا و رسوبات تمدّنها و فرهنگهای دیگر را با تفسیرقرآن وعلم کلام را بافقه واصول، مخلوطنمودند وبه همین دلیل هم هیچ کدام نتوانستند با استفاده از این سرچشمه آمیخته، به مقام و موقعیّت نسل اول برسند .

بدون تردید، آمیخته شدن آن سرچشمه نخستین با سایر سرچشمه ها، اساسی ترین عامل بوجود آمدن اختلافات فاحش میان آن نسل بی نظیر و منحصر بفرد با دیگر نسلها ( ومامسلمانان عصرحاضر) می باشد.

عامل اساسی دیگری که علاوه برانحصاری بودن منبع مورد استفاده ، می توان عنوان کرد، اختلافی است که در نحوه درک و دریافت از قرآن (وتفسیر آن سنّت) ، میان آن نسل و دیگر نسلها (بالأخص مسلمانان امروزه) دیده می شود.

آن نسل اوّل (صحابه رضی الله عنهم) هیچ گاه قرآن (وتفسیرآن سنّت) را به قصد دانش اندوزی و کسب معلومات بیشتر ویا به منظور تفنّن وتلذّذ نمی خواندند وهیچ یک، قرآن ( وتفسیرآن سنّت) را صرفاً برای افزودن بر توشه معلومات و اندوختن افزونتر دستاوردهای علمی وفقهی خود، فرا نمی گرفتند.هدف آنها از فراگیری قرآن (وتفسیرآن سنّت) این بود که دستورات و رهنمودهای خدا ( ورسول) را در رابطه با خویشتن، جامعه وشیوه زندگی کردنشان، دریابند وپس از شنیدن فرمان الهی ( ودستورات نبوی)، بلافاصله بدان عمل نمایند...وبه همین دلیل بود که اصرار نداشتند که آیات ( واحادیث) زیادی را دریک جلسه فراگیرند. چون می دانستند به همان نسبت ، واجبات و تکالیفی که این آیات (واحادیث) بر دوش آنها می گذارند، بیشتر خواهند شد .ابن مسعود رضی الله عنه می فرماید: (صحابه رضی الله عنهم) هربار به ده آیه بسنده می کردند و تا این ده آیه را حفظ نمی کردند و به دان عمل نمی کردند، بسراغ آیات دیگری نمی رفتند.

این فرهیختگی.. یعنی <<آموختن برای بکار بستن وعمل نمودن >> را طلبیدن، افقهای بیکرانی از معارف و منافع قرآنی را به رویشان می گشود که اگر با نیّت پزوهش و کسب معلومات، قرآن (وسنّت) را فرا می گرفتند هر گز به این افها دست نمی یافتند.

قرآن (وسنّت) گنجهای خود را تنها در اختیار کسانی قرار می دهند که با روح دانستن برای بکار بستن وعمل نمودن، به آن روی بیاورند.زیرا قرآن ( وسنّت) کتب فلسفه،منطق،هنر،ادبیات، داستان وتارخ نیست بلکه قرآن (وسنّت)یک برنامه ناب الهی نبوی برای زندگی انسانهاست که فراخور شرایط وزمان، و به تدریج از جانب خدای متعال ( ورسول الله صلی الله علیه وآله وسلم) بیان شده اند.

آری، این روش<< آموختن برای بکار بستن وعمل نمود>> بود که آن نسل (صحابه رضی الله عنهم) را ساخت و در حالی که نسلهای بعد (بالأخص نسل معاصر)، با روش <<آموختن برای پژوهش وتفنّن>> بار آمدند و بدون تردید می توان این عامل دوم را نیز در ریشه یابی اختلافات آن نسل (صحابه رضی الله عنهم) منحصر بفرد با سایرنسلها( وبویژه نسل عصر حاضر)، یک عامل اساسی به شمارآورد.

عامل سومی نیز وجود دارد که ذکر کردن ونوشتن آن، ضروری است :

در صدر اسلام هنگامی که کسی به اسلام مشرف می شد در همان آستانه ورود، به تمام گذشته خود پشت پا می زد و در همان لحظه روی آوردن به اسلام، احساس می کرد زندگی جدیدی را شروع می کند که با دوره جاهلیّت او کاملاً فرق دارد و لذا به تمام رفتارها و باورهای خود در زمان جاهلیّت با تردید، اندیشناک و کاملاً محتاطانه می نگریست و احساس می کرد همگی پلید و آلوده اند و مسلمان شدن با آنها زیبنده نیست! وبا این احساس بود که آیین جدید اسلام را فرا می گرفت و هرگاه که هوای نفس بر او غالب می گشت و یا عادات دوران جاهلیّت در وجود او جان می گرفتند و یا در انجام تکالیف اسلام دچار ضعف می شد، فوراً درخود احساس خطا و گناه می کرد واز صمیم قلب ، خود را به پاک شدن از این حالات نیازمند می دید ودوباره از نو خویشتن را با آیین اسلام، وفق می داد.

ما امروزه درجاهلیتّی همانند جاهلیّت قبل از اسلام و بلکه وحشتناکتر از آن،گرفتار شده ایم. وبه همین دلیل است که در دلهایمان ارزشهای اسلامی استقرار پیدا نمی کنندو جهان بینی اسلامی در افکار و اندیشه یمان خود را نشان نمی دهد و در میان مانسلی مثل آن نسل (صحابه رضی الله عنهم) که اسلام در نخستین بار پدید آورد، شکل نمی گیرد.

آری دوستان عزیز و خوانندگان گرامی خلاصه آنچه این دانشمنداسلامی گفت این است :

1 = صحابه رضی الله عنهم از سرچشمه خالص اسلام (قرآن وسنّت) آب می نوشیدند ولی ما متأسفانه سرچشمه های آلوده ای را در این چشمه پاک وخالص ریخته و آن را آمیخته به افکار وآراء نادرست نموده ایم.

2 = صحابه رضی الله عنهم قرآن وسنّت را برای عمل کردن یاد می گرفتن نه برای اینکه به معلومات آنها افزوده شود ولی ما قرآن وسنّت ویا هر علم دینی را برای افزودن به معلومات وذخیره اطلاعات خود مان یاد می گیریم ودر عمل کمتر و حتی گاهاً هیچ توجه نمی دهیم .

3 = صحابه رضی الله عنهم زمانی که مشرّف به اسلام می شدند تمام رسومات وعقاید دوران جاهلیتشان را بدور ریخته وبا دید شک وتردید به آنها نگاه می کردند و خود را کاملاً تسلیم اسلام نموده و بدستوران آن عمل می نمودند ولی متأسفانه ما با تمام رسومات وخرافت خود در اسلام ماندیم هر گز راضی به ترک آنها نیستیم .

آری، رعایت این سه نکته اساسی بود، که صحابه رضی الله عنهم را نسلی منحصر بفرد قرار داد و ترک این نکات مهم واساسی است که ما را دچارتضاد در رفتار وگفتار نموده و این دوگانگی در میان گفتار وکردار ما ایجاد نموده است.

لذا ما هم اگر می خواهیم که از دین اسلام بهره کاملی را برده و همانند یاران رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم پاک شده واز تضاد در گفتار و کردارنجات یابیم باید نکات زیر را رعایت کنیم :

1 = در سرچشمه زلال و صاف اسلامی که همان قرآن وسنّت باشد چیزی را مخلوط نکنیم وازآن باحالت اوّلیه که صاف و خالص است استفاده کنیم.

2 = قرآن وسنّت را فقط برای این نخوانیم که به معلومات ما افزوده و سطح دانش ما بالا رود؛ بلکه برای این بخوانیم تا از دستورات خداوند متعال ورسول الله صلی الله علیه وآله وسلم آگاه گشته و بدانها عمل کنیم.

3 = تمام خرافات، عادات و افکار وعقاید جاهلیّت را بدور ریخته کاملاً تسلیم اسلام شویم ، طریقه زندگی ، افکار و عقاید خود را کاملاً اسلامی و برابر با قرآن وسنّت نماییم وهرگاه هوای نفس و یا شیطان ما را فریب داده واندکی از این مسیر دور کرد، دوباره بخود آمده توبه نماییم وبه سمت اسلام واقعی و دین سالم محمدی بازآییم.

دوستان فقط دوکار

دوستان فقط دوکار

اگر با دقت بررسى نمائیم مى بینیم که هر بدعت ویا خرافاتى که در جامعه إسلامى وجود دارد وجامعه إسلامى را بسوى إنحرافات عقیدتى ، فکرى ، سیاسى وعبادى کشانده است ، زیر بنا وبنیاد آن أحادیث ضعیف وموضوع مى باشد.

ادامه مطلب.........................

از قدیم الأیام این جریان بوده وتا بحال هم إدامه دارد که مخالفان ودشمنان قسم خورده و تیز دندان ، إسلام ومسلمین ، یکى از راهائى که براى ضربه زدن به إسلام ونابود نمودن أحکام نورانى قرآن وسنت صحیح رسول خدا صلى الله علیه وسلم بکار مى بردند ومى برند إشاعه ونشر أحادیث ضعیف وموضوع در میان جامعه إسلامى مى باشد. تا با این طریق از یک سو بتوانند أفکار انحرافى خویش را وارد جامعه إسلامى نموده وبا آنها أذهان ،أفکار ، عقائد وعبادات مسلمانان را مخدوش نمایند. واز سوى دیگر مسلمانان را گروهى خرافاتى ، بدور از واقعیات وبى خبر از دین واقعى نگه دارند، تا بدین ترتیب بتوانند به أهداف شوم که همان تخریب إسلام وحکومت برمسلمانان است ، دست یابند.

لذا داعیان دین باید بانشر أحادیث صحیح در میان أفراد جامعه إسلامى وشناساندن ومعرفى أحادیث ضعیف وموضوع به مردم ، مى توانند به دوهدف مهم: که همان ناکامى دشمنان وخدمت به دین إسلام وأحادیث صحیح رسول الله صلى الله علیه وسلم باشد، برسند.

حالا بیائیم وبنگریم که رسول خدا صلى الله علیه وسلم در باره این دو مسأله چه مى فرمایند :

(1) معرفی أحادیث ضعیف وموضوع.

آنچه از روایات صحیح وگفتار درست علماء فهمیده مى شود این است که نباید درمسائل از أحادیث ضعیف وموضوع إستنباط نموده وبعنوان دلیل إرائه نمود ونباید أحادیثى که صحیح بودن آنها ثابت نیست براى مردم بیان نمود مگر اینکه به آنها توضیح داده شود که اینها أحادیثى اند که نباید به آنها إعتماد نمود وازعمل به آنها باید پرهیز کرد. ونباید انسان هر حدیثى را که شنید ،بدون این که تحقیق نماید که آیا این حدیث صحیح است ویا نه به مردم بیان نمود. در این باره درمقدمه صحیح مسلم، باب النهى عن الحدیث بکل ما سمع ، از رسول الله صلى الله علیه وسلم روایت شده که فرموده اند : کفى بالمرء کذبا أن یحدث بکل ما سمع".

یعنى : براى فرد از دروغ همین قدر کافى است که هر سخنى را که شنید بیان نمود.

این حدیث شریف براى همه ماهشدار مى دهد که مبادا هر حدیث ویاسخنى را بدون تحقیق وبررسى بیان نمائیم زیرا اگر چنین کارى را مرتکب شدیم ، دروغگو و ناقل سخنان دروغ مى گردیم.

نکته دیگر اینکه وقتى فردى در باره حدیثى تحقیق نمود وبرایش واضح گشت که فلان حدیث ضعیف ویا موضوع است آنوقت نباید آن حدیث را به رسول خدا صلى الله علیه وسلم داده وبراى مردم بیان نماید مگر اینکه بعد از بیان آن حدیث توضیح دهد که این حدیث ضعیف ویا موضوع است ونباید بدان عمل نمود.

زیرا اگرفردى بداند که فلان سخن ویا حدیث دروغ است وسپس آنرا به رسول خدا صلى الله علیه وسلم نسبت دهد در این باره درمقدمه صحیح مسلم ، باب تغلیظ الکذب على رسول الله صلى الله علیه وسلم ،از رسول خدا صلى الله علیه وسلم روایت شده که فرموده اند : (من حدث عنی بحدیث یری أنه کذب فهو أحد الکاذبین).

یعنى : هر کس حدیثى را بمن نسبت در حالیکه مى داند دروغ است او یکى از دروغگویان است.

وسخن دروغ را به رسول خدا نسبت دادن جرم بس بزرگى است که فرد را به جهنم مى کشاند زیرا درمقدمه صحیح مسلم ، باب النهی عن الروایة عن الضعفاء والاحتیاط فی تحملها ،از رسول خدا صلى الله علیه وسلم روایت شده که فرموده اند: إن کذبا علی لیس ککذب على أحد. فمن کذب علی متعمدا فلیتبوأ مقعده من النار .

یعنى : دروغ بستن برمن مانند دروغ بستن بر دیگران نیست هر کس بر من دروغ ببندد باید نشستگاه خویش را براى آتش جهنم آماده سازد.

خلاصه اینکه ما باید در باره بیان روایات ونسبت دادن أحادیث به رسول خدا صلى الله علیه وسلم بسیار محتاط باشیم تا نشود خداى ناخواسته دروغى را به رسول خدا صلى الله علیه وسلم نسبت دهیم، لذا براى اینکه نسبت به أحادیثى که به رسول خدا نسبت داده مى شود راه درست را رفته باشیم باید به أمور زیر توجه نمائیم :

أولا: تا تحقیق ننمودیم ودرستى و صحت حدیثى براى ما واضح نشد آنرا به رسول خدا صلى الله علیه وسلم نسبت ندهیم و براى مردم بیان نکنیم.

ثانیا: هر حدیثى که جدید شنیدیم ودر باره آن تحقیقى نداشتیم منکرش نشویم ، زیرا شاید آن حدیث صحیح باشد وانکار حدیث صحیح گناه مى باشد.

ثالثا: وقتى که فهمیدیم فلان حدیث ضعیف ویا موضوع است آنرا هر گز به رسول خدا صلى الله علیه وسلم نسبت ندهیم زیرا با این کار گویا ما بر رسول خدا صلى الله علیه وسلم دروغ بستیم که این خود یکى ازبزرگترین گناهان وباعث رفتن ما به جهنم مى گردد.

(2) نشر وإشاعه أحادیث صحیح در میان مردم.

کار دومى که باید دوستاران سنت وداعیان کتاب الله وسنت باید أنجام دهند ، نشر وإشاعه احادیث صحیح در میان مردم وجامعه إسلامى مى باشد. در این باره أحادیث فراوانى آمده که مادراین رساله کوچک فقط چهار حدیث را ذکر مى کنیم :

(1) عن عبد اللّه بن مسعود قال: سمعت رسول اللّه صلى اللّه علیه وسلم یقول: نضر اللّه امرأ سمع منا شیئا فبلغه کما سمعه فرب مبلغ أوعى من سامع.

یعنى : از عبدالله بن مسعود رضى الله عنه روایت که من از رسول الله صلى الله علیه وسلم شنیدم که مى فرمایند: خداوند زیبا، درخشنده، سبز وخرم گرداند کسى راکه از ما شنید چیزى را وهمانگونه که شنید به دیگران رساند زیرا بسیارى از کسانى که به آنها رسانده مى شود از شنوده (أولیه) حفظت کننده وفهمیده تر است.

(ترمذى أبواب العلم عن رسول الله صلى الله علیه وسلم ، باب فی الحث على تبلیغ السماع. روایت نموده است).

(2) عن عبد اللّه بن عمرو قال: قال رسول اللّه صلى اللّه علیه وسلم:بلغوا عنی ولو آیة.

یعنى: از عبد اللّه بن عمرو رضى الله عنه روایت که من از رسول الله صلى الله علیه وسلم فرمودند: برسانید ازجانب من گرچه یک آیه که شنیده اید.

(ترمذى أبواب العلم عن رسول الله صلى الله علیه وسلم ، باب ما جاء فی الحدیث عن بنی اسرائیل روایت نموده است) .

(3) رسول خدا صلى الله علیه وسلم گاهى در پایان سخنرانی خویش به حاضرین مى گفتند :لیبلغ الشاهد الغائب، فإن الشاهد عسى أن یبلغ من هو أوعى له منه.

یعنى : حتما حاضرین به غائبین این سخنان را برسانند زیرا مى شود که این حاضر به کسى برسانده که از او حفاظت کننده تر باشد.

(بخارى کتاب العلم باب: قول النبی صلى الله علیه وسلم: (رب مبلغ أوعى من سامع).

(4) رسول خدا صلى الله علیه وسلم بعد از آموزش دادن بعض مسائل شرعى به نمایندگان قبیله عبدالقیس به آنها فرمودند: احفظوه وأخبروه من وراءکم.

یعنى : این مسائل را حفظ نموده وبه کسانى که درپشت سردر قبیله شما اند وبا شما نیامده اند یاد داده وآنها را از این أحکام خبردار نمائید.

(بخارى کتاب العلم ،باب باب: تحریض النبی صلى الله علیه وسلم وفد عبد القیس على أن یحفظوا الإیمان والعلم، ویخبروا من وراءهم).

ودر پا یان سخن بنده به همه دوستان وبرادرن دینى که مى خواهند بنوعى به قرآن وسنت صحیح رسول خدا صلى الله علیه وسلم خدمت نمایند دو توصیه مى نمایم:

اولا: کوشش نمایند تا علاقمندى رجوع به قرآن وسنت صحیح در مردم ایجاد شود. وبراى این کار(تفسیر درست قرآن وترجمه درست أحادیث صحیح ) را براى مردم ارائه نمائید.

ثانیا : کوشش نمایند تا أحادیث ضعیف وموضوع را براى مردم شناسائى نموده . وبراى این کارأحادیث ضعیف وموضوع را جمع آورى نموده وبراى مردم ارائه نمایند وبه مردم هشدار دهند که مبادا دین، عقیده وکردارشان برچنین أحادیث ضعیف وبى أساسى بنا ننهند ودنیا وآخرتشان را تباه وبر باد کنند.

ترجمه عمدة الاحکام (احادیث منتخب بخاری و مسلم) 1تا 36

ترجمه عمدة الاحکام (احادیث منتخب بخاری و مسلم)

۱ ـ عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنه قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یَقُولُ : إنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّیَّاتِ ـ وَفِی رِوَایَةٍ : بِالنِّیَّةِ ـ وَإِنَّمَا لِکُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى , فَمَنْ کَانَتْ هِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ , فَهِجْرَتُهُ إلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ , وَمَنْ کَانَتْ هِجْرَتُهُ إلَى دُنْیَا یُصِیبُهَا أَوْ امْرَأَةٍ یَتَزَوَّجُهَا , فَهِجْرَتُهُ إلَى مَا هَاجَرَ إلَیْهِ .

عمربن خطاب رضی الله عنه فرمودند: از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم که می فرمایند: همانا دار و مدار کارها بر نیّت هاست ،(ودرروایتی : بر نیت است) و قطعا برای هر فردی همان است که نیّت نموده است، لذا هر کس هجرتش به سوی الله ورسولش بوده قطعا هجرتش به سوی الله ورسولش است ، و هر کس هجرتش برای دنیا بوده تا بدان برسد و یا زنی بوده که با اوازدواج نماید پس هجرتش بسوی همان چیزی است که بدان سو هجرت نموده است .

2 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم : لا یَقْبَلُ اللَّهُ صَلاةَ أَحَدِکُمْ إذَا أَحْدَثَ حَتَّى یَتَوَضَّأَ .

از ابو هریره رضى الله عنه روایت است که ایشان فرمودند : رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند : خداوند نماز هیچ یک از شما را هنگامی که بی وضو می گردد را نمی پذیرد تا اینکه وضو بگیرد .

3 ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَأَبِی هُرَیْرَةَ وَعَائِشَةَ رضى الله عنهم قَالُوا : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم : وَیْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ .

ازعبد الله بن عمرو بن العاص وابوهریره وعائشه رضى الله عنهم روایت است که فرمودند: رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند : هلاکتی از نوع آتش (جهنم) بر کسانی که پشت پاهای آنان (هنگام وضو گرفتن خشک و نشسته می ماند).

4 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم قال : إذَا تَوَضَّأَ أَحَدُکُمْ فَلْیَجْعَلْ فِی أَنْفِهِ مَاءً , ثُمَّ لِیَسْتَنْثِرْ , وَمَنْ اسْتَجْمَرَ فَلْیُوتِرْ , وَإِذَا اسْتَیْقَظَ أَحَدُکُمْ مِنْ نَوْمِهِ فَلْیَغْسِلْ یَدَیْهِ قَبْلَ أَنْ یُدْخِلَهُمَا فِی الإِنَاءِ ثَلاثاً ، فَإِنَّ أَحَدَکُمْ لا یَدْرِی أَیْنَ بَاتَتْ یَدُهُ .
وَفِی لَفْظٍ لِمُسْلِمٍ : فَلْیَسْتَنْشِقْ بِمِنْخَرَیْهِ مِنَ الْمَاءِ .
وَفِی لَفْظٍ : مَنْ تَوَضَّأَ فَلْیَسْتَنْشِقْ .

ابو هریره رضى الله عنه روایت است از پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم نمودند که ایشان فرمودند : هرگاه که یکی از شما وضو می گیرید پس باید که در بینیش آب فرو کرده سپس آن را با زور نفس بیرون نماید, و هر کسی که برای استنجا گرفتن از سنگ استفاده کرد باید مه تعداد سنگها را فرد قرار دهد , و هر گاه یکی از شما از خوابش بیدار شد باید که قبل از اینکه دستانش را در ظرف آب فرو ببرد آن را سه بار بشوید زیرا هیچ یک از شما نمی داند که دستش شب را کجا گذرانده است .
و در روایتی از مسلم آمده است : باید از دو سوراخ بینیش آب بگذراند .
و در روایت دیگری آمده است :هر کس وضو می گیرد باید که در بینیش آب قرار دهد .

۵ ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم قَالَ : لا یَبُولَنَّ أَحَدُکُمْ فِی الْمَاءِ الدَّائِمِ الَّذِی لا یَجْرِی , ثُمَّ یَغْتَسِلُ فِیْهِ .
وَلِمُسْلِمٍ : لا یَغْتَسِلُ أَحَدُکُمْ فِی الْمَاءِ الدَّائِمِ وَهُوَ جُنُبٌ .

ابو هریره رضى الله عنه از پیامبر صلى الله علیه و سلم روایت نمودند که ایشان فرمودند : هیچ یک از شما در آب راکدی که جریان ندارد و سپس می خواهد در آن غسل کند ؛هر گزادرار نمی کند .
و در روایت مسلم چنین آمده است : هیچ یک از شما در حالی که جنب است در آب راکد غسل نمی کند .

6 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم قَالَ : إذَا شَرِبَ الْکَلْبُ فِی إنَاءِ أَحَدِکُمْ فَلْیَغْسِلْهُ سَبْعاً .

وَلِمُسْلِمٍ : أُولاهُنَّ بِالتُّرَابِ .
وَلَهُ فِی حَدِیثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ رضى الله عنه : أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم قَالَ : إذَا وَلَغَ الْکَلْبُ فِی الإِناءِ فَاغْسِلُوهُ سَبْعاً وَعَفِّرُوهُ الثَّامِنَةَ بِالتُّرَابِ .

ابو هریره رضى الله عنه از پیامبر صلى الله علیه و سلم روایت نموده که ایشان فرمودند : هرگاه سگ از ظرفی یکی از شما آب نوشید باید که آنرا هفت بار بشوید .
و در روایت مسلم آمده است: که بار اول آنها را با خاک باشد .
و در مسلم عبد الله بن مغفل رضى الله عنه از رسول الله صلى الله علیه وآله وسلم زوایت نموده که ایشان فرمودند : هرگاه سگ در ظرفی زبان کشید بایدآنرا هفت بار بشویید وهشتمین بارش را با خاک بمالید .

7 ـ عَنْ حُمْرَانَ مَوْلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ رضى الله عنه أَنَّهُ رَأَى عُثْمَانَ دَعَا بِوَضُوءٍ , فَأَفْرَغَ عَلَى یَدَیْهِ مِنْ إنَائِهِ , فَغَسَلَهُمَا ثَلاثَ مَرَّاتٍ ، ثُمَّ أَدْخَلَ یَمِینَهُ فِی الْوَضُوءِ , ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَاسْتَنْثَرَ ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثاً , وَیَدَیْهِ إلَى الْمِرْفَقَیْنِ ثَلاثًا , ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ , ثُمَّ غَسَلَ کِلْتَا رِجْلَیْهِ ثَلاثًا , ثُمَّ قَالَ : رَأَیْتُ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم یَتَوَضَّأُ نَحْوَ وُضُوئِی هَذَا ، وَقَالَ : مَنْ تَوَضَّأَ نَحْوَ وُضُوئِی هَذَا , ثُمَّ صَلَّى رَکْعَتَیْنِ , لا یُحَدِّثُ فِیهِمَا نَفْسَهُ غَفَرَ اللهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ .

ازحُمران برده ی آزاد شده ی عثمان رضى الله عنه روایت است

که ایشان عثمان رضی الله عنه را در حالی دید که درخواست آب وضونموده تا با آن وضو بگیرد , (پس از اینکه آن آب را برایش فراهم نمود) از ظرفش بر روی دستانش ریخت , ودستانش را سه بار شست , سپس دست راستش را در آب وضوفرو کرد و با آن آب , دهان و بینی خود را آبکشیده و بینیش را صاف نمود , سپس صورتش را سه بار شست و دستان خود را تا آرنجها سه بار شست , سپس سرش را مسح نمود , سپس پاهایش را هر کدام سه بار شست , سپس فرمود : پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم را دیدم که همانند این وضوام وضو می گیرد , و فرمودند : هر کس همانند این وضوام وضو بگیرد سپس دو رکعت نمازی بخواند که در آن که در آنها با خودش سخن نگوید؛ خداوند گناهان گذشته اش را می بخشد .

8 ـ عَنْ عَمْرِو بْنِ یَحْیَى الْمَازِنِیِّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ : شَهِدْتُ عَمْرَو بْنَ أَبِی الحَسَنِ سَأَلَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ زَیْدٍ رضى الله عنه عَنْ وُضُوءِ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم , فَدَعَا بِتَوْرٍ مِنْ مَاءٍ , فَتَوَضَّأَ لَهُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم فَأَکْفَأَ عَلَى یَدَیْهِ مِنْ التَّوْرِ , فَغَسَلَ یَدَیْهِ ثَلاثاً , ثُمَّ أَدْخَلَ یَدَهُ فِی التَّوْرِ , فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَاسْتَنْثَرَ ثَلاثاً بِثَلاثِ غَرْفَاتٍ , ثُمَّ أَدْخَلَ یَدَهُ فِی التَّوْرِ فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاثاً , ثُمَّ أَدْخَلَ یَدَهُ فَغَسَلَهُمَا مَرَّتَیْنِ إلَى الْمِرْفَقَیْنِ ثُمَّ أَدْخَلَ یَدَیْهِ فَمَسَحَ بهِمَا رَأْسَهُ , فَأَقْبَلَ بِهِمَا وَأَدْبَرَ مَرَّةً وَاحِدَةً ، ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَیْهِ .

وَفِی رِوَایَةٍ : بَدَأَ بِمُقَدَّمِ رَأْسِهِ , حَتَّى ذَهَبَ بِهِمَا إلَى قَفَاهُ , ثُمَّ رَدَّهُمَا حَتَّى رَجَعَ إلَى الْمَکَانِ الَّذِی بَدَأَ مِنْهُ .

وَفِی رِوَایَةٍ : أَتَانَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم فَأَخْرَجْنَا لَهُ مَاءً فِی تَوْرٍ مِنْ صُفْرٍ .

عمرو بن یحیی المازنی از پدرش روایت می کند که ایشان فرمودند : وقتی که عمرو بن أبی الحسن از عبد الله بن زید رضى الله عنه در باره ی چگونگی وضوی پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم سوال کرد در آنجا حاضر بودم , آن وقت بود که او درخواست ظرفی از آب کرد , سپس برایشان مثل وضوی رسول الله صلى الله علیه وآله سلم وضو گرفت ,( به این صورت که ظرف آب را گرفت) و بر روی دستانش کج کرد وریخت ودودستش راسه بار شست, سپس دستش را در ظرف آب فرو برد و با گرفتن سه کف دست آب از ظرف , دهان و بینیش را شست , سپس برای بار دیگر دستش را در ظرف آب فرو کرد و با گرفتن آب صورتش را سه بار شست , سپس باز دستش را در ظرف آب فرو کرد و دستش را تا آرنج هر کدام دو بار شست , سپس دستانش در ظرف آب فرو برده وبا آنها سرش را مسح نمود به این صورت که یکباردستانش را از جلوی سرش به پشت سر و سپس آنها را به جلو برگرداند , و بعد از آن پاهایش را شست .

و در روایتی چنین آمده است که در مسح سر از جلو سرش شروع کرد به صورتی که دستانش را به پشت سرش برد سپس آنها را به محل شروع مسح برگردانید .

و در روایتی نیز آمده است که پیامبر صلى الله علیه و سلم به نزد ما آمد وما برایش ظرف مسی را( آب نموده برای وضویشان) آوردیم .

9 ـ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ : کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یُعْجِبُهُ التَّیَمُّنُ فِی تَنَعُّلِهِ , وَتَرَجُّلِهِ , وَطُهُورِهِ , وَفِی شَأْنِهِ کُلِّهِ .

ازعایشه رضى الله عنها روایت است که فرمودند : پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم بودند که در پوشیدن کفشش ، شانه کردن موهایش ، پاکی حاصل نمودنش و در تمام کارهایش از دست راست شروع کردن؛ پسندشان می آمد .

10 ـ عَنْ نُعَیْمٍ الْمُجْمِرِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه عَنْ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم أَنَّهُ قَالَ : إنَّ أُمَّتِی یُدْعَوْنَ یَوْمَ القِیَامَةِ غُرّاً مُحَجَّلِینَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ , فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْکُمْ أَنْ یُطِیلَ غُرَّتَهُ فَلْیَفْعَلْ .

وَفِی لَفْظٍ لِمُسْلِمٍ : رَأَیْتُ أَبَا هُرَیْرَةَ رضى الله عنه یَتَوَضَّأُ , فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَیَدَیْهِ حَتَّى کَادَ یَبْلُغُ الْمَنْکِبَیْنِ , ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَیْهِ حَتَّى رَفَعَ إلَى السَّاقَیْنِ , ثُمَّ قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یَقُولُ : إنَّ أُمَّتِی یُدْعَوْنَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ غُرَّاً مُحَجَّلِینَ مِنْ آثَارِ الْوُضُوءِ , فَمَنْ اسْتَطَاعَ مِنْکُمْ أَنْ یُطِیلَ غُرَّتَهُ وَتَحْجِیلَهُ فَلْیَفْعَلْ .

وَفِی لَفْظٍ لِمُسْلِمٍ : سَمِعْتُ خَلِیلِی صلى الله علیه و سلم یَقُولُ : تَبْلُغُ الْحِلْیَةُ مِنْ الْمُؤْمِنِ حَیْثُ یَبْلُغُ الْوُضُوءُ .

نعیم المجمر از ابو هریره رضى الله عنه چنین روایت می کند که پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند : امت من روز قیامت با صورت و دست و پاهای سفید فرخوانده می شوند ,(سپس ابوهره رضی الله عنه فرمودند ( پس هر کس از شما می تواند برسفیدپیشانی اش بیفزاید حتما این کار را بکند .

و در روایتی از صحیح مسلم آمده است : (نعیم المجمرمی گوید) ابو هریره رضى الله عنه را دیدم که وضو می گیرد , صورتش و دو دستش را شست تا جایی که نزدیک بود به شانه هایش برسد , سپس دو پایش را شست تا جایی که به سمت دو ساقش بالا رفت , سپس گفت : از رسول الله صلى الله علیه و سلم شنیدم که می فرمود : همانا امت من در روز قیامت با صورت و دست و پاهای سفید فرخوانده می شوند , ,(سپس ابوهره رضی الله عنه فرمودند پس هر کس از شما می تواند برسفیدپیشانی ودست وپایش بیفزاید حتما این کار را بکند .. (

و در روایت دیگری از صحیح مسلم نیز آمده است : از دوست و محبوبم (محمد) صلى الله علیه وآله و سلم شنیدم که می فرمایند : زیوراتی که در قیامت به مسلمانان پوشانده می شوند تا جایی می رسد که هنگام وضو می شوید .

11 ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم کَانَ إذَا دَخَلَ الْخَلاءَ قَالَ : اللَّهُمَّ إنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ .

انس بن مالک رضى الله عنه می فرماید : هر گاه پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم می خواستند وارد دستشویی شوند می فرموند : بارالهی من از شیطانهای نر و ماده به تو پناه می برم .

12 ـ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الأَنْصَارِیِّ رضى الله عنه قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم : إذَا أَتَیْتُمْ الْغَائِطَ , فَلا تَسْتَقْبِلُوا الْقِبْلَةَ بِغَائِطٍ وَلا بَوْلٍ , وَلا تَسْتَدْبِرُوهَا , وَلَکِنْ شَرِّقُوا أَوْ غَرِّبُوا .
قَالَ أَبُو أَیُّوبَ : فَقَدِمْنَا الشَّامَ , فَوَجَدْنَا مَرَاحِیضَ قَدْ بُنِیَتْ نَحْوَ الْکَعْبَةِ , فَنَنْحَرِفُ عَنْهَا , وَنَسْتَغْفِرُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ .

ابو ایوب انصاری رضى الله عنه می فرماید : رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند : هر گاه که برای قضای حاجت به دستشویی رفتید به هنگام مدفوع یا ادرار نمودن نه رخ به سمت قبله نمائید و نه هم پشت بدان سو گردانید , بلکه رو به سمت مشرق یا مغرب نمائید(در صورتی که به هنگام قضای حاجت به این دوسو رخ ویا پشت به قبله نگردد) .
ابو ایوب می فرماید : سپس (زمانیکه ) به شام رفتیم ، توالتهای آنجا را یافتیم که به سمت کعبه ساخته شده بودند , (اگر وارد آنها می شدیم) از جهت کعبه خود را کج نموده و می چرخاندیم, (وبا این وجود نیز) از الله درخواست بخشش می کردیم .

13 ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رضى الله عنهما قَالَ : رَقِیْتُ یَوْماً عَلَى بَیْتِ حَفْصَةَ , فَرَأَیْتُ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم یَقْضِی حَاجَتَهُ مُسْتَقْبِلَ الشَّامَ , مُسْتَدْبِرَ الْکَعْبَةَ . وَفِی رِوَایَةٍ : مُسْتَقْبِلاً بَیْتَ الْمَقْدِسِ .

عبد الله بن عمر بن الخطاب رضى الله عنهما می فرماید : روزی بر پشت بام خانه ی حفصه ( خواهرم) بالا رفتم (اتفاقی چشمم افتاد) که پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم را دیدم که رو به شام و پشت به کعبه قضای حاجت می کند . و در روایتی آمده است : به سوی بیت المقدس رخ کننده بودند.

14 ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ رضى الله عنه أَنَّهُ قَالَ : کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یَدْخُلُ الْخَلاءَ , فَأَحْمِلُ أَنَا وَغُلامٌ نَحْوِی إدَاوَةً مِنْ مَاءٍ وَعَنَزَةً , فَیَسْتَنْجِی بِالْمَاءِ .

انس بن مالک رضى الله عنه می فرماید : هنگامی که پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم (می خواستند) وارد دستشویی شوند من همراه با پسر بچه ای هم سن و سال خودم برای ایشان مشکوله ای از آب (برای استنجا زدن و وضوگرفتن شان ), و یک سرنیزه ای کوچک ( برای ستره قراردادنشان به هنگام نماز) با خود می بردیم . و ایشان (مشکوله آب را گرفته با خود به توالت می بردند و بعد از قضای حاجت) با آب استنجا می زدند .

15 ـ عَنْ أَبِی قَتَادَةَ الْحَارِثِ بْنِ رِبْعِیٍّ الأَنْصَارِیِّ رضى الله عنه : أَنَّ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم قَالَ : لا یُمْسِکَنَّ أَحَدُکُمْ ذَکَرَهُ بِیَمِینِهِ وَهُوَ یَبُولُ وَلا یَتَمَسَّحْ مِنْ الْخَلاءِ بِیَمِینِهِ وَلا یَتَنَفَّسْ فِی الإِنَاءِ .

ابو قتاده الحارث بن ربعی انصاری رضى الله عنه از پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم چنین روایت می کند که ایشان فرمودند : هر گزهیچ یک از شما در حالی که ادرار می کند آلت تناسلش را با دست راستش نگیرد , و با دست راستش خود را از قضای حاجت پاکیزه نکند , وهنگام (خورد ونوش) در درون ظرف نفس نکشد .

16 ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما قَالَ : مَرَّ النَّبِیُّ صلى الله علیه و سلم بِقَبْرَیْنِ , فَقَالَ : إنَّهُمَا لَیُعَذَّبَانِ , وَمَا یُعَذَّبَانِ فِی کَبِیرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا : فَکَانَ لا یَسْتَتِرُ مِنْ الْبَوْلِ , وَأَمَّا الآخَرُ : فَکَانَ یَمْشِی بِالنَّمِیمَةِ , فَأَخَذَ جَرِیدَةً رَطْبَةً , فَشَقَّهَا نِصْفَیْنِ , فَغَرَزَ فِی کُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً ، فَقَالُوا : یَا رَسُولَ اللَّهِ , لِمَ فَعَلْتَ هَذَا ؟ قَالَ : لَعَلَّهُ یُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ یَیْبَسَا .

عبد الله بن عباس رضى الله عنهما روایت می کند که روزی پیامبر صلى الله علیه و آله وسلم از کنار دو قبر گذشتند , سپس فرمودند : صاحبان این دو قبر هم اکنون عذاب داده می شوند , و آنان در چیزی که پرهیز از آن سخت باشد عذاب داده نمی شوند, اما یکی از آن دو در هنگام ادرار خود را از ترشح آن دور نگه نمی داشت , واما دومی نیز سخن چینی می کرد , سپس تکه چوب تری از (شاخه) درخت خرما را برداشت و آن را از وسط دو نیم کرد و در هر یک از آن دو قبر تکه ای فرو کرد , اصحاب پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم از ایشان پرسیدند : یا رسول الله چرا شما این کار را انجام دادید ؟ ایشان فرمودند : شاید تا قبل از این که؛ این دو تکه چوب خشک شوند؛عذاب از این دو(نفر) تخفیف داده شود .

17 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه عَنْ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم قَالَ : لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِی لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاکِ عِنْدَ کُلِّ صَلاةٍ .

ابو هریره رضى الله عنه از پیامبر صلى الله علیه و سلم چنین روایت می کند که ایشان فرمودند : اگر بر امتم سخت نبودی به آنها دستور(ایجابی و الزامی) می دادم تا قبل از شروع هر نمازی مسواک بزنند .

18 ـ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ الْیَمَانِ رضى الله عنهما قَالَ : کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم إذَا قَامَ مِنْ اللَّیْلِ یَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاکِ .

حذیفه بن یمان رضى الله عنهما می فرماید : هر گاه رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم از خواب شب (برای خواندن نماز تهجد) بیدار می شد دهانش را مسواک می زدند .

19 ـ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ : دَخَلَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِی بَکْرٍ الصِّدِّیقِ رضى الله عنه عَلَى النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم وَأَنَا مُسْنِدَتُهُ إلَى صَدْرِی , وَمَعَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ سِوَاکٌ رَطْبٌ یَسْتَنُّ بِهِ , فَأَبَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم بَصَرَهُ , فَأَخَذْتُ السِّوَاکَ فَقَضَمْتُهُ , فَطَیَّبْتُهُ , ثُمَّ دَفَعْتُهُ إلَى النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم فَاسْتَنَّ بِهِ , فَمَا رَأَیْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم اسْتَنَّ اسْتِنَانًا قَطُّ أَحْسَنَ مِنْهُ .
فَمَا عَدَا أَنْ فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم رَفَعَ یَدَهُ أَوْ إصْبَعَهُ ثُمَّ قَالَ : فِی الرَّفِیقِ الأَعْلَى ـ ثَلاثاً ـ ثُمَّ قَضَى .
وَکَانَتْ تَقُولُ : مَاتَ بَیْنَ حَاقِنَتِی وَذَاقِنَتِی .
وَفِی لَفْظٍ : فَرَأَیْتُهُ یَنْظُرُ إلَیْهِ , وَعَرَفْتُ أَنَّهُ یُحِبُّ السِّوَاکَ , فَقُلْتُ : آخُذُهُ لَکَ ؟ فَأَشَارَ بِرَأْسِهِ : أَنْ نَعَمْ .

عایشه رضى الله عنها می فرماید : عبد الرحمن بن أبی بکر صدیق ( خواهر عایشه ) نزد پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم آمد , و من پیامبر صلى الله علیه و سلم را بر روی سینه ی خودم تکیه داده بودم , همراه عبد الرحمن مسواک تری بود که با آن مسواک می زد , پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم چشمانش را به آن دوخت و به او خیره شد , عایشه رضى الله عنها می فرماید : مسواک را از عبد الرحمن گرفتم و آن را با دندانم جویدم تا نرم شود سپس تمیز و پاکیزه اش کردم و به پیامبر صلى الله علیه و آله وسلم دادم , پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم شروع به مسواک زدن با آن نمودند , من هیچ گاه رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم را ندیده بودم که ازدفعه بهتر وخوبتر مسواک بزند , هنوز چیزی از مسواک زدن ایشان نگذشته بود که دستش یا انگشتش را بالا برد و سه بار فرمودند : بارالهی رفیق برترین را خواهانم . وسپس وفات نمودند .

و در روایت دیگرازعایشه رضى الله عنها آمده که ایشان فرمودند : پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم در حالی وفات نمودند که سرشان در میان گلووچانه من بود .
و در روایتی آمده است که عایشه رضى الله عنها فرمود : پیامبر صلى الله علیه و آله وسلم را دیدم که به او نگاه می کند , فهمیدم که ایشان مسواک را دوست دارد , به ایشان گفتم : مسواک را برایت بگیرم ؟ با سرش اشاره فرمود : بله .

20 ـ عَنْ أَبِی مُوسَى الأَشْعَرِیِّ رضى الله عنه قَالَ : أَتَیْتُ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم وَهُوَ یَسْتَاکُ بِسِوَاکٍ رَطْبٍ , قَالَ : وَطَرَفُ السِّوَاکِ عَلَى لِسَانِهِ , وَهُوَ یَقُولُ : أُعْ , أُعْ , وَالسِّوَاکُ فِی فِیهِ , کَأَنَّهُ یَتَهَوَّعُ .

ابو موسی اشعری رضى الله عنه می فرماید :به نزد پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم آمدم , ایشان را در حالی یافتم که با مسواک تروتازهای مسواک می زند , و یک سمت مسواک بر روی زبانشان بود , و اع اع می کرد,مثل اینکه می خواهد استفراغ کند .

21 ـ عَنْ الْمُغِیرَةِ بْنِ شُعْبَةَ رضى الله عنه قَالَ : کُنْتُ مَعَ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم فِی سَفَرٍ , فَأَهْوَیْتُ لأَنْزِعَ خُفَّیْهِ , فَقَالَ : دَعْهُمَا , فَإِنِّی أَدْخَلْتُهُمَا طَاهِرَتَیْنِ , فَمَسَحَ عَلَیْهِمَا .

مغیرة بن شعبة رضى الله عنه می فرماید : در سفری همراه پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم بودم , هنگامی که (رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم وضومی گرفتند) خودم را خم نموده تا دوموزه ایشان را بیرون بیاورم , ایشان به من گفتند : این دورا رهایشان کن (ولازم نیست که بیرون بیآوری) زیرا دوپایم را پاک در درون موزها نمودم, آنگاه بر روی هر دو موزه شان مسح کشیدند .

22 ـ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ الْیَمَانِ رضى الله عنهما قَالَ : کُنْتُ مَعَ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم فی سَفَرٍ فَبَالَ , وَتَوَضَّأَ , وَمَسَحَ عَلَى خُفَّیْهِ . مختَصِراً .
حذیفة بن یمان رضى الله عنه می فرماید : در سفری همراه پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم بودم , (که رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم ) پس از اینکه ادرار نمودند وضو گرفتتند وبر دوموزه شان مسح کشیدند .

23 ـ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ رضى الله عنه قَالَ : کُنْتُ رَجُلاً مَذَّاءً , فَاسْتَحْیَیْتُ أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم لِمَکَانِ ابْنَتِهِ مِنِّی , فَأَمَرْتُ الْمِقْدَادَ بْنَ الأَسْوَدِ فَسَأَلَهُ , فَقَالَ : یَغْسِلُ ذَکَرَهُ , وَیَتَوَضَّأُ .
وَلِلْبُخَارِیِّ : اغْسِلْ ذَکَرَکَ وَتَوَضَّأْ .
وَلِمُسْلِمٍ : تَوَضَّأْ وَانْضَحْ فَرْجَکَ .

علی بن أبی طالب رضى الله عنه می فرماید : من شخصی بودم که از من زیاد مذی خارج می شد , به سبب منزلت دختر پیامبر صلى الله علیه وآله سلم ( فاطمه رضى الله عنها ) نزد من خجالت می کشیدم که از رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم در این باره بپرسم , مقداد بن اسود را دستور دادم تا از (از پیامبر صلى الله علیه وآله سلم یپرسد) واو از ایشان پرسید , ایشان فرمودند : آلت تناسلیش را می شوید ووضو می گیرد .
ودر صحیح بخاری آمده است : آلت تناسلیت را بشور ووضو بگیر .
ودر صحیح مسلم نیز آمده است : وضو بگیر و بر روی آلت تناسلیت آب بپاش .

(مذی به آب سفید رنگ وشفافی گفته می شود که هنگام تحریک شهوت آرام وبدون اینکه بر فرد سستی طاری شود از آلت تناسلی فرد خارج می شود)

24 ـ عَنْ عَبَّادِ بْنِ تَمِیمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدٍ بْنِ عَاصِمٍ الْمَازِنِیِّ رضى الله عنه قَالَ : شُکِیَ إلَى النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم الرَّجُلُ یُخَیَّلُ إلَیْهِ أَنَّهُ یَجِدُ الشَّیْءَ فِی الصَّلاةِ , فَقَالَ : لا یَنْصَرِفُ حَتَّى یَسْمَعَ صَوْتاً , أَوْ یَجِدَ رِیحاً .

عباد بن تمیم از عبد الله بن زید بن عاصم مازنی رضى الله عنه چنین روایت می کند : از پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم (چنین) سوال شد شخصی در نماز (یقین ندارد ولی ) خیالاتی و شک می شود که باد و گردی از اوبیرون شده است (این فرد چه کارکند ؟) ( پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم) فرمودند : تا وقتی که صدائی نشنود ویا اینکه بوئی به مشامش نخورد حق رها نمودن نمازش را ندارد .

25 ـ عَنْ أُمِّ قَیْسِ بِنْتِ مِحْصَنٍ الأَسَدِیَّةِ أَنَّهَا أَتَتْ بِابْنٍ لَهَا صَغِیرٍ , لَمْ یَأْکُلِ الطَّعَامَ إلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم فَأَجْلَسَهُ فِی حِجْرِهِ , فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ , فَدَعَا بِمَاءٍ فَنَضَحَهُ عَلَى ثَوْبِهِ , وَلَمْ یَغْسِلْهُ .

از أم قیس بنت محصن أسدی رضى الله عنها روایت است که ایشان با پسر بچه ی کوچک (شیر خوارش ) که هنوز غذا خور نشده بود به نزد رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم آمدند , بلافاصله بعد از اینکه (پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم) آن پسر بچه را در دامان خود نشاند برروی لباس ایشان ادرار نمود , آن وقت (پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم) درخواست آب نمود , (سپس آب فراهم شده را) فقط بر روی لباسش (بر مکان ادرار) پاشید و (قسمت ملوّس شده با ادرار را) نشست .

26 ـ وَعَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِینَ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم أُتِیَ بِصَبِیٍّ , فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ , فَدَعَا بِمَاءٍ , فَأَتْبَعَهُ إیَّاهُ .
وَلِمُسْلِمٍ : فَأَتْبَعَهُ بَوْلَهُ , وَلَمْ یَغْسِلْهُ .

عائشة رضى الله عنها می فرماید : پسر بچه ای به نزد پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم آورده شد , آن بچه بر روی لباس پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم ادرار نمود , سپس ایشان درخواست آب کرد وآن آب را برلباسش پاشید .
و در صحیح مسلم چنین آمده است : بر ادرار بچه آب پاشید و آن را نشست .

۲۷ ـ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ رضى الله عنه قَالَ : جَاءَ أَعْرَابِیٌّ , فَبَالَ فِی طَائِفَةِ الْمَسْجِدِ , فَزَجَرَهُ النَّاسُ , فَنَهَاهُمُ النَّبِیُّ صلى الله علیه و سلم فَلَمَّا قَضَى بَوْلَهُ أَمَرَ النَّبِیُّ صلى الله علیه و سلم بِذَنُوبٍ مِنْ مَاءٍ , فَأُهْرِیقَ عَلَیْهِ .

از انس بن مالک رضى الله عنه روایت است که یکی از عرب بادیه نشینی به مسجد آمد و در گوشه ای از مسجد شروع به ادرار کردن نمود , (وقتی مردم این صحنه را دیدند) او را نکوهش و سرزنش کردند , پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم اصحابش را از سرزنش کردن آن مرد ممانعت نمود , سپس هنگامی که آن مرد ادرارش را به پایان رسانید دستور داد تا یک دلو آب (آورده و آن آب ها) بر روی ادرارآن فرد ریخته شود .

28 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یَقُولُ : الْفِطْرَةُ خَمْسٌ : الْخِتَانُ , وَالاسْتِحْدَادُ , وَقَصُّ الشَّارِبِ , وَتَقْلِیمُ الأَظْفَارِ , وَنَتْفُ الإِبِطِ .

ابو هریرة رضى الله عنه می فرماید : من از رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم شنیدم که می فرمایند : پنج چیز جزء فطرت و سرشت (پاک) است , ختنه کردن , تراشیدن موی شرمگاه , کوتاه کردن سبیل , کوتاه کردن ناخن , وکندن موی زیر بغل .

29 ـ عنْ أَبی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم لَقِیَهُ فی بعْضِ طُرُقِ المدینَةِ وهو جُنُبٌ ، قالَ : فَانْخَنَسْتُ مِنْهُ ، فَذَهَبْتُ فَاغْتَسَلْتُ ثُمَّ جِئْتُ ، فقَالَ : أَیْنَ کُنْتَ یا أَباهُرَیْرَةَ ؟ قَالَ : کُنْتُ جُنُبَاً فَکَرِهْتُ أَنْ أُجالِسَکَ على غَیْرِ طَهارَةٍ ، فَقَالَ : سُبْحانَ اللهِ ، إِنَّ المسلم ـ و فی روایة : المُؤْمِنَ ـ لایَنْجُسُ .

از ابو هریرة رضى الله عنه روایت است که با پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم در یکی از راههای مدینه در حالی به هم رسیدند که او جنب بوده است , ابو هریرة رضى الله عنه می فرماید : آهسته آهسته خود را کنار کشیدم و رفتم غسل کردم سپس آمدم , آن وقت پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم از من پرسید : ای ابو هریرة کجا بودی ؟ گفتم : جنب بودم و نخواستم ناپاک با شما بنشینم , پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم فرمودند : سبحان الله , مسلمان ـ و در روایتی مؤمن ـ هرگز نجس نمی شود .

30 ـ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ : کَانَ النَّبِیُّ صلى الله علیه و سلم إذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ غَسَلَ یَدَیْهِ , ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاةِ , ثُمَّ اغْتَسَلَ , ثُمَّ یُخَلِّلُ بِیَدَیْهِ شَعْرَهُ , حَتَّى إذَا ظَنَّ أَنَّهُ قَدْ أَرْوَى بَشَرَتَهُ , أَفَاضَ عَلَیْهِ الْمَاءَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ , ثُمَّ غَسَلَ سَائِرَ جَسَدِهِ .
وَکَانَتْ تَقُولُ : کُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم مِنْ إنَاءٍ وَاحِدٍ , نَغْتَرِفُ مِنْهُ جَمِیعاً .

عائشة رضى الله عنها می فرماید : هر گاه پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم می خواست غسل جنابت نمایند اول دستهایشان را می شستند , سپس آنچنان وضو می گرفتند که برای نماز خواندن وضو می گرفتند , سپس غسل می کردند , به این صورت که ابتدا دستهایش را به اندازه ای که یقین می کردند که آب به تمام پوست سرشان رسیده است در موهایش فرو می بردند , بعد از این سه بار روی سرشان آب می ریختند , سپس بقیه ی بدنشان را می شستند .
و عائشة رضى الله عنها می فرمود : من و پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم از یک ظرف آب با هم غسل می کردیم , و هر دو برای خود از آن آب می گرفتیم .

31 ـ عَنْ مَیْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم أَنَّهَا قَالَتْ : وَضَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم وَضُوءَ الْجَنَابَةِ , فَأَکْفَأَ بِیَمِینِهِ عَلَى یَسَارِهِ مَرَّتَیْنِ أَوْ ثَلاثاً ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ , ثُمَّ ضَرَبَ یَدَهُ بِالأَرْضِ أَوْ الْحَائِطِ , مَرَّتَیْنِ أَوْ ثَلاثاً , ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ , وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَیْهِ , ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ , ثُمَّ غَسَلَ جَسَدَهُ , ثُمَّ تَنَحَّى , فَغَسَلَ رِجْلَیْهِ , فَأَتَیْتُهُ بِخِرْقَةٍ فَلَمْ یُرِدْهَا , فَجَعَلَ یَنْفُضُ الْمَاءَ بِیَدِهِ .

میمونة بنت الحارث رضى الله عنها همسر پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم می فرماید : برای پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم آب آورده گذاشتم تا غسل جنابت انجام دهد , ابتدا با دست راستش دو یا سه بار روی دست چپش آب ریخت , سپس شرمگاه خود را شست , بعد از آن دستش را دو یا سه بار به زمین یا دیوار مالید , سپس دهان و بینی خود را با آب شست , بعد از آن صورت و ساعدهای دودستش را شست , سپس روی سرش آب ریخت , سپس بدنش را شست , آنگاه از مکانی که غسل می نمودند یکطرف رفت , سپس پاهایش را شست , آنگاه برایش پارچه ای آوردم تا خود را خشک کند ولی ایشان آن را نخواست , و شروع نمود که با تکان دادن دستش (آبها بدن می ریخت).

32 ـ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ رضى الله عنهما أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ رضى الله عنه قَالَ : یَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم , أَیَرْقُدُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ ؟ قَالَ : نَعَمْ , إذَا تَوَضَّأَ أَحَدُکُمْ فَلْیَرْقُدْ وَهُوَ جُنُبٌ .

عبد الله بن عمر رضى الله عنهما روایت می کند که عمر رضى الله عنه گفت : ای رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم : آیا هر یک از ما در حالی که جنب است می تواند بخوابد؟ (پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم) در جواب فرمودند : آری , اگر وضو گرفت می تواند در حالیکه جنب است نیز بخوابد .

33 ـ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ رضى الله عنها زَوْجِ النَّبِیِّ صلى الله علیه و سلم قَالَتْ : جَاءَتْ أُمُّ سُلَیْمٍ امْرَأَةُ أَبِی طَلْحَةَ رضى الله عنه إلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم فَقَالَتْ : یَا رَسُولَ اللَّهِ , إنَّ اللَّهَ لا یَسْتَحْیِی مِنْ الْحَقِّ , فَهَلْ عَلَى الْمَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إذَا هِیَ احْتَلَمَتْ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم : نَعَمْ , إذَا رَأَتِ الْمَاءَ .

ام سلمة رضى الله عنها همسر پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم می فرماید : أم سلیم زن أبو طلحة رضى الله عنهما نزد رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم آمد و گفت : یا رسول الله همانا الله از گفتن حق شرم نمی کند , آیا بر زنی که در خواب جنب شود غسل واجب است ؟ رسول الله صلى الله علیه و سلم فرمود : آری , اگر آن زن ببیند که از او آب ( منی ) خارج شده است (بر او غسل می گردد ).

34 ـ عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها قَالَتْ : کُنْت أَغْسِلُ الْجَنَابَةَ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم فَیَخْرُجُ إلَى الصَّلاةِ , وَإِنَّ بُقَعَ الْمَاءِ فِی ثَوْبِهِ .
وَفی لَفْظٍ لمسْلِمٍ : لَقَدْ کُنْتُ أَفْرُکُهُ مِنْ ثَوْبِ رَسُولِ اللهِ صلى الله علیه و سلم فَرْکاً فَیُصَلِّی فِیْهِ .

عائشة رضى الله عنها می فرماید : ( منی ) جنابت را که بر لباس رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم می بود می شستم سپس ایشان با همان لباس برای نماز می رفت و هنوز لکه ها آب بر لباسش باقی بود .
و درروایتی ازمسلم آمده است : لباس رسول الله صلى الله علیه و سلم را به هم می مالیدم تا منی از آن پاک شود , سپس ایشان در آن لباس نماز می خواندند .

35 ـ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رضى الله عنه أَنَّ النَّبِیَّ صلى الله علیه و سلم قَالَ : إذَا جَلَسَ بَیْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ , ثُمَّ جَهَدَهَا , فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ .
وَفِی لَفْظٍ مسلم : وَإِنْ لَمْ یُنْزِلْ .

أبو هریرة رضى الله عنه از پیامبر صلى الله علیه وآله و سلم روایت می کند که ایشان فرمودند : هر گاه مردی در میان چهار دست وپای زنش برای همبستری و جماع نشسته و سپس تلاش نموده جماع نماید, (بر هر دوی) آنها غسل واجب می گردد .
و در روایتی از مسلم آمده است : اگر چه که (از آنها) منی هم خارج نشود .

36 ـ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ رضی الله عنهم أَنَّهُ کَانَ هُوَ وَأَبُوهُ عِنْدَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رضى الله عنه , وَعِنْدَهُ قَوْمٌ , فَسَأَلُوهُ عَنْ الْغُسْلِ ؟ فَقَالَ : یَکْفِیکَ صَاعٌ ، فَقَالَ رَجُلٌ : مَا یَکْفِینِی , فَقَالَ جَابِرٌ رضى الله عنه : کَانَ یَکْفِی مَنْ هُوَ أَوْفَى مِنْک شَعَرَاً , وَخَیْراً مِنْکَ , یُرِیدُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم , ثُمَّ أَمَّنَا فِی ثَوْبٍ .
وَفِی لَفْظٍ : کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه و سلم یُفْرِغُ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاثاً .
قال رضى الله عنه : الرَّجُلُ الَّذِیْ قَالَ : مَا یَکْفِیْنِیْ هُوَ الحسَنُ بْنُ محمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبیْ طَالِبٍ رضى الله عنه ، وَأَبُوهُ محمَّدُ ابْنُ الحَنَفِیَّةِ .

از ابو جعفر محمد بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب رضى الله عنهم چنین روایت است که ایشان با پدرشان ـ زین العابدین رحمه الله ـ نزد جابر بن عبد الله رضى الله عنهما بودند و افراد دیگری نیز آنجا بودند, (آنها) از ایشان درباره ی غسل پرسیدند , جابر رضى الله عنه فرمود : مقدار یک صاع (دو کیلو و صد و هفتاد وشش گرم) آب برای غسل کافی است , شخصی از آن جمع گفت : یک صاع(دو کیلو و صد و هفتاد وشش گرم) آب برای من کافی نیست , جابر رضى الله عنه فرمود : یک صاع (دو کیلو و صد و هفتاد وشش گرم) آب در غسل کردن برای شخصی که از تو پر مو تر و بهتر بود کفایت می کرد ـ منظورش رسول الله صلى الله علیه وآله و سلم بود ـ سپس در حالی که فقط یک لباس بتن داشت برای ما امامت داده نماز خواند .
و در روایت دیگری آمده که (ایشان) فرمودند : رسول الله صلى الله علیه و سلم (در زمان غسل) آب را سه بار بر روی سر خود می ریختند .

روای رضى الله عنه می فرماید : شخصی که گفت : این مقدار آب برایم کافی نیست , اوحسن بن محمد بن علی بن أبی طالب رضى الله عنهم بوده که پدرش محمد بن حنفیه است .

شيث عليه السلام

شيث عليه السلام

لما مات آدم عليه السلام قام بأعباء الأمر بعده ولده شيث عليه السلام وكان نبياً.

ومعنى شيث: هبة الله

وسمياه بذلك لأنهما رزقاه بعد أن قُتِلَ هابيل.

فلما حانت وفاته أوصى إلى أبنه أنوش فقام بالأمر بعده، ثم بعده ولده قينن ثم من بعده ابنه مهلاييل - وهو الذي يزعم الأعاجم من الفرس أنه ملك الأقاليم السبعة، وأنه أول من قطع الأشجار، وبنى المدائن والحصون الكبار،

وأنه هو الذي بنى مدينة بابل ومدينة السوس الأقصى وأنه قهر إبليس وجنوده وشردهم عن الأرض إلى أطرافها وشعاب جبالها وأنه قتل خلقاً من مردة الجن والغيلان، وكان له تاج عظيم، وكان يخطب الناس ودامت دولته أربعين سنة.

فلما مات قام بالأمر بعده ولده يرد فلما حضرته الوفاة أوصى إلى ولده خنوخ، وهو إدريس عليه السلام على المشهور.

سيدنا آدم عليه السلام

سيدنا آدم عليه السلام

أبو البشر، خلقه الله بيده وأسجد له الملائكة وعلمه الأسماء وخلق له زوجته وأسكنهما الجنة وأنذرهما أن لا يقربا شجرة معينة ولكن الشيطان وسوس لهما فأكلا منها فأنزلهما الله إلى الأرض ومكن لهما سبل العيش بها وطالبهما بعبادة الله وحده وحض الناس على ذلك، وجعله خليفته في الأرض، وهو رسول الله إلى أبنائه وهو أول الأنبياء.

سيرته:
خلق آدم عليه السلام:
أخبر الله سبحانه وتعالى ملائكة بأنه سيخلق بشرا خليفة في الأرض - وخليفة هنا تعني على رأس ذرية يخلف بعضها بعضا. فقال الملائكة: (أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ).

ويوحي قول الملائكة هذا بأنه كان لديهم تجارب سابقة في الأرض , أو إلهام وبصيرة , يكشف لهم عن شيء من فطرة هذا المخلوق , ما يجعلهم يتوقعون أنه سيفسد في الأرض , وأنه سيسفك الدماء . . ثم هم - بفطرة الملائكة البريئة التي لا تتصور إلا الخير المطلق - يرون التسبيح بحمد الله والتقديس له , هو وحده الغاية للوجود . . وهو متحقق بوجودهم هم , يسبحون بحمد الله ويقدسون له, ويعبدونه ولا يفترون عن عبادته !

هذه الحيرة والدهشة التي ثارت في نفوس الملائكة بعد معرفة خبر خلق آدم.. أمر جائز على الملائكة، ولا ينقص من أقدارهم شيئا، لأنهم، رغم قربهم من الله، وعبادتهم له، وتكريمه لهم، لا يزيدون على كونهم عبيدا لله، لا يشتركون معه في علمه، ولا يعرفون حكمته الخافية، ولا يعلمون الغيب . لقد خفيت عليهم حكمة الله تعالى , في بناء هذه الأرض وعمارتها , وفي تنمية الحياة , وفي تحقيق إرادة الخالق في تطويرها وترقيتها وتعديلها , على يد خليفة الله في أرضه . هذا الذي قد يفسد أحيانا , وقد يسفك الدماء أحيانا . عندئذ جاءهم القرار من العليم بكل شيء , والخبير بمصائر الأمور: (إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ).

وما ندري نحن كيف قال الله أو كيف يقول للملائكة . وما ندري كذلك كيف يتلقى الملائكة عن الله ، فلا نعلم عنهم سوى ما بلغنا من صفاتهم في كتاب الله . ولا حاجة بنا إلى الخوض في شيء من هذا الذي لا طائل وراء الخوض فيه . إنما نمضي إلى مغزى القصة ودلالتها كما يقصها القرآن .

أدركت الملائكة أن الله سيجعل في الأرض خليفة.. وأصدر الله سبحانه وتعالى أمره إليهم تفصيلا، فقال إنه سيخلق بشرا من طين، فإذا سواه ونفخ فيه من روحه فيجب على الملائكة أن تسجد له، والمفهوم أن هذا سجود تكريم لا سجود عبادة، لأن سجود العبادة لا يكون إلا لله وحده.

جمع الله سبحانه وتعالى قبضة من تراب الأرض، فيها الأبيض والأسود والأصفر والأحمر - ولهذا يجيء الناس ألوانا مختلفة - ومزج الله تعالى التراب بالماء فصار صلصالا من حمأ مسنون. تعفن الطين وانبعثت له رائحة.. وكان إبليس يمر عليه فيعجب أي شيء يصير هذا الطين؟

سجود الملائكة لآدم:
من هذا الصلصال خلق الله تعالى آدم .. سواه بيديه سبحانه ، ونفخ فيه من روحه سبحانه .. فتحرك جسد آدم ودبت فيه الحياة.. فتح آدم عينيه فرأى الملائكة كلهم ساجدين له .. ما عدا إبليس الذي كان يقف مع الملائكة، ولكنه لم يكن منهم، لم يسجد .. فهل كان إبليس من الملائكة ؟ الظاهر أنه لا . لأنه لو كان من الملائكة ما عصى . فالملائكة لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون . . وسيجيء أنه خلق من نار . والمأثور أن الملائكة خلق من نور . . ولكنه كان مع الملائكة وكان مأموراً بالسجود .

أما كيف كان السجود ؟ وأين ؟ ومتى ؟ كل ذلك في علم الغيب عند الله . ومعرفته لا تزيد في مغزى القصة شيئاً..

فوبّخ الله سبحانه وتعالى إبليس: (قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ) . وبدلا من التوبة والأوبة إلى الله تبارك وتعالى، ردّ إبليس بمنطق يملأه الكبر والحسد: (قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ) . هنا صدر الأمر الإلهي العالي بطرد هذا المخلوق المتمرد القبيح: (قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ) وإنزال اللعنة عليه إلى يوم الدين. ولا نعلم ما المقصود بقوله سبحانه (مِنْهَا) فهل هي الجنة ؟ أم هل هي رحمة الله . . هذا وذلك جائز لكن الأرجح رحمة الله تعالى، فلم يكن إبليس في الجنة، وحتى آدم عليه السلام لم يكن في الجنة على الأرجح . ولا محل للجدل الكثير . فإنما هو الطرد واللعنة والغضب جزاء التمرد والتجرؤ على أمر الله الكريم .

قَالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (84) لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (85) (ص)

هنا تحول الحسد إلى حقد . وإلى تصميم على الانتقام في نفس إبليس: (قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ) . واقتضت مشيئة الله للحكمة المقدرة في علمه أن يجيبه إلى ما طلب , وأن يمنحه الفرصة التي أراد. فكشف الشيطان عن هدفه الذي ينفق فيه حقده: (قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ) ويستدرك فيقول: (إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ) فليس للشيطان أي سلطان على عباد الله المؤمنين .

وبهذا تحدد منهجه وتحدد طريقه . إنه يقسم بعزة الله ليغوين جميع الآدميين . لا يستثني إلا من ليس له عليهم سلطان . لا تطوعاً منه ولكن عجزاً عن بلوغ غايته فيهم ! وبهذا يكشف عن الحاجز بينه وبين الناجين من غوايته وكيده ; والعاصم الذي يحول بينهم وبينه . إنه عبادة الله التي تخلصهم لله . هذا هو طوق النجاة . وحبل الحياة ! . . وكان هذا وفق إرادة الله وتقديره في الردى والنجاة . فأعلن - سبحانه - إرادته . وحدد المنهج والطريق: (لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ) .

فهي المعركة إذن بين الشيطان وأبناء آدم , يخوضونها على علم . والعاقبة مكشوفة لهم في وعد الله الصادق الواضح المبين . وعليهم تبعة ما يختارون لأنفسهم بعد هذا البيان . وقد شاءت رحمة الله ألا يدعهم جاهلين ولا غافلين . فأرسل إليهم المنذرين .

تعليم آدم الأسماء:
ثم يروي القرآن الكريم قصة السر الإلهي العظيم الذي أودعه الله هذا الكائن البشري , وهو يسلمه مقاليد الخلافة: (وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا) . سر القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات . سر القدرة على تسمية الأشخاص والأشياء بأسماء يجعلها - وهي ألفاظ منطوقة - رموزا لتلك الأشخاص والأشياء المحسوسة . وهي قدرة ذات قيمة كبرى في حياة الإنسان على الأرض . ندرك قيمتها حين نتصور الصعوبة الكبرى , لو لم يوهب الإنسان القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات , والمشقة في التفاهم والتعامل , حين يحتاج كل فرد لكي يتفاهم مع الآخرين على شيء أن يستحضر هذا الشيء بذاته أمامهم ليتفاهموا بشأنه . . الشأن شأن نخلة فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا باستحضار جسم النخلة ! الشأن شأن جبل . فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا بالذهاب إلى الجبل ! الشأن شأن فرد من الناس فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا بتحضير هذا الفرد من الناس . . . إنها مشقة هائلة لا تتصور معها حياة ! وإن الحياة ما كانت لتمضي في طريقها لو لم يودع الله هذا الكائن القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات .

أما الملائكة فلا حاجة لهم بهذه الخاصية , لأنها لا ضرورة لها في وظيفتهم . ومن ثم لم توهب لهم . فلما علم الله آدم هذا السر , وعرض عليهم ما عرض لم يعرفوا الأسماء . لم يعرفوا كيف يضعون الرموز اللفظية للأشياء والشخوص . . وجهروا أمام هذا العجز بتسبيح ربهم , والاعتراف بعجزهم , والإقرار بحدود علمهم , وهو ما علمهم . . ثم قام آدم بإخبارهم بأسماء الأشياء . ثم كان هذا التعقيب الذي يردهم إلى إدراك حكمة العليم الحكيم: (قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ) .

أراد الله تعالى أن يقول للملائكة إنه عَـلِـمَ ما أبدوه من الدهشة حين أخبرهم أنه سيخلق آدم، كما علم ما كتموه من الحيرة في فهم حكمة الله، كما علم ما أخفاه إبليس من المعصية والجحود.. أدرك الملائكة أن آدم هو المخلوق الذي يعرف.. وهذا أشرف شيء فيه.. قدرته على التعلم والمعرفة.. كما فهموا السر في أنه سيصبح خليفة في الأرض، يتصرف فيها ويتحكم فيها.. بالعلم والمعرفة.. معرفة بالخالق.. وهذا ما يطلق عليه اسم الإيمان أو الإسلام.. وعلم بأسباب استعمار الأرض وتغييرها والتحكم فيها والسيادة عليها.. ويدخل في هذا النطاق كل العلوم المادية على الأرض.

إن نجاح الإنسان في معرفة هذين الأمرين (الخالق وعلوم الأرض) يكفل له حياة أرقى.. فكل من الأمرين مكمل للآخر.

سكن آدم وحواء في الجنة:
اختلف المفسرون في كيفية خلق حواء. ولا نعلم إن كان الله قد خلق حواء في نفس وقت خلق آدم أم بعده لكننا نعلم أن الله سبحانه وتعالى أسكنهما معا في الجنة. لا نعرف مكان هذه الجنة. فقد سكت القرآن عن مكانها واختلف المفسرون فيها على خمسة وجوه. قال بعضهم: إنها جنة المأوى، وأن مكانها السماء. ونفى بعضهم ذلك لأنها لو كانت جنة المأوى لحرم دخولها على إبليس ولما جاز فيها وقوع عصيان. وقال آخرون: إنها جنة المأوى خلقها الله لآدم وحواء. وقال أكثرهم: إنها جنة من جنات الأرض تقع في مكان مرتفع. وذهب فريق إلى التسليم في أمرها والتوقف.. ونحن نختار هذا الرأي. إن العبرة التي نستخلصها من مكانها لا تساوي شيئا بالقياس إلى العبرة التي تستخلص مما حدث فيها.

كان الله قد سمح لآدم وحواء بأن يقتربا من كل شيء وأن يستمتعا بكل شيء، ما عدا شجرة واحدة. فأطاع آدم وحواء أمر ربهما بالابتعاد عن الشجرة. غير أن آدم إنسان، والإنسان ينسى، وقلبه يتقلب، وعزمه ضعيف. واستغل إبليس إنسانية آدم وجمع كل حقده في صدره، واستغل تكوين آدم النفسي.. وراح يثير في نفسه ويوسوس إليه: (هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَّا يَبْلَى) . وأقسم إبليس لآدم أنه صادق في نصحه لهم، ولم يكن آدم عليه السلام بفطرته السليمة يظن أن هنالك من يقسم بالله كذا، فضعف عزمه ونسي وأكل من الشجرة هو وحواء.

ليس صحيحا ما تذكره صحف اليهود من إغواء حواء لآدم وتحميلها مسئولية الأكل من الشجرة. إن نص القرآن لا يذكر حواء. إنما يذكر آدم -كمسئول عما حدث- عليه الصلاة والسلام. وهكذا أخطأ الشيطان وأخطأ آدم. أخطأ الشيطان بسبب الكبرياء، وأخطأ آدم بسبب الفضول.

لم يكد آدم ينتهي من الأكل حتى اكتشف أنه أصبح عار، وأن زوجته عارية. وبدأ هو وزوجته يقطعان أوراق الشجر لكي يغطي بهما كل واحد منهما جسده العاري. ولم تكن لآدم تجارب سابقة في العصيان، فلم يعرف كيف يتوب، فألهمه الله سبحانه وتعالى عبارات التوبة (قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ) (23) (الأعرف) وأصدر الله تبارك وتعالى أمره بالهبوط من الجنة.

هبوط آدم وحواء إلى الأرض:
وهبط آدم وحواء إلى الأرض. واستغفرا ربهما وتاب إليه. فأدركته رحمة ربه التي تدركه دائما عندما يثوب إليها ويلوذ بها ... وأخبرهما الله أن الأرض هي مكانهما الأصلي.. يعيشان فيهما، ويموتان عليها، ويخرجان منها يوم البعث.

يتصور بعض الناس أن خطيئة آدم بعصيانه هي التي أخرجتنا من الجنة. ولولا هذه الخطيئة لكنا اليوم هناك. وهذا التصور غير منطقي لأن الله تعالى حين شاء أن يخلق آدم قال للملائكة: "إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً" ولم يقل لهما إني جاعل في الجنة خليفة. لم يكن هبوط آدم إلى الأرض هبوط إهانة، وإنما كان هبوط كرامة كما يقول العارفون بالله. كان الله تعالى يعلم أن آدم وحواء سيأكلان من الشجرة. ويهبطان إلى الأرض. أما تجربة السكن في الجنة فكانت ركنا من أركان الخلافة في الأرض. ليعلم آدم وحواء ويعلم جنسهما من بعدهما أن الشيطان طرد الأبوين من الجنة، وأن الطريق إلى الجنة يمر بطاعة الله وعداء الشيطان.

هابيل وقابيل:
لا يذكر لنا المولى عزّ وجلّ في كتابه الكريم الكثير عن حياة آدم عليه السلام في الأرض. لكن القرآن الكريم يروي قصة ابنين من أبناء آدم هما هابيل وقابيل. حين وقعت أول جريمة قتل في الأرض. وكانت قصتهما كالتالي.

كانت حواء تلد في البطن الواحد ابنا وبنتا. وفي البطن التالي ابنا وبنتا. فيحل زواج ابن البطن الأول من البطن الثاني.. ويقال أن قابيل كان يريد زوجة هابيل لنفسه.. فأمرهما آدم أن يقدما قربانا، فقدم كل واحد منهما قربانا، فتقبل الله من هابيل ولم يتقبل من قابيل. قال تعالى في سورة (المائدة):

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِن أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (27) لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَإِلَيْكَ لَأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ (28) (المائدة)

لاحظ كيف ينقل إلينا الله تعالى كلمات القتيل الشهيد، ويتجاهل تماما كلمات القاتل. عاد القاتل يرفع يده مهددا.. قال القتيل في هدوء:

إِنِّي أُرِيدُ أَن تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِكَ جَزَاء الظَّالِمِينَ (29) (المائدة)

انتهى الحوار بينهما وانصرف الشرير وترك الطيب مؤقتا. بعد أيام.. كان الأخ الطيب نائما وسط غابة مشجرة.. فقام إليه أخوه قابيل فقتله. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "لا تقتل نفس ظلما إلا كان على ابن آدم الأول كفل من دمها لأنه كان أول من سن القتل". جلس القاتل أمام شقيقه الملقى على الأرض. كان هذا الأخ القتيل أول إنسان يموت على الأرض.. ولم يكن دفن الموتى شيئا قد عرف بعد. وحمل الأخ جثة شقيقه وراح يمشي بها.. ثم رأى القاتل غرابا حيا بجانب جثة غراب ميت. وضع الغراب الحي الغراب الميت على الأرض وساوى أجنحته إلى جواره وبدأ يحفر الأرض بمنقاره ووضعه برفق في القبر وعاد يهيل عليه التراب.. بعدها طار في الجو وهو يصرخ.

اندلع حزن قابيل على أخيه هابيل كالنار فأحرقه الندم. اكتشف أنه وهو الأسوأ والأضعف، قد قتل الأفضل والأقوى. نقص أبناء آدم واحدا. وكسب الشيطان واحدا من أبناء آدم. واهتز جسد القاتل ببكاء عنيف ثم أنشب أظافره في الأرض وراح يحفر قبر شقيقه.

قال آدم حين عرف القصة: (هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُّضِلٌّ مُّبِينٌ) وحزن حزنا شديدا على خسارته في ولديه. مات أحدهما، وكسب الشيطان الثاني. صلى آدم على ابنه، وعاد إلى حياته على الأرض: إنسانا يعمل ويشقى ليصنع خبزه. ونبيا يعظ أبنائه وأحفاده ويحدثهم عن الله ويدعوهم إليه، ويحكي لهم عن إبليس ويحذرهم منه. ويروي لهم قصته هو نفسه معه، ويقص لهم قصته مع ابنه الذي دفعه لقتل شقيقه.

موت آدم عليه السلام:
وكبر آدم. ومرت سنوات وسنوات.. وعن فراش موته، يروي أبي بن كعب، فقال: إن آدم لما حضره الموت قال لبنيه: أي بني، إني أشتهي من ثمار الجنة. قال: فذهبوا يطلبون له، فاستقبلتهم الملائكة ومعهم أكفانه وحنوطه، ومعهم الفؤوس والمساحي والمكاتل، فقالوا لهم: يا بني آدم ما تريدون وما تطلبون؟ أو ما تريدون وأين تطلبون؟ قالوا: أبونا مريض واشتهى من ثمار الجنة، فقالوا لهم: ارجعوا فقد قضي أبوكم. فجاءوا فلما رأتهم حواء عرفتهم فلاذت بآدم، فقال: إليك عني فإني إنما أتيت من قبلك، فخلي بيني وبين ملائكة ربي عز وجل. فقبضوه وغسلوه وكفنوه وحنطوه، وحفروا له ولحدوه وصلوا عليه ثم أدخلوه قبره فوضعوه في قبره، ثم حثوا عليه، ثم قالوا: يا بني آدم هذه سنتكم.

وفي موته يروي الترمذي: حدثنا عبد بن حميد، حدثنا أبو نعيم، حدثنا هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لما خلق الله آدم مسح ظهره، فسقط من ظهره كل نسمة هو خالقها من ذريته إلى يوم القيامة، وجعل بين عيني كل إنسان منهم وبيصاً من نور، ثم عرضهم على آدم فقال: أي رب من هؤلاء؟ قال: هؤلاء ذريتك، فرأى رجلاً فأعجبه وبيص ما بين عينيه، فقال: أي رب من هذا؟ قال هذا رجل من آخر الأمم من ذريتك يقال له داود، قال: رب وكم جعلت عمره؟ قال ستين سنة، قال: أي رب زده من عمري أربعين سنة. فلما انقضى عمر آدم جاءه ملك الموت، قال: أو لم يبق من عمري أربعون سنة؟ قال: أو لم تعطها ابنك داود؟ قال فجحد فجحسيرته:
خلق آدم عليه السلام:
أخبر الله سبحانه وتعالى ملائكة بأنه سيخلق بشرا خليفة في الأرض - وخليفة هنا تعني على رأس ذرية يخلف بعضها بعضا. فقال الملائكة: (أَتَجْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاء وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَ).

ويوحي قول الملائكة هذا بأنه كان لديهم تجارب سابقة في الأرض , أو إلهام وبصيرة , يكشف لهم عن شيء من فطرة هذا المخلوق , ما يجعلهم يتوقعون أنه سيفسد في الأرض , وأنه سيسفك الدماء . . ثم هم - بفطرة الملائكة البريئة التي لا تتصور إلا الخير المطلق - يرون التسبيح بحمد الله والتقديس له , هو وحده الغاية للوجود . . وهو متحقق بوجودهم هم , يسبحون بحمد الله ويقدسون له, ويعبدونه ولا يفترون عن عبادته !

هذه الحيرة والدهشة التي ثارت في نفوس الملائكة بعد معرفة خبر خلق آدم.. أمر جائز على الملائكة، ولا ينقص من أقدارهم شيئا، لأنهم، رغم قربهم من الله، وعبادتهم له، وتكريمه لهم، لا يزيدون على كونهم عبيدا لله، لا يشتركون معه في علمه، ولا يعرفون حكمته الخافية، ولا يعلمون الغيب . لقد خفيت عليهم حكمة الله تعالى , في بناء هذه الأرض وعمارتها , وفي تنمية الحياة , وفي تحقيق إرادة الخالق في تطويرها وترقيتها وتعديلها , على يد خليفة الله في أرضه . هذا الذي قد يفسد أحيانا , وقد يسفك الدماء أحيانا . عندئذ جاءهم القرار من العليم بكل شيء , والخبير بمصائر الأمور: (إِنِّي أَعْلَمُ مَا لاَ تَعْلَمُونَ).

وما ندري نحن كيف قال الله أو كيف يقول للملائكة . وما ندري كذلك كيف يتلقى الملائكة عن الله ، فلا نعلم عنهم سوى ما بلغنا من صفاتهم في كتاب الله . ولا حاجة بنا إلى الخوض في شيء من هذا الذي لا طائل وراء الخوض فيه . إنما نمضي إلى مغزى القصة ودلالتها كما يقصها القرآن .

أدركت الملائكة أن الله سيجعل في الأرض خليفة.. وأصدر الله سبحانه وتعالى أمره إليهم تفصيلا، فقال إنه سيخلق بشرا من طين، فإذا سواه ونفخ فيه من روحه فيجب على الملائكة أن تسجد له، والمفهوم أن هذا سجود تكريم لا سجود عبادة، لأن سجود العبادة لا يكون إلا لله وحده.

جمع الله سبحانه وتعالى قبضة من تراب الأرض، فيها الأبيض والأسود والأصفر والأحمر - ولهذا يجيء الناس ألوانا مختلفة - ومزج الله تعالى التراب بالماء فصار صلصالا من حمأ مسنون. تعفن الطين وانبعثت له رائحة.. وكان إبليس يمر عليه فيعجب أي شيء يصير هذا الطين؟

سجود الملائكة لآدم:
من هذا الصلصال خلق الله تعالى آدم .. سواه بيديه سبحانه ، ونفخ فيه من روحه سبحانه .. فتحرك جسد آدم ودبت فيه الحياة.. فتح آدم عينيه فرأى الملائكة كلهم ساجدين له .. ما عدا إبليس الذي كان يقف مع الملائكة، ولكنه لم يكن منهم، لم يسجد .. فهل كان إبليس من الملائكة ؟ الظاهر أنه لا . لأنه لو كان من الملائكة ما عصى . فالملائكة لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون . . وسيجيء أنه خلق من نار . والمأثور أن الملائكة خلق من نور . . ولكنه كان مع الملائكة وكان مأموراً بالسجود .

أما كيف كان السجود ؟ وأين ؟ ومتى ؟ كل ذلك في علم الغيب عند الله . ومعرفته لا تزيد في مغزى القصة شيئاً..

فوبّخ الله سبحانه وتعالى إبليس: (قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَن تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنتَ مِنَ الْعَالِينَ) . وبدلا من التوبة والأوبة إلى الله تبارك وتعالى، ردّ إبليس بمنطق يملأه الكبر والحسد: (قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَخَلَقْتَهُ مِن طِينٍ) . هنا صدر الأمر الإلهي العالي بطرد هذا المخلوق المتمرد القبيح: (قَالَ فَاخْرُجْ مِنْهَا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ) وإنزال اللعنة عليه إلى يوم الدين. ولا نعلم ما المقصود بقوله سبحانه (مِنْهَا) فهل هي الجنة ؟ أم هل هي رحمة الله . . هذا وذلك جائز لكن الأرجح رحمة الله تعالى، فلم يكن إبليس في الجنة، وحتى آدم عليه السلام لم يكن في الجنة على الأرجح . ولا محل للجدل الكثير . فإنما هو الطرد واللعنة والغضب جزاء التمرد والتجرؤ على أمر الله الكريم .

قَالَ فَالْحَقُّ وَالْحَقَّ أَقُولُ (84) لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ (85) (ص)

هنا تحول الحسد إلى حقد . وإلى تصميم على الانتقام في نفس إبليس: (قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِي إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ) . واقتضت مشيئة الله للحكمة المقدرة في علمه أن يجيبه إلى ما طلب , وأن يمنحه الفرصة التي أراد. فكشف الشيطان عن هدفه الذي ينفق فيه حقده: (قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ) ويستدرك فيقول: (إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ) فليس للشيطان أي سلطان على عباد الله المؤمنين .

وبهذا تحدد منهجه وتحدد طريقه . إنه يقسم بعزة الله ليغوين جميع الآدميين . لا يستثني إلا من ليس له عليهم سلطان . لا تطوعاً منه ولكن عجزاً عن بلوغ غايته فيهم ! وبهذا يكشف عن الحاجز بينه وبين الناجين من غوايته وكيده ; والعاصم الذي يحول بينهم وبينه . إنه عبادة الله التي تخلصهم لله . هذا هو طوق النجاة . وحبل الحياة ! . . وكان هذا وفق إرادة الله وتقديره في الردى والنجاة . فأعلن - سبحانه - إرادته . وحدد المنهج والطريق: (لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكَ وَمِمَّن تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ) .

فهي المعركة إذن بين الشيطان وأبناء آدم , يخوضونها على علم . والعاقبة مكشوفة لهم في وعد الله الصادق الواضح المبين . وعليهم تبعة ما يختارون لأنفسهم بعد هذا البيان . وقد شاءت رحمة الله ألا يدعهم جاهلين ولا غافلين . فأرسل إليهم المنذرين .

تعليم آدم الأسماء:
ثم يروي القرآن الكريم قصة السر الإلهي العظيم الذي أودعه الله هذا الكائن البشري , وهو يسلمه مقاليد الخلافة: (وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا) . سر القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات . سر القدرة على تسمية الأشخاص والأشياء بأسماء يجعلها - وهي ألفاظ منطوقة - رموزا لتلك الأشخاص والأشياء المحسوسة . وهي قدرة ذات قيمة كبرى في حياة الإنسان على الأرض . ندرك قيمتها حين نتصور الصعوبة الكبرى , لو لم يوهب الإنسان القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات , والمشقة في التفاهم والتعامل , حين يحتاج كل فرد لكي يتفاهم مع الآخرين على شيء أن يستحضر هذا الشيء بذاته أمامهم ليتفاهموا بشأنه . . الشأن شأن نخلة فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا باستحضار جسم النخلة ! الشأن شأن جبل . فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا بالذهاب إلى الجبل ! الشأن شأن فرد من الناس فلا سبيل إلى التفاهم عليه إلا بتحضير هذا الفرد من الناس . . . إنها مشقة هائلة لا تتصور معها حياة ! وإن الحياة ما كانت لتمضي في طريقها لو لم يودع الله هذا الكائن القدرة على الرمز بالأسماء للمسميات .

أما الملائكة فلا حاجة لهم بهذه الخاصية , لأنها لا ضرورة لها في وظيفتهم . ومن ثم لم توهب لهم . فلما علم الله آدم هذا السر , وعرض عليهم ما عرض لم يعرفوا الأسماء . لم يعرفوا كيف يضعون الرموز اللفظية للأشياء والشخوص . . وجهروا أمام هذا العجز بتسبيح ربهم , والاعتراف بعجزهم , والإقرار بحدود علمهم , وهو ما علمهم . . ثم قام آدم بإخبارهم بأسماء الأشياء . ثم كان هذا التعقيب الذي يردهم إلى إدراك حكمة العليم الحكيم: (قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ) .

أراد الله تعالى أن يقول للملائكة إنه عَـلِـمَ ما أبدوه من الدهشة حين أخبرهم أنه سيخلق آدم، كما علم ما كتموه من الحيرة في فهم حكمة الله، كما علم ما أخفاه إبليس من المعصية والجحود.. أدرك الملائكة أن آدم هو المخلوق الذي يعرف.. وهذا أشرف شيء فيه.. قدرته على التعلم والمعرفة.. كما فهموا السر في أنه سيصبح خليفة في الأرض، يتصرف فيها ويتحكم فيها.. بالعلم والمعرفة.. معرفة بالخالق.. وهذا ما يطلق عليه اسم الإيمان أو الإسلام.. وعلم بأسباب استعمار الأرض وتغييرها والتحكم فيها والسيادة عليها.. ويدخل في هذا النطاق كل العلوم المادية على الأرض.

إن نجاح الإنسان في معرفة هذين الأمرين (الخالق وعلوم الأرض) يكفل له حياة أرقى.. فكل من الأمرين مكمل للآخر.

سكن آدم وحواء في الجنة:
اختلف المفسرون في كيفية خلق حواء. ولا نعلم إن كان الله قد خلق حواء في نفس وقت خلق آدم أم بعده لكننا نعلم أن الله سبحانه وتعالى أسكنهما معا في الجنة. لا نعرف مكان هذه الجنة. فقد سكت القرآن عن مكانها واختلف المفسرون فيها على خمسة وجوه. قال بعضهم: إنها جنة المأوى، وأن مكانها السماء. ونفى بعضهم ذلك لأنها لو كانت جنة المأوى لحرم دخولها على إبليس ولما جاز فيها وقوع عصيان. وقال آخرون: إنها جنة المأوى خلقها الله لآدم وحواء. وقال أكثرهم: إنها جنة من جنات الأرض تقع في مكان مرتفع. وذهب فريق إلى التسليم في أمرها والتوقف.. ونحن نختار هذا الرأي. إن العبرة التي نستخلصها من مكانها لا تساوي شيئا بالقياس إلى العبرة التي تستخلص مما حدث فيها.

كان الله قد سمح لآدم وحواء بأن يقتربا من كل شيء وأن يستمتعا بكل شيء، ما عدا شجرة واحدة. فأطاع آدم وحواء أمر ربهما بالابتعاد عن الشجرة. غير أن آدم إنسان، والإنسان ينسى، وقلبه يتقلب، وعزمه ضعيف. واستغل إبليس إنسانية آدم وجمع كل حقده في صدره، واستغل تكوين آدم النفسي.. وراح يثير في نفسه ويوسوس إليه: (هَلْ أَدُلُّكَ عَلَى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَمُلْكٍ لَّا يَبْلَى) . وأقسم إبليس لآدم أنه صادق في نصحه لهم، ولم يكن آدم عليه السلام بفطرته السليمة يظن أن هنالك من يقسم بالله كذا، فضعف عزمه ونسي وأكل من الشجرة هو وحواء.

ليس صحيحا ما تذكره صحف اليهود من إغواء حواء لآدم وتحميلها مسئولية الأكل من الشجرة. إن نص القرآن لا يذكر حواء. إنما يذكر آدم -كمسئول عما حدث- عليه الصلاة والسلام. وهكذا أخطأ الشيطان وأخطأ آدم. أخطأ الشيطان بسبب الكبرياء، وأخطأ آدم بسبب الفضول.

لم يكد آدم ينتهي من الأكل حتى اكتشف أنه أصبح عار، وأن زوجته عارية. وبدأ هو وزوجته يقطعان أوراق الشجر لكي يغطي بهما كل واحد منهما جسده العاري. ولم تكن لآدم تجارب سابقة في العصيان، فلم يعرف كيف يتوب، فألهمه الله سبحانه وتعالى عبارات التوبة (قَالاَ رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَتَرْحَمْنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ) (23) (الأعرف) وأصدر الله تبارك وتعالى أمره بالهبوط من الجنة.

هبوط آدم وحواء إلى الأرض:
وهبط آدم وحواء إلى الأرض. واستغفرا ربهما وتاب إليه. فأدركته رحمة ربه التي تدركه دائما عندما يثوب إليها ويلوذ بها ... وأخبرهما الله أن الأرض هي مكانهما الأصلي.. يعيشان فيهما، ويموتان عليها، ويخرجان منها يوم البعث.

يتصور بعض الناس أن خطيئة آدم بعصيانه هي التي أخرجتنا من الجنة. ولولا هذه الخطيئة لكنا اليوم هناك. وهذا التصور غير منطقي لأن الله تعالى حين شاء أن يخلق آدم قال للملائكة: "إِنِّي جَاعِلٌ فِي الأَرْضِ خَلِيفَةً" ولم يقل لهما إني جاعل في الجنة خليفة. لم يكن هبوط آدم إلى الأرض هبوط إهانة، وإنما كان هبوط كرامة كما يقول العارفون بالله. كان الله تعالى يعلم أن آدم وحواء سيأكلان من الشجرة. ويهبطان إلى الأرض. أما تجربة السكن في الجنة فكانت ركنا من أركان الخلافة في الأرض. ليعلم آدم وحواء ويعلم جنسهما من بعدهما أن الشيطان طرد الأبوين من الجنة، وأن الطريق إلى الجنة يمر بطاعة الله وعداء الشيطان.

هابيل وقابيل:
لا يذكر لنا المولى عزّ وجلّ في كتابه الكريم الكثير عن حياة آدم عليه السلام في الأرض. لكن القرآن الكريم يروي قصة ابنين من أبناء آدم هما هابيل وقابيل. حين وقعت أول جريمة قتل في الأرض. وكانت قصتهما كالتالي.

كانت حواء تلد في البطن الواحد ابنا وبنتا. وفي البطن التالي ابنا وبنتا. فيحل زواج ابن البطن الأول من البطن الثاني.. ويقال أن قابيل كان يريد زوجة هابيل لنفسه.. فأمرهما آدم أن يقدما قربانا، فقدم كل واحد منهما قربانا، فتقبل الله من هابيل ولم يتقبل من قابيل. قال تعالى في سورة (المائدة):

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِن أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ (27) لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ يَدِيَإِلَيْكَ لَأَقْتُلَكَ إِنِّي أَخَافُ اللّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ (28) (المائدة)

لاحظ كيف ينقل إلينا الله تعالى كلمات القتيل الشهيد، ويتجاهل تماما كلمات القاتل. عاد القاتل يرفع يده مهددا.. قال القتيل في هدوء:

إِنِّي أُرِيدُ أَن تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ وَذَلِكَ جَزَاء الظَّالِمِينَ (29) (المائدة)

انتهى الحوار بينهما وانصرف الشرير وترك الطيب مؤقتا. بعد أيام.. كان الأخ الطيب نائما وسط غابة مشجرة.. فقام إليه أخوه قابيل فقتله. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "لا تقتل نفس ظلما إلا كان على ابن آدم الأول كفل من دمها لأنه كان أول من سن القتل". جلس القاتل أمام شقيقه الملقى على الأرض. كان هذا الأخ القتيل أول إنسان يموت على الأرض.. ولم يكن دفن الموتى شيئا قد عرف بعد. وحمل الأخ جثة شقيقه وراح يمشي بها.. ثم رأى القاتل غرابا حيا بجانب جثة غراب ميت. وضع الغراب الحي الغراب الميت على الأرض وساوى أجنحته إلى جواره وبدأ يحفر الأرض بمنقاره ووضعه برفق في القبر وعاد يهيل عليه التراب.. بعدها طار في الجو وهو يصرخ.

اندلع حزن قابيل على أخيه هابيل كالنار فأحرقه الندم. اكتشف أنه وهو الأسوأ والأضعف، قد قتل الأفضل والأقوى. نقص أبناء آدم واحدا. وكسب الشيطان واحدا من أبناء آدم. واهتز جسد القاتل ببكاء عنيف ثم أنشب أظافره في الأرض وراح يحفر قبر شقيقه.

قال آدم حين عرف القصة: (هَذَا مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ عَدُوٌّ مُّضِلٌّ مُّبِينٌ) وحزن حزنا شديدا على خسارته في ولديه. مات أحدهما، وكسب الشيطان الثاني. صلى آدم على ابنه، وعاد إلى حياته على الأرض: إنسانا يعمل ويشقى ليصنع خبزه. ونبيا يعظ أبنائه وأحفاده ويحدثهم عن الله ويدعوهم إليه، ويحكي لهم عن إبليس ويحذرهم منه. ويروي لهم قصته هو نفسه معه، ويقص لهم قصته مع ابنه الذي دفعه لقتل شقيقه.

موت آدم عليه السلام:
وكبر آدم. ومرت سنوات وسنوات.. وعن فراش موته، يروي أبي بن كعب، فقال: إن آدم لما حضره الموت قال لبنيه: أي بني، إني أشتهي من ثمار الجنة. قال: فذهبوا يطلبون له، فاستقبلتهم الملائكة ومعهم أكفانه وحنوطه، ومعهم الفؤوس والمساحي والمكاتل، فقالوا لهم: يا بني آدم ما تريدون وما تطلبون؟ أو ما تريدون وأين تطلبون؟ قالوا: أبونا مريض واشتهى من ثمار الجنة، فقالوا لهم: ارجعوا فقد قضي أبوكم. فجاءوا فلما رأتهم حواء عرفتهم فلاذت بآدم، فقال: إليك عني فإني إنما أتيت من قبلك، فخلي بيني وبين ملائكة ربي عز وجل. فقبضوه وغسلوه وكفنوه وحنطوه، وحفروا له ولحدوه وصلوا عليه ثم أدخلوه قبره فوضعوه في قبره، ثم حثوا عليه، ثم قالوا: يا بني آدم هذه سنتكم.

وفي موته يروي الترمذي: حدثنا عبد بن حميد، حدثنا أبو نعيم، حدثنا هشام بن سعد، عن زيد بن أسلم، عن أبي صالح، عن أبي هريرة قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لما خلق الله آدم مسح ظهره، فسقط من ظهره كل نسمة هو خالقها من ذريته إلى يوم القيامة، وجعل بين عيني كل إنسان منهم وبيصاً من نور، ثم عرضهم على آدم فقال: أي رب من هؤلاء؟ قال: هؤلاء ذريتك، فرأى رجلاً فأعجبه وبيص ما بين عينيه، فقال: أي رب من هذا؟ قال هذا رجل من آخر الأمم من ذريتك يقال له داود، قال: رب وكم جعلت عمره؟ قال ستين سنة، قال: أي رب زده من عمري أربعين سنة. فلما انقضى عمر آدم جاءه ملك الموت، قال: أو لم يبق من عمري أربعون سنة؟ قال: أو لم تعطها ابنك داود؟ قال فجحد فجدت ذريته، ونسي آدم فنسيت ذريته، وخطىء آدم فخطئت ذريته".

سنت نبوي منبع دوم تشريع

بي ترديد، سنت دومين مصدر از مصادر قانونگذاري اسلامي است كه پس از قرآن مجيد، مرتبه دوم اهميت را به خود اختصاص داده است و قرآن، پيروي از سنت رسول الله - صلي الله عليه و سلم - را واجب و لازم مي داند و مي فرمايد: { أطيعوا الله و أطيعوا الرسول } محمد/22

يعني "از خدا و رسول او اطاعت كنيد" و در جايي ديگر، خداوند از كساني كه سنت رسول الله - صلي الله عليه و سلم - را به عنوان داور در اختلافات خود نمي پذيرند و با طيب خاطر تسليم آن نمي شوند، نفي ايمان مي كند و مي فرمايد: { فلا و ربك لا يؤمنون حتي يحكموك فيما شجر بينهم ثم لا يجدوا في أنفسهم حرجا مما قضيت و يسلموا تسليما } نساء/65

" نه ! سوگند به پروردگارت كه آنان تا زماني كه تو را در اختلافاتشان حكم و داور قرار ندهند، مومن به شمار نمي آيند (و نيز) پس از داوري تو، هيچگونه ملالي به دل راه نداده و كاملا تسليم تو باشند"

و در جايي ديگر، خداوند هشدار مي دهد كه: { فليحذر الذين يخالفون عن أمره أن تصيبهم فتنة أو يصيبهم عذاب أليم } نور/63

"مبادا با سنت و دستورات رسول الله- صلي الله عليه و سلم - مخالفت كنيد! بيم آن مي رود كه گرفتار فتنه يا عذابي دردناك شويد."

بطور كلي قرآن كريم سنت رسول اكرم- صلي الله عليه و سلم - را واجب الاطاعه مي داند و مي فرمايد: { و ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا {

" چيزهايي را كه پيامبر براي شما - از احكام الهي - آورده است، بگيريد و از آنچه شما را بازداشته، دست برداريد."

بدين جهت، مسملنان درباره حجت بودن سنت هيچگونه اختلافي ندارند زيرا:

1- بخشي از سنت به تاييد مطالب قرآن مي پردازد. مانند خوردن مال حرام، نهي از زنا، نافرماني پدر و مادر، شهادت دروغ و ...

2- بخشي ديگر از آن، مطالب مجمل قران را به تفصيل بيان مي كند. مانند نماز و زكات و غيره كه در قرآن بصورت مجمل ذكر شده و سنت، تعداد ركعات و كيفيت نماز خواندن و چگونگي پرداخت زكات را روشن ساخته است.

3- و نوعي ديگر از سنت، مطلق قرآن را مقيد مي سازد. مثلا در قرآن بطور مطلق آمده كه دست دزد بايد قطع شود و در اين باره توضيح بيشتري در قرآن نيامده است. ولي سنت، روشن كرده كه دست دزد بايد از قسمت مچ قطع گردد. [همچنين در مورد ديگر شرايط]

4- قسمتي از سنت، به بيان احكام جديدي مي پردازد كه در قرآن نيامده مثل وجوب خون بها بر قبيله و احكام ديگر.

گفتني است كه اين بخش از سنت نيز مانند انواع ديگر آن، واجب الاطاعه است. زيرا رسول الله - صلي الله عليه و سلم - فرموده اند: << ألا إني أوتيت القرآن و مثله معه >> يعني آگاه باشيد كه قرآن و مثل آن (يعني سنت) به من داده شده است >> كه هر دو واجب الاطاعه اند.

در يك كلام، مي توان گفت كه تصور كامل و فهم اسلام، بدون سنت رسول اكرم- صلي الله عليه و سلم - ممكن نيست.

با توجه به مطالب فوق و اهميت سنت رسول خدا- صلي الله عليه و سلم - مسلمانان توجه خاصي به آن نشان مي دادند. ولي در زمان حيات آن حضرت - صلي الله عليه و سلم - آنطور كه قرآن نوشته مي شد و كاتباني براي اين منظور، تعيين شده بود، سنت تدوين نشد. و حتي آن حضرت - صلي الله عليه و سلم - در آغاز رسالت خويش، از نوشتن احاديث به خاطر اينكه با قرآن مخلوط نشود و التباس پيش نيايد، منع كرده، فرمودند: "از من چيزي ننويسيد و هر كس به جز قرآن، چيزي نوشته است، بايد آن را از بين ببرد".

اما با گذشت زمان و از بين رفتن احتمالي التباس قرآن با حديث، رسول اكرم - صلي الله عليه و سلم - در آخر حيات خويش به صحابه اجازه دادند تا احاديث را يادداشت كنند. چنانچه طبق روايت دارمي به عبدالله بن عمرو بن عاص رضي الله عنهما اجازه نوشتن داد. و طبق روايت بخاري، عبدالله بن عمر رضي الله عنهما احاديث آن حضرت - صلي الله عليه و سلم - را يادداشت مي كرد. همچنين در بخاري آمده است: هنگامي كه فردي يمني بنام ابوشاه در فتح مكه از صحابه خواست تا سخنراني آن حضرت - صلي الله عليه و سلم - را بعد از فتح مكه براي وي بنويسند، آن حضرت- صلي الله عليه و سلم - خطاب به صحابه فرمود: "براي ابوشاه بنويسيد"

و پس از اجازه رسول اكرم - صلي الله عليه و سلم - بسياري از صحابه رضي الله عنهم به نوشتن حديث، مبادرت ورزيدند. بطوريكه تعدادي از انها صحيفه هايي داشتند كه احاديث را در آنها يادداشت مي كردند.

به عنوان نمونه مي توان از صحيفه هاي علي بن ابي طالب، سعد بن عباده انصاري، ابوموسي اشعري، جابر بن عبدالله انصاري، عبدالله بن عمروبن عاص و سمره بن جندب نام برد.

جريان تدوين و نوشتن حديث در نسلهاي بعد، يعني تابعين و تبع تابعين نيز همچنان ادامه داشت و بسياري از آنها نيز صحيفه هايي داشتند كه در آنها حديث مي نوشتند. از ميان آنها مي توان محمدبن مسلم اسدي، زبير بن عدي همداني، ايوب سختياني، يونس بن عبيد عبدي و هشام بن عروه را برشمرد.

علاوه بر تلاشهاي فردي براي جمع حديث، عمربن عبدالعزيز؛ خليفه عادل اموي؛ هم به فرماندارش در مدينه؛ ابوبكر بن حزم نامه اي نوشت و از وي خواست تا احاديث رسول اكرم - صلي الله عليه و سلم - را جمع آوري نمايد. همچنين، نامه هايي به علماي ساير بلاد اسلامي فرستاد و از آنها خواست تا نسبت به جمع آوري كامل و شامل احاديث نبوي، اقدام كنند.

چنانچه تلاش بيشتر را در اين راستا، امام بزرگوار، محمد بن شهاب زهري؛ رحمه الله تعالي از خود نشان داد. بدين معني كه وي احاديث مدينه را جمع آوري كرد و براي عمربن عبدالعزيز فرستاد. او هم به نوبه خود، احاديث جمع آوري شده را به نقاط مختلف جهان اسلام فرستاد.

اين كار در واقع زمينه را براي ساير علما و محدثين قرن دوم هجري فراهم نمود. و جريان تدوين حديث در آن قرن، از پويايي خاصي برخوردار شد. بايد گفت يكي از دلايل آن، پخش و نشر احاديث ساختگي ميان مردم بود.

در اين قرن (دوم) علماي زيادي در شهرهاي مختلف به جمع آوري حديث مبادرت ورزيدند. به عنوان نمونه مي توان از عبدالملك بن عبدالعزيز، جريح و سفيان بن عيينه در مكه، و محمد بن اسحاق، محمد بن عبدالرحمن، و امام مالك بن انس در مدينه، و سعيد بن عروبه و شعبه بن حجاج در بصره، و معمر بن راشد در يمن، و اوضاعي در شام، و عبدالله بن مبارك در خراسان و افراد ديگر نام برد كه به جمع آوري احاديث، همت گذاشتند.

در قرن سوم، تدوين حديث به كمال خود رسيد. زيرا در اين قرن، علماي بزرگ حديث، مانند محمد بن اسماعيل بخاري، مسلم بن حجاج نيشابوري، ابوداوود سجستاني، محمدبن عيسي ترمذي، ابوعبدالرحمن نسائي، و ابن ماجه قزويني ظهور نمودند و كتب سته (شش گانه) را تاليف نمودند.

بدينجهت است كه علماي اسلام، قرن سوم را درخشانترين عصر حديث مي دانند...

برگرفته از مقدمه "مختصر صحيح بخاري" ترجمه: عبدالقادر ترشابي

انتشارات حرمين چاپ اول 1382

کتاب برهان به زبان عربی با فرمت پی دی اف

دانلود

فِي بَيَانِ فَضِيلَةِ الْعَقْلِ وَالنَّقْلِ وَلُزُومِ الْقَبُولِ مِنْهُمَا

الْبَابِ الأَوَّلِ فِي بَيَانِ فَضِيلَةِ الْعَقْلِ وَالنَّقْلِ وَلُزُومِ الْقَبُولِ مِنْهُمَا
قَدْ ثَبَتَ أَنَّ الْعَقْلَ هُوَ الآلَةُ الَّتِي عُرِفَ بِهَا الإِلَهُ وَحَصَلَ بِهِ تَصْدِيقُ الرُّسُلِ وَالْتِزَامُ الشَّرَائِعِ وَأَنَّهُ الْمُحَرِّضُ عَلَى طَلَبِ الْفَضَائِلِ وَالْمُخَوِّفُ مِنْ رُكُوبِ الرَّذَائِلِ وَالنَّاظِرُ فِي الْمَصَالِحِ وَالْعَوَاقِبِ فَهُوَ مُدَبِّرُ أَمْرَ الدَّارَيْنِ وَمَثَلُهُ كَالضَّوْءِ فِي الظُّلْمَةِ فَقَدْ يَقِلُّ عِنْدَ أَقْوَامٍ فَيَكُونُ كَعَيْنِ الأَعْشَى وَيَزِيدُ فَيَكُونُ كَنُورِ الْقَبَسِ وَيَكُونُ عِنْدَ قَوْمٍ كَضَوْءِ الشَّمْعَةِ وَعِنْدَ الْكَامِلِينَ كَطُلُوعِ الشَّمْسِ عَلَى عَيْنِ زَرْقَاءِ الْيَمَامَةِ
وَلِهَذَا تَتَفَاوَتُ الْعُقَلاءُ فِي الْعُلُومِ وَالأَعْمَالِ فَيَنْبَغِي لِمَنْ رُزِقَ الْعَقْلَ

(1/23)

أَنْ لَا يُخَالِفَهُ وَلا يَخْلُدَ إِلَى ضِدِّهِ وَهُوَ الْهَوَى فَمَتَى مَالَ إِلَى الْهَوَى صُيِّرَ الإِمَامُ مَأْمُومًا وَذَلِكَ لَا يَحْسُنُ
فَصْلُ
فَأَمَّا النَّقْلُ فَإِنَّ الْعَقْلَ لَمَّا نَظَرَ فِي مُعْجِزَاتِ الرُّسُلِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ صَدَّقَهُمْ وَعَلِمَ أَنَّمَا أَتَوْا بِمَا أَتَوْا بِهِ عَنِ الْخَالِقِ سُبْحَانَهُ فَقَوْلُهُمْ مَعْصُومٌ عَنِ خَطَأٍ مَحْفُوظٌ عَنْ غَلَطٍ
وَإِذْ قَدْ بَانَ فَضْلُ الْعَقْلِ وَشَرَفُ النَّقْلِ لَزِمَ الْقَبُولُ مِنْهُمَا

(1/24)

الْبَابُ الثَّانِي فِيمَا اتَّفَقَ عَلَيْهِ الْعَقْلُ وَالنَّقْلُ مِنْ أَنَّ الدُّنْيَا دَارُ بَلاءٍ فَيَنْبَغِي أَنْ لَا يُنْكِرَ فِيهَا وُقُوعَ الْبَلاءِ
مَنِ اسْتَخْبَرَ الْعَقْلَ وَالنَّقْلَ عَنْ وَضْعِ الدُّنْيَا أَخْبَرَاهُ أَنَّهَا مَارَسْتَانُ بَلاءٍ فَلا يُنْكِرُ وُقُوعَ الْبَلاءِ بِهَا وَلَيْسَ فِيهَا لَذَّةٌ عَلَى الْحَقِيقَةِ إِنِّمَا لَذَّتُهَا رَاحَةٌ مِنْ مُؤْلِمٍ وَإِنَّمَا الْمُرَادُ مِنَ الأَكْلِ إِقَامَةٌ خَلْفَ الْمُتَحَلَّلِ ثُمَّ كَمْ فِيهِ مِنْ مَحْذُورٍ فَإِنِّ الإِكْثَارَ يُوجِبُ التُّخَمَةَ وَمِنَ الْمَطَاعِمِ مُؤَدٍّ بِالإِسْهَالِ أَوْ بِالإِمْسَاكِ وَمِنْهَا مَا يُقَوِّي بَعْضَ الأَخْلاطِ وَإِنَّمَا جُعِلَتِ اللَّذَّةُ فِي التَّنَاوُل كالبرطيل
وَكَذَلِكَ الوطأ فَإِنَّ الْمُرَادَ مِنْهُ إِقَامَةُ الْخَلَفِ وَكَمْ فِي ضِمْنِهِ مِنْ أَذًى أَقَلُّهُ قِلَّةُ الْقُوَى وَتَعَبُ الْكَسْبِ ومقاسات أَخْلاقِ الْمُعَامَلَةِ
وَمَتَى حَصَلَ مَحْبُوبٌ كَأَنَّ نَغَصَهُ تُرْبِي عَلَى لَذَّاتِهِ وَيَا سُرْعَانَ ذِهَابُهُ مَعَ قُبْحِ مَا يَجْنِي وَأَقَلُّ آفَاتِهِ الْفِرَاقُ الَّذِي يَنْكُبُ الْفُؤَادَ وَيُذِيبُ الأَجْسَادَ

(1/25)

وَكُلُّ مَا يُظَنُّ مِنَ الدُّنْيَا سَرَابٌ وَعِمَارَتُهَا وَإِنْ حَسُنَتْ صُورَتُهَا خَرَابٌ وَمَجِيئُهَا إِلَى مَجِيبِهَا ذِهَابٌ وَمَنْ خَاضَ الْمَاءَ الْغَمْرَ لَمْ يِجْزَعْ مِنْ بَلَلٍ كَمَا أَنَّ مَنْ دَخَلَ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ لَمْ يَخْلُ مِنْ وَجَلٍ
وَالْعَجَبُ لِمَنْ يَدُهُ فِي سَلَّةِ الأَفَاعِي كَيْفَ يُنْكِرُ اللَّسْعَ وَأَعْجَبُ مِنْهُ مَنْ يَطْلُبُ مِنَ الْمَطْبُوعِ عَلَى الضُّرِّ التَّمَنُّعَ وَمَا أَحْسَنُ قَوْلَ الشَّاعِرِ ... طُبِعَتْ عَلَى كَدَرٍ وَأَنْتَ تُرِيدُهَا ... صفوا من الأقذار وَالأَكْدَارِ ... وَمُكَلِّفُ الأَيَّامَ ضِدَّ طِبَاعِهَا ... مُتَطَلِّبٌ فِي الْمَاءِ جَذْوَةَ نَارِ ... وَإِذَا رَجَوْتَ الْمُسْتَحِيلَ فَإِنَّمَا ... تَبْنِي الرَّجَاءَ عَلَى شَفِيرٍ هَارِ ...

وَلَوْلا أَنَّ الدُّنْيَا دَارُ ابْتِلاءٍ لَمْ تعتور الْأَمْرَاض والأكدار وَلم يضيق الْعَيْشُ عَلَى الأَنْبِيَاءِ وَالأَخْيَارِ وَلَقَدْ لُزِقَ بِهِمُ الْبَلاءُ وَعُدِمُوا الرَّاحَةَ
فَآدَمُ يُعَانِي الْمِحَنَ إِلَى أَنْ خَرَجَ مِنَ الدُّنْيَا وَنُوحٌ يَبْكِي ثُلْثَمِائَةِ عَامٍ وَإِبْرَاهِيمُ يُكَابِدُ النَّارَ وَذَبْحَ الْوَلَدِ وَيَعْقُوبُ يَبْكِي حَتَّى ذَهَبَ الْبَصَرُ وَمُوسَى يُقَاسِي فِرْعَوْنَ وَيَلْقَى مِنْ قَوْمِهِ الْمِحَنَ وَعِيسَى لَا مَأْوَى لَهُ إِلا الْبِرُّ فِي الْعَيْشِ الضَّنْكِ وَمُحِمِّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَابِرُ الْفَقْرَ وَقَذْفَ الزَّوْجَةِ وَقَتْلَ مَنْ يُحِبُّهُ
وَلَوْ خُلِقَتِ الدُّنْيَا لِلَّذَّةِ لَمْ يُبْخَسْ حَظُّ الْمُؤْمِنِ مِنْهَا فَإِنَّ الْجَمَلَ

(1/26)

يَأْكُلُ أَكْثَرَ مِنْهُ وَالْعُصْفُورُ يُسَافِدُ أَكْثَرَ مِنْهُ وَقَدْ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدُّنْيَا سجن الْمُؤمن وجنة الْكَافِر
وَإِذ بَانَ أَنَّهَا دَارُ ابْتِلاءٍ وَسَجْنٍ وَمِحَنٍ فَلا يَنْبَغِي أَنْ يَقَعَ جَزَعٌ مِنَ الْبَلْوَى

(1/27)

الْبَابُ الثَّالِثُ فِي ذِكْرِ الْمُصَابِ بِالْمَحْبُوبِ مِنَ الأَهْلِ ... الْمَرْءُ يُصَابُ مَصَائِبُ لَا تَنْقَضِي ... حَتَّى يُوَارَى جِسْمه فِي رمسه
فمؤجل يَلْقَى الرَّدَى فِي غَيْرِهِ ... وَمُعَجَّلٌ يَلْقَى الرَّدَى فِي نَفْسِهِ ...

وَعِلاجُ فَقْدِ الْمَحْبُوبِ بِثَمَانِيَةِ أَشْيَاءٍ
أَحَدِهَا أَنْ يَعْلَمَ أَنَّ الْقَدَرَ قَدْ سَبَقَ بِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {مَا أَصَابَ مِنْ مُّصِيبَةٍ فِي الأَرْضِ وَلا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا} ثُمَّ قَالَ سُبْحَانَهُ {لكَي لَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ} وَالْمَعْنَى أَنَّ الْمَصَائِبَ مُقَدَّرَةٌ لَا أَنَّهَا وَقَعَتْ عَلَى وَجْهِ الاتِّفَاقِ كَمَا يَقُول الطباعيون وَلا أَنَّهَا عَبَثٌ بَلْ هِيَ صَادِرَةٌ عَمَّنْ صَدَرَتْ عَنْهُ مُحْكَمَاتُ الأُمُورِ وَمُتْقَنَاتُ الأَعْمَالِ وَإِذَا كَانَتْ صَادِرَةٌ عَنْ تَدْبِيرِ حَكِيمٍ لَا يَعْبَثُ إِمَّا لِزَجْرٍ عَنْ فَسَادٍ أَوْ لِتَحْصِيلِ أَجْرٍ أَوْ لِعُقُوبَةٍ عَلَى ذَنْبٍ وَقَعَ التَّسَلِّي بِذَلِكَ
الثَّانِي الْعِلْمُ بِأَنَّ الدُّنْيَا دَارُ الابْتِلاءِ وَالْكَرْبِ لَا يُرْجَى مِنْهَا رَاحَةٌ

(1/29)

.. وَمَا اسْتَغْرَبَتْ عَيْنِي فِرَاقًا رَأَيْتُهُ ... وَلا أَعْلَمَتْنِي غَيْرَ مَا الْقَلْبُ عَالِمُهُ ...

وَالثَّالِثِ الْعِلْمُ بِأَنَّ الْجَزَعَ مُصِيبَةٌ ثَانِيَةٌ
وَالَّرابِعِ أَنْ يُقَدِّرَ وُجُودَ مَا هُوَ أَكْبَرُ مِنْ تِلْكَ الْمُصِيبَةِ كَمَنْ لَهُ وَلَدَانِ ذَهَبَ أَحَدُهُمَا
وَالْخَامِسِ النَّظَرُ فِي حَالِ مَنِ ابْتُلِيَ بِمِثْلِ هَذَا الْبَلاءِ فَإِنَّ التَّأَسِّيَ رَاحَةٌ عَظِيمَةٌ قَالَتِ الْخَنْسَاءُ ... وَلَوْلا كَثْرَةُ الْبَاكِينَ حَوْلِي ... عَلَى إِخْوَانِهِمْ لَقَتَلْتُ نَفْسِي
وَمَا يَبْكُونَ مِثْلُ أَخِي وَلَكِنْ ... أُعَزِّي النَّفْسَ عَنْهُ بِالتَّأَسِّي ...

وَهَذَا الْمَعْنَى قَدْ حَرَمَهَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَهْلَ النَّارِ فَإِنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنَ الْمُخَلَّدِينَ فِيهَا مَحْبُوسٌ وَحْدَهُ يَظُنُّ أَنَّهُ لَمْ يَبْقَ فِي النَّارِ سِوَاهُ
وَالسَّادِسِ النَّظَرُ فِي حَالِ مَنِ ابْتُلِيَ بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا الْبَلاءِ فَيَهُونَ هَذَا
وَالسَّابِعِ رَجَاءُ الْخَلَفِ إِنْ كَانَ مِنْ مَعْنًى يَصْلُحُ عَنْهُ الْخَلَفُ كَالْوَلَدِ وَالزَّوْجَةِ
قِيلَ لِلُقْمَانَ مَاتَتْ زَوْجَتُكَ فَقَالَ تَجَدَّدَ فِرَاشِي وَأَنْشَدُوا ... هَلْ وَصْلُ غرَّة إِلا وَصْلُ غَانِيَةٍ ... فِي وَصْلِ غَانِيَةٍ مِنْ وَصْلِهَا خُلْفُ ...

وَالثَّامِنِ طَلَبُ الأَجْرِ بِحِمْلِ أَعْبَاءِ الصَّبْرِ فَلْيَنْظُرْ فِي فَضَائِلِ الصَّبْرِ وَثَوَابِ الصَّابِرِينَ وَسِيرَتِهِمْ فِي صَبْرِهِمْ وَإِنْ تَرَقَّى إِلَى مَقَامِ الرِّضَى فَهُوَ الْغَايَةُ

(1/30)

فَصْلٌ فِي فَضَائِلِ الصَّبْرِ
فِي الصَّحِيحَيْنِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطاء قطّ خيرا وَلَا قَالَ الترمذى حَدِيث حسن صَحِيح أَوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا

(1/31)

الْقَطِيعِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ لَبِيدٍ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاهُمْ فَمَنْ صَبَرَ فَلَهُ الصَّبْرُ وَمن جزع فَلهُ الْجزع رُوَاته ثِقَات
وَيَنْبَغِي أَنْ يَكُونَ الصَّبْرُ فِي أَوَّلِ صَدْمَةٍ فَفِي الصَّحِيحَيْنِ مِنْ حَدِيثِ أَنَسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الأُولَى
وَيَنْبَغِي أَنْ يَحْتَسِبَ عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى مَا أُخِذَ مِنْهُ وَيُوقِنَ بِحُسْنِ الْجَزَاءِ وَذَلِكَ يُهَوِّنُ الصَّبْرَ
وَمِنْ عَلامَةِ الصَّبْرِ الْكَفُّ عَنْ تَمْزِيقِ ثَوْبٍ أَوْ لَطْمِ خَدٍّ وَحَبْسُ اللِّسَانِ عَنِ اعْتِرَاضٍ وَتَسَخُّطٍ وَالامْتِنَاعُ مِنْ كُلِّ شَيْءٍ يُوجِبُ إِظْهَارَهُ تَأَثُّرَ الْمُبْتَلِي وَلْيَعْلَمِ الْعَاقِلُ أَنَّ الْبَلايَا ضُيُوفٌ فَلْيُعِدَّ لَهَا قِرَى الصَّبْرِ

(1/32)

قَالَ الْحُكَمَاءُ الْعَاقِلُ يَفْعَلُ فِي أَوَّلِ يَوْمٍ مِنْ أَيَّامِ الْمُصِيبَةِ مَا يَفْعَلُهُ الْجَاهِلُ بَعْدَ خَمْسَةِ أَيَّامٍ
وَقَالَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلامُ لِلأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ إِنَّكَ إِنْ صَبَرْتَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا وَإِلا سَلَوْتَ كَمَا تَسْلُو الْبَهَائِمُ
فَصْلٌ وَأَمَّا ثَوَابُ الصَّابِرِ عَلَى فَقْدِ الأَوْلادِ
فَأَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بن جَعْفَر قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدثنَا شُعْبَة عَن عبد الرحمن بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ عَنْ ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِلنِّسَاءِ مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ يَمُوتُ لَهَا ثَلاثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ إِلا كَانُوا لَهَا حِجَابًا مِنَ النَّارِ فَقَالَتِ امْرَأَةٌ وَاثْنَيْنِ فَقَالَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاثْنَيْنِ

(1/33)

قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ قَالَ حَدَّثَنَا الزَّهْرِيُّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيِّبِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ لَهُ ثَلاثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ فَتَمَسَّهُ النَّارُ إِلا تَحِلَّةَ الْقَسَمِ
قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِي السَّلِيلِ عَنْ أَبِي حَسَّانَ قَالَ تُوُفِّيَ ابْنَانَ لِي فَقُلْتُ لأَبِي هُرَيْرَةَ سَمِعْتُ مِنْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَدِيثًا تَحَدَّثَنَاهُ تَطِيبُ أَنْفُسُنَا عَنْ مَوْتَانَا قَالَ نَعَمْ صِغَارُهُمْ دَعَامِيصُ الْجَنَّةِ يَلْقَى أَحَدُهُمْ أَبَاهُ أَوْ قَالَ أَبَوَيْهِ فَيَأْخُذَ بِنَاصِيَةِ ثَوْبِهِ أَوْ بِيَدِهِ كَمَا آخُذُ بِصِنْفَةِ ثَوْبِكَ وَلا يُفَارِقُهُ حَتَّى يَدْخُلَ الْجَنَّةَ
انْفَرَدَ بِإِخْرَاجِ هَذَا الْحَدِيثِ مُسْلِمٌ وَاتُّفِقَ عَلَى الَّذِي قَبْلَهُ

(1/34)

وَالدُّعْمُوصُ دُوَيِّبَةٌ تَسْبَحُ فِي الْمَاءِ قَالَ الشَّاعِرُ ... إِذَا الْتَقَى الْبَحْرَانِ عَمَّ الدُّعْمُوصُ ... فَبَقِيَ أَنْ يَسْبَحَ أَوْ يَغُوصَ ...

فَصْلٌ
وَكُلَّمَا قَرُبَ الْمَحْبُوبُ الْمُسْتَلَبُ مِنَ الْقَلْبِ كَانَ الأَجْرُ عَلَى قَدْرِ ذَلِكَ فَيَنْبَغِي لِلصَّابِرِ أَنْ يَتَسَلَّى بِالْجِنْسِ
فَصْلٌ فَأَمَّا الرِّضَاءُ بِالْقَضَاءِ فَهُوَ الْغَايَةُ
قَالَ أَبُو الدَّرْدَاءِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا قَضَى قَضَاءً أَحَبَّ أَنْ يُرْضَى بِهِ
وَقَالَ أَبُو عبد الله البراثي من وهب لَهُ الرضى فَقَدْ بَلَغَ أَقْصَى الدَّرَجَاتِ
وَقَالَتْ رَابِعَةُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا قَضَى لأَوْلِيَائِهِ قَضَاءً لَمْ يَتَسَخَّطُوهُ

(1/35)

وَقُتِلَ لِبَعْضِ الصَّالِحِينَ وَلَدٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَبَكَى فَقِيلَ لَهُ أَتَبْكِي وَقَدِ اسْتُشْهِدَ فَقَالَ إِنَّمَا أَبْكِي كَيْفَ كَانَ رِضَاهُ عَنِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ حِينَ أَخَذَتْهُ السُّيُوفُ
فَإِنْ قِيلَ قَدْ يُتَصَوَّرُ الصَّبْرُ فَأَمَّا الرِّضَا بِالْمَكْرُوهِ فَكَيْفَ يُتَصَوَّرُ
فَالْجَوَابُ أَنَّ نُفُورَ الطَّبْعِ مِنَ الْمُنَافِي لَا يُضَادِّ رِضَى الْقَلْبِ بِالْقَدَرِ فَإِنَّمَا نَرْضَى بِالْقَضَاءِ وَإِنْ كَرِهْنَا الْمُقْضَى
فَصْلٌ فِي ذِكْرِ أَخْبَارِ جَمَاعَةٍ مِنَ الصَّابِرِينَ وَالرَّاضِينَ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ
مَاتَ وَلَدٌ لأَبِي طَلْحَةَ مِنْ أُمِّ سُلَيْمٍ فَقَالَتْ لأَهْلِهَا لَا تُحَدِّثُوا أَبَا طَلْحَةَ بِابْنِهِ حَتَّى أَكُونَ أَنَا أُحَدِّثُهُ قَالَ فَجَاءَ فَقَرَّبَتْ إِلَيْهِ عَشَاءً فَأَكَلَ وَشَرِبَ ثُمَّ تَصَنَّعَتْ لَهُ أَحْسَنَ مَا كَانَتْ تَصْنَعُ قَبْلَ ذَلِكَ فَوَقَعَ بِهَا فَلَمَّا رَأَتْ أَنَّهُ قَدْ شَبِعَ وَأَصَابَ مِنْهَا قَالَتْ يَا أَبَا طَلْحَةَ أَرَأَيْت لَو أَن قوما أعاروا عَارِيَتَهُمْ أَهْلَ بَيْتٍ وَطَلَبُوا عَارِيَتَهُمْ أَلَهُمْ أَنْ يَمْنَعُوهُمْ قَالَ لَا فَقَالَتْ فَاحْتَسِبِ ابْنَكَ

(1/36)

أَخْبَرَنَا ابْنُ نَاصِرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ التَّمِيمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ بْنُ مَالِكٍ قَالَ حَدثنَا عبد الله بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمٌ قَالَ حَدَّثَنَا الْمُبَارَكُ عَنِ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الأَحْوَصِ الْجُشَمِيُّ قَالَ
دَخَلْنَا عَلَى ابْنِ مَسْعُودٍ وَعِنْدَهُ بَنُونٌ لَهُ ثَلاثَةُ غِلْمَانٍ كَأَنَّهُمُ الدَّنَانِيرُ فَجَعَلْنَا نَتَعَجَّبُ مِنْ حُسْنِهِمْ فَقَالَ كَأَنَّكُمْ تَغْبِطُونِي بِهِمْ قَلْنَا إِي وَاللَّهِ بِمِثْلِ هَؤُلاءِ يُغْبَطُ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى سَقْفِ بَيْتٍ لَهُ صَغِيرٍ قَدْ عَشْعَشَ فِيهِ الْخُطَّافُ وَبَاضَ فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَنْ أَكُونَ قَدْ نَفَضْتُ يَدِي عَنْ تُرَابِ قُبُورِهِمْ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَسْقُطَ عُشِّ هَذَا الْخُطَّافِ وَيَنْكَسِرَ بَيْضُهُ قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ مَا أَصْبَحْتُ عَلَى حَالٍ فَتَمَنَّيْتُ أَنِّي عَلَى سِوَاهُ
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ طَاهِرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا الْجَوْهَرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْن حيوية قَالَ أَحْمَدُ بْنُ مَعْرُوفٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْفَهْمِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدَّثَنِي يَعْقُوب بن عبد الله الْقُمِّيُّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي الْمُغيرَة عَن سعيد بن عبد الرحمن بْنِ أَبْزَيْ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ أَنَّهُ قَالَ
لَوْ أَعْلَمُ أَنَّهُ أَرْضَى لَكَ عَنِّي أَنْ أَرْمِي نَفْسِي مِنْ هَذَا الْجَبَلِ فَأَتَرَدَّى فَعَلْتُ وَلَوْ أَعْلَمُ أَنَّهُ أَرْضَى لَكَ عَنِّي أَنْ أُوقِدَ نَارًا عَظِيمَةً فَأَقَعُ فِيهَا فَعَلْتُ وَلَوْ أَعْلَمُ أَنَّهُ أَرْضَى لَكَ عَنِّي أَنْ أُلْقِيَ نَفْسِي فِي الْمَاءِ فَأَغْرَقُ فَعَلْتُ

(1/37)

وَكَانَ عِمْرَانُ بْنُ حُصَيْنٍ قَدْ سَقَى بَطْنَهُ فَكَانَ يَقُولُ أَحَبُّهُ إِلَيَّ أَحَبُّهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ
وَقَالَ عَلْقَمَةُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى {وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قلبه} قَالَ هِيَ الْمُصِيبَةُ تُصِيبُ الرَّجُلَ فَيَعْلَمُ أَنَّهَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَيُسْلِمُ لَهَا وَيَرْضَى
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هِبَةِ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ بِشْرَانَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ صَفْوَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنَا يعلي بن عبد الرحمن قَالَ حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ سَلامَةَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِي الْعَالِيَةِ فِي مَرَضِهِ الَّذِي

(1/38)

مَاتَ فِيهِ فَقَالَ إِنَّ أَحَبَّهُ إِلَيَّ أَحَبُّهُ إِلَى اللَّهِ
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَاصِرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ بْنُ مَالِكٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدثنَا ثَابت قَالَ
مَاتَ عبد الله بْنُ مُطَرِّفٍ فَخَرَجَ مُطَرِّفُ عَلَى قَوْمِهِ فِي ثِيَابٍ حَسَنَةٍ وَقَدِ ادهن فغضبوا وَقَالُوا يَمُوت عبد الله ثُمَّ يَخْرُجُ فِي ثِيَابٍ مِثْلِ هَذِهِ مُدَّهِنًا قَالَ أَفَأَسْتَكِينُ لَهَا لَقَدْ وَعَدَنِي تَبَارَكَ وَتَعَالَى عَلَيْهَا ثَلاثَ خِصَالٍ لِكُلِّ خِصْلَةٍ مِنْهَا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنَ الدُّنْيَا كُلِّهَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هم المهتدون} وَقَالَ مَا مِنْ شَيْءٍ أُعْطِيَ فِي الآخِرَةِ قَدْرَ كُوزٍ مِنْ مَاءٍ إِلا وَوَدِدْتُ أَنَّهُ أُخِذَ مِنِّي فِي الدُّنْيَا
قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ أَنَّ صِلَةَ بْنَ أَشْيَمٍ كَانَ فِي مَغْزًى لَهُ وَمَعَهُ ابْنٌ لَهُ فَقَالَ أَيْ بُنَيَّ تَقَدَّمْ فَقَاتِلْ حَتَّى أَحْتَسِبَكَ عِنْدَ اللَّهِ فَحَمَلَ فَقَاتَلَ حَتَّى قَتَلَ ثُمَّ تَقَدَّمَ فَقُتِلَ فَاجْتَمَعَتِ النِّسَاءُ عِنْدَ امْرَأَتِهِ مُعَاذَةَ فَقَالَتْ مَرْحَبًا إِنْ كُنْتُنَّ جِئْتُنَّ لِتُهَنِّيَنِّي فَمَرْحَبًا بِكُنَّ وَإِنْ كُنْتُنَّ جِئْتُنَّ لِغَيْرِ ذَلِكَ فَارْجِعْنَ
وَقَالَ عُمَرُ بْنُ عبد العزيز وَقَدْ مَاتَ ابْنُهُ وَمَوْلاهُ مَا أُحِبُّ أَنَّ شَيْئًا

(1/39)

مِنْ ذَلِكَ لَمْ يَكُنْ لأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَرَادَهُ
وَقَالَ أَبُو جُحَيْفَةَ إِنَّا لَمُتَوَجِّهُونَ إِلَى مَهْرَانَ وَمَعَنَا رَجُلٌ مِنَ الأَسَدِ فَجَعَلَ يَبْكِي فَقُلْتُ لَهُ أَجَزَعٌ هَذَا قَالَ لَا وَلَكِنْ تَرَكْتُ ابْنِي فِي الرَّحْلِ فَوَدِدْتُ أَنَّهُ كَانَ مَعِي فَدَخَلْنَا الْجَنَّةَ جَمِيعًا
وَقَالَ أَبُو مُسْلِمٍ الْخَوَلانِيُّ لأَنْ يُولَدَ لِي مَوْلُودٌ يُحْسِنُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ نَبَاتَهُ حَتَّى إِذَا اسْتَوَى عَلَى شَبَابِهِ وَكَانَ أَعْجَبَ مَا يَكُونُ إِلَيَّ قَبْضُهُ مِنِّي أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ يَكُونَ لِيَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ مُطَرِّفٍ قَالَ أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْقَاسِم الأزحي قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ بْنُ جَهْضَمٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عبد الله بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُوَفَّقِ قَالَ سَمِعْتُ حَاتِمًا الأَصَمَّ يَقُولُ لَقِينَا التُّرْكَ فَكَانَ بَيْنَنَا جَوْلَةٌ فَرَمَانِي تُرْكِيٌّ بِوَهَقٍ فَغَلَبَنِي عَنْ فَرَسِي وَنَزَلَ عَنْ دَابَّتِهِ فَقَعَدَ عَلَى صَدْرِي وَأَخَذَ بِلِحْيَتِي وَأَخْرَجَ مِنْ خُفِّهِ سِكِّينًا لِيَذْبَحَنِي فَوَحَقِّ سَيِّدِي مَا كَانَ قَلْبِي عِنْدَهُ وَلا عِنْدَ سِكِّينَتِهِ إِنَّمَا كَانَ قَلْبِي عِنْدَ سَيِّدِي أَنْظُرُ مَاذَا يَنْزِلُ بِهِ الْقَضَاءُ مِنْهُ فَقُلْتُ سَيِّدِي

(1/40)

قَضَيْتَ أَنْ يَذْبَحَنِي هَذَا فَعَلَى الرَّأْسِ وَالْعَيْنِ إِنَّمَا أَنَا لَكَ وَمِلْكُكَ فَبَيْنَمَا أَنَا أُخَاطِبُ سَيِّدِي وَهُوَ قَاعِدٌ عَلَى صَدْرِي آخِذٌ بِلِحْيَتِي لِيَذْبَحَنِي رَمَاهُ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ بِسَهْمٍ فَمَا أَخْطَأَ حَلْقَهُ فَسَقَطَ عَنِّي فَقُمْتُ أَنَا إِلَيْهِ وَأَخَذْتُ السِّكِّينَ مِنْ يَدِهِ فَذَبَحْتُهُ فَمَا هُوَ إِلا أَنْ تَكُونَ قُلُوبُكُمْ عِنْدَ السَّيِّدِ حَتَّى تَرَوْنَ مِنْ عَجَائِبِ لُطْفِهِ مَا لَمْ تَرَوْا مِنَ الآبَاءِ وَالأُمَّهَاتِ
وَقَالَ الشَّاعِرُ ... إِنْ كَانَ سُكَّانُ الغَضَا ... رَضُوا بِقَتْلِي فَرِضَا
وَاللَّهِ مَا كُنْتُ لِمَا ... يَهْوَى الْحَبِيبُ مُبْغِضَا
صِرْتُ لَهُمْ عَبْدًا وَمَا ... لِلْعَبْدِ أَنْ يعترضا ...

وَقَالَ الآخر ... إِن رِضَاكُمْ فِي سَهَرِي ... فَسَلامُ اللَّهِ عَلَى وَسَنِي ...

وَقَالَ الآخَرُ ... فَمَا لِجُرْحٍ إِذَا أَرْضَاكُمْ أَلَمٌ ...
فَصْلٌ
وَقَدْ خُذِلَ خَلْقٌ كَثِيرٌ عِنْدَ مَوْتِ أَحْبَابِهِمْ فَمِنْهُمْ مَنْ خَرَقَ ثَوْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ لَطَمَ وَمِنْهُمْ مَنِ اعْتَرَضَ وَلَقَدْ رَأَيْتُ رَجُلا كَبِيرًا قَدْ قَارَبَ الثَّمَانِينَ وَكَانَ يُحَافِظُ عَلَى الْجَمَاعَةِ فَمَاتَ وَلَدٌ لابْنَتِهِ فَقَالَ مَا يَنْبَغِي لأَحَدٍ أَنْ يَدْعُوَ فَإِنَّهُ لَا يَسْتَجِيبُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ يُعَانِدُنَا فَمَا يَتْرُكُ لَنَا وَلَدًا فَعَلِمْتُ أَنَّ صَلَوَاتَهُ وَفِعْلَهُ لِلْخَيْرِ عَادَةٌ لأَنَّهُ لَا يَنْشَأُ عَنْ مَعْرِفَةٍ وَإِيمَانٍ وَهَؤُلاءِ الَّذِينَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ

(1/41)

الْبَابُ الرَّابِعُ فِي ذِكْرِ الْمُصِيبَاتِ الْمُخْتَصَّةِ بِذَاتِ الإِنْسَانِ 0
إِنِّي رَأَيْتُ جُمْهُورَ النَّاسِ إِذَا طَرَقَهُمُ الْمَرَضُ اشْتَغَلُوا تَارَةً بِالْجَزَعِ مِنْهُ وَالشَّكْوَى وَتَارَةً بِالتَّدَاوِي إِلَى أَنْ يَشْتَدَّ فَيُشْغِلُهُمُ اشْتِدَادُهُ عَنِ الالْتِفَاتِ إِلَى الْمَصَالِحِ مِنْ وَصِيَّةٍ أَوْ فِعْلٍ لِلْخَيْرِ أَوْ تَأَهُّبٍ لِلْمَوْتِ فَكَمْ لَهُ مِنْ ذُنُوبٍ لَا يَتُوبُ مِنْهَا أَوْ عِنْدَهُ وَدِيعَةٌ لَا يَرُدُّهَا أَوْ عَلَيْهِ دَيْنٌ أَوْ زَكَاةٌ أَوْ فِي ذِمَّتِهِ ظِلامَةٌ لَا يَخْطُرُ لَهُ تَدَارُكُهَا وَإِنَّمَا حُزْنُهُ عَلَى فِرَاقِ الدُّنْيَا إِذْ لَا هِمَّةَ لَهُ سِوَاهَا وَرُبَّمَا أَفَاقَ فَأَوْصَى بِجَوْرٍ
وَسَبَبُ هَذَا ضَعْفُ الإِيمَانِ كَمَا قَالَ عَزَّ وَجَلَّ {فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا ذَلِكَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعلم} وَقَدْ عَمَّ هَذَا أَكْثَرَ الْخَلْقِ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الْخِذْلانِ
فَيَنْبَغِي لِلْمُتَيَقِّظِ أَنْ يَتَأَهَّبَ فِي حَالِ صِحَّتِهِ قَبْلَ هُجُومِ الْمَرَضِ فَرُبَّمَا ضَاقَ الْوَقْتُ عَنْ عَمَلٍ أَوِ اسْتِدْرَاكِ فَارِطٍ أَوْ وَصِيَّةٍ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَر قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا حَقُّ امْرِئ مُسْلِمٍ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ وَلَهُ شَيْءٌ يُوصِي فِيهِ إِلا وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ أَخْرَجَاهُ فِي الصَّحِيحَيْنِ

(1/43)

فصل
فَإِنْ لَمْ يَكُنْ أَوْصَى فِي الصِّحَّةِ فَلْيُبَادِرْ فِي أَوَّلِ الْمَرَضِ فَلْيُوصِ وَلْيَحْذَرْ مِنَ الْجَوْرِ فِي وَصِيَّتِهِ فَفِي حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ
إِنَّ الرَّجُلِ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ الْخَيْرَ سَبْعِينَ سَنَةً فَإِذَا أَوْصَى جَارَ فِي وَصِيَّتِهِ فَيُخْتَمُ لَهُ بِشَرِّ عَمَلِهِ فَيَدْخُلُ النَّارَ وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ الشَّرَّ سَبْعِينَ سَنَةً فَيَعْدِلُ فِي وَصِيَّتِهِ فَيُخْتَمُ لَهُ بِخَيْرِ عَمَلِهِ فَيَدْخُلُ الْجَنَّةَ
وَفِي حَدِيثِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَ مَنْ فَرَّ بِمِيرَاثِهِ مِنْ وَارِثٍ حَرَمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِيرَاثَهُ مِنَ الْجَنَّةِ
فَصْلٌ
وَلْيَعْلَمَ الْمَرِيضُ أَنَّ الْمَرَضَ يُذهِبُ الْخَطَايَا وَكُلَّمَا اشْتَدَّ الْمَرَضُ كَانَ أَذْهَبَ لَهَا
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا

(1/44)

أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّمِيمِيِّ عَنِ الْحَارِثِ بن سُوَيْد عَن عبد الله قَالَ دَخَلْنَا عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُوعِكُ فَمَسِسْتُهُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ لَتُوعَكُ وَعْكًا شَدِيدًا فَقَالَ أَجَلْ إِنِّي أُوعَكُ كَمَا يُوعَكُ رَجُلانِ مِنْكُمْ قُلْتُ إِنَّ لَكَ أَجْرَيْنِ فَقَالَ نَعَمْ والَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا عَلَى الأَرْضِ مُسْلِمٌ يُصِيبُهُ أَذًى مِنْ مَرَضٍ فَمَا سِوَاهُ إِلا حَطَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ خَطَايَاهُ كَمَا تَحُطُّ الشَّجَرَةُ وَرَقَهَا
قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزَّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنَا عُرْوَةُ أَنَّ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
مَا مِنْ مُصِيبَةٍ تُصِيبُ الْمُسْلِمَ إِلا كَفَّرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِهَا عَنْهُ حَتَّى الشَّوْكَةُ يُشَاكُهَا الْحَدِيثَانِ فِي الصَّحِيحَيْنِ
قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
لَا يَزَالُ الْبَلاءُ بِالْمُؤْمِنِ وَالْمُؤْمِنَةِ فِي جَسَدِهِ وَفِي مَالِهِ وَفِي وَلَدِهِ

(1/45)

حَتَّى يَلْقَى اللَّهَ وَمَا عَلَيْهِ خَطِيئَة // حسن صَحِيح
قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَدَخَلَ أَعْرَابِيٌّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَذَتْكَ أُمُّ مِلْدَمٍ قَطُّ قَالَ وَمَا أُمُّ مِلْدَمٍ قَالَ حَرٌّ يَكُونُ بَيْنَ الْجِلْدِ وَاللَّحْمِ قَالَ مَا وَجَدْتُ هَذَا قَطُّ قَالَ فَهَلْ أَخَذَكَ الصُّدَاعُ قَالَ وَمَا الصُّدَاعُ قَالَ عَرَقٌ يُضْرَبُ عَلَى الإِنْسَانِ فِي رَأْسِهِ قَالَ مَا وَجَدْتُ هَذَا قَطُّ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذَا
قَالَ أَحْمَدُ وَحَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ عَنْ أَبِي سُفْيَانَ عَنْ جَابِرٍ قَالَ اسْتَأْذَنَتِ الْحُمَّى عَلَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ مَنْ هَذِهِ قَالَتْ أُمُّ مِلْدَمٍ فَأَمَرَ بِهَا إِلَى أَهْلِ قُبَاءٍ فَلَقُوا مِنْهَا مَا يَعْلَمُ اللَّهُ فَأَتَوْهُ فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَيْهِ قَالَ مَا شِئْتُمْ إِنْ شِئْتُمْ أَنْ أَدْعُوَ اللَّهَ لَكُمْ فَيَكْشِفَهَا عَنْكُمْ وَإِنْ شِئْتُمْ أَنْ تَكُونَ لَكُمْ طَهُورًا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَ يَفْعَلُ قَالَ نَعَمْ قَالُوا فَدَعْهَا
وَفِي أَفْرَادِ مُسْلِمٍ من حَدِيث جَابر بن عبد الله أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ الْحُمَّى تُذْهِبُ خَطَايَا بَنِي آدَمَ كَمَا يُذْهِبُ الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ

(1/46)

وَقَالَ الْحَسَنُ لِيُكَفَّرُ مِنَ الْعَبْدِ خَطَايَاهُ كُلُّهَا بِحُمَّى لَيْلَةٍ
فَصْلٌ
فَإِذَا اشْتَدَّ الْمَرَضُ عَلَيْهِ فَلْيُدَاوِ نَفْسَهُ بِسَبْعَةَ عَشَرَ دَوَاءً قَدْ ذَكَرْنَا مِنْهَا ثَمَانِيَةً فِيمَا تَقَدَّمَ
وَالتَّاسِعِ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّهُ كَيْفَ جَرَى الْقَضَاءُ فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بن جَعْفَر قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا مَهْدِيٌّ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنْ ثَابِتٍ عَن عبد الرحمن بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ صُهَيْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى لله عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
عَجِبْتُ مِنْ قَضَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لِلْمُؤْمِنِ إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ وَلَيْسَ ذَلِكَ إِلا لِلْمُؤْمِنِ إِنْ أَصَابِتْهُ سَرَّاءٌ فَشَكَرَ كَانَ خَيْرًا وَإِنْ أَصَابَتْهُ ضَرَّاءٌ فَصَبَرَ كَانَ خَيْرًا لَهُ انْفَرَدَ بِإِخْرَاجِهِ مُسْلِمٌ
وَالْعَاشِرِ أَنَّ تَشْدِيدَ الْبَلاءِ يَخْتَصُّ بِالأَخْيَارِ أَخْبَرَنَا هِبَةُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النُّجُودِ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ

(1/47)

قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ النَّاسِ أَشَدُّ بَلاءً قَالَ الأَنْبِيَاءُ ثُمَّ الصَّالِحُونَ ثُمَّ الأَمْثَلُ فَالأَمْثَلُ مِنَ النَّاسِ يُبْتَلَى الرَّجُلُ عَلَى حَسْبِ دِينِهِ فَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ صَلابَةٌ زِيدَ فِي بَلائِهِ وَإِنْ كَانَ فِي دِينِهِ رِقَّةٌ خُفِّفَ عَنْهُ وَمَا يَزَالُ الْبَلاءُ بِالْعَبْدِ حَتَّى يَمْشِيَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ وَلَيْسَ عَلَيْهِ خَطِيئَةٌ
قَالَ وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدثنَا شُعْبَة عَن سُلَيْمَان عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا كَانَتْ تَقُولُ
كَانَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ مَوْتِهِ رَكْوَةٌ أَوْ عُلْبَةٌ فِيهَا مَاءٌ فَجَعَلَ يُدْخِلُ يَدَيْهِ فِي الْمَاءِ فَيَمْسَحُ بِهَا وَجْهَهُ وَيَقُولُ لَا إِلهَ إِلا اللَّهُ إِنَّ لِلْمَوْتِ سَكَرَاتٍ ثمَّ نصب يَدَهُ فَجَعَلَ يَقُولُ فِي الرَّفِيقِ الأَعْلَى حَتَّى قُبِضَ وَمَالَتْ يَدُهُ
أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ نَاصِرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ مَنْصُورٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْن المقوى قَالَ أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ أَبِي الْمُنْذِرِ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيم بن سَلمَة بن نجر قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بن ماجة قَالَ حَدثنَا عبد الرحمن بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ
دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُوعَكُ فَوَضَعْتُ يَدِي عَلَيْهِ فَوَجَدْتُ حَرَّهُ بَيْنَ يَدِي فَوْقَ اللِّحَافِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَشَدَّهَا عَلَيْكَ قَالَ إِنَّا كَذَلِكَ يُضَعَّفُ لَنَا الْبَلاءُ وَيُضَعَّفُ لَنَا الأَجْرُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ

(1/48)

النَّاسِ أَشَدُّ بَلاءً قَالَ الأَنْبِيَاءُ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ الصَّالِحُونَ إِنْ كَانَ لَيُبْتَلَى بِالْفَقْرِ حَتَّى مَا يَجِدُ إِلا الْعَبَاءَةَ يَحْوِيهَا وَإِنْ كَانَ أَحَدُهُمْ لَيَفْرَحُ بِالْبَلاءِ كَمَا يفرح أحدكُم بالرخاء // اسناده صَحِيح رِجَاله ثِقَات
قُلْتُ وَالأَحَادِيثَ عَمَّنْ كَانَ يَخْتَارُ الْبَلاءَ وَيُحِبُّهُ نَظَرًا إِلَى ثَوَابِهِ كَثِيرَةٌ وَقَدْ ذَكَرْنَا عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ فِي إِيثَارِ مَوْتِ أَوْلادِهِ وَعَنْ أَهْلِ قُبَاءٍ فِي إِيثَارِ دَوَامِ الْحُمَّى
وَأَخْبَرَنَا ابْنُ نَاصِرٍ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ السَّرَّاجِ قَالَ أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ التَّمِيمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ مَالِكٍ قَالَ حَدثنَا عبد الله بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ أَبِي حَيَّانَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ
دَخَلُوا عَلَى سُوَيْدِ بْنِ شُعْبَةَ وَقَدْ صَارَ عَلَى فِرَاشِهِ كَأَنَّهُ فَرْخٌ وَامْرَأَتُهُ تُنَادِيهِ مَا نُطْعِمُكَ مَا نَسْقِيكَ فَأَجَابَهَا بِصَوْتٍ خَفِيٍّ دَبَرَتِ الْحَرَاقِفُ وَطَالَتِ الضَّجْعَةُ وَمَا أُحِبُّ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ نَقَصَنِي مِنْهُ قُلامَةَ ظُفْرٍ
قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ الْوَجَعَ عَلَى أَحَدٍ أَشَدَّ مِنْهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

(1/49)

الْحَادِي عَشَرَ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّهُ مَمْلُوك وَلَيْسَ فِي نَفْسِهِ شَيْءٌ
قَالَ الشَّاعِرُ الْمَاهِرُ الْبَاهِرُ ... صِرْتُ لَهُمْ عَبْدًا ... وَمَا للْعَبد أَن يعْتَرض ...

وَالثَّانِي عَشَرَ أَنْ يَذْكُرَ عَظَمَةَ الْمُبْتَلِي وَعِزَّ الْقَاتِلِ ثُمَّ يُقَدِّرُ أَنَّهُ لَا يَمْلِكُ نَفْسَهُ فَيَقُولُ يَا نَفْسُ أَنَسِيتِ أَنَّ اللَّهَ اشْتَرَاكِ فَإِنْ كُنْتِ رَضِيتِ الْبَيْعَ فَمَا لَكِ فِيكِ شَيْءٌ
قَالَ أَبُو الْوَفَاءِ بْنُ عَقِيلٍ مَاتَ وَلَدِي عَقِيلٌ وَكَانَ قَدْ تَفَقَّهَ وَنَاظَرَ وَجَمَعَ أَدَبًا حَسَنًا فَتَعَزَّيْتُ بِقصَّة عَمْرو بن عبدود الَّذِي قَتَلَهُ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلامُ فَقَالَتْ أُمُّهُ تُرْثِيهِ ... لَوْ كَانَ قَاتِلُ عَمْرٍو غَيْرَ قَاتِلِهِ ... مَا زِلْتُ أَبْكِي عَلَيْهِ دَائِمَ الأَبَدِ
لَكِنَّ قَاتِلَهُ مَنْ لَا يُعَابُ بِهِ ... مَنْ كَانَ يُدْعَى أَبُوهُ بَيْضَةَ الْبَلَدِ ...

فَأَسْلاهَا وَعَزَّاهَا جَلالَةُ الْقَاتِلِ وَالافْتِخَارُ بِأَنَّ ابْنَهَا مَقْتُولٌ لَهُ فَنَظَرت إِلَى أَن الْقَاتِل وَلَدِي الْمَالِكُ الْحَكِيمُ فَهَانَ الْقَتْلُ وَالْمَقْتُولُ لِجَلالَةِ الْقَاتِلِ
وَالثَّالِثَ عَشَرَ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّ هَذَا الْوَاقِعَ وَقَعَ بِرِضَى الْمَالِكِ وَإِرَادَتِهِ فَيَجِبُ أَنْ يَقَعَ الرِّضَى بِمَا رَضِيَ بِهِ الْمَالِكُ
وَالرَّابِعَ عَشَرَ أَنْ يُعَاتِبَ نَفْسَهُ إِذَا جَزِعَتْ فَيَقُولُ لَهَا أَمَا

(1/50)

عَلِمْتِ أَنَّ هَذَا لَا بُدَّ مِنْهُ فَمَا وَجْهُ الْجَزَعِ مَمَّا لَا بُدَّ مِنْهُ
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بن عبد الباقي الْبَزَّارُ قَالَ أَخْبَرَنَا الْجَوْهَرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ حَيَّوَيْهَ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ مَعْرُوفٍ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَارِثُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ قَالَ حَدثنِي الحكم ابْن الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي الْحُوَيْرِثِ لَمَّا كَانَ مَرَضُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ طفق يَقُول لنَفسِهِ مَالك تَلُوذِينَ كُلَّ مَلاذٍ
وَالْخَامِسَ عَشَرَ أَنْ يَقُولَ لِنَفْسِهِ إِنَّمَا هِيَ سَاعَةٌ ثُمَّ كَأَنْ لَمْ يَكُنْ مَا كَانَ وَلْيَتَذَكَّرْ أَمْرَاضًا جَرَتْ عَلَيْهِ فَبَالَغَتْ فِي أَلَمِهِ ثُمَّ ذَهَبَتْ كَأَنْ لَمْ يَكُنْ وَإِنَّمَا الاعْتِبَارُ بِالْعَوَاقِبِ وَمَنْ تَأَمَّلَ الْعَاقِبَةَ هَانَ عَلَيْهِ الْبَلاءُ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدثنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
يُؤْتَى بِأَنْعَمِ أَهْلِ الدُّنْيِا مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَيُصْبَغُ فِي النَّارِ صَبْغَةً ثُمَّ يُقَالُ يَا ابْنَ آدَمَ هَلْ رَأَيْتَ خَيْرًا قَطُّ هَلْ مَرَّ بِكَ نَعِيمٌ قَطُّ فَيَقُولُ لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ وَيُؤْتَي بَأَشَدِّ النَّاسِ بُؤْسًا فِي الدُّنْيَا مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيُصْبَغُ فِي الْجَنَّةِ صَبْغَةً فَيُقَالُ لَهُ يَا ابْنَ آدَمَ هَلْ رَأَيْتَ بُؤْسا قَطُّ هَلْ مَرَّ بِكَ شِدَّةٌ قَطُّ فَيَقُولُ لَا وَاللَّهِ يَا رَبِّ مَا مَرَّ بِي بؤس قطّ وَلَا رَأَيْتُ شِدَّةً قَطُّ

(1/51)

وَالسَّادِسَ عَشَرَ أَنْ يَتَخَايَلَ الانْتِقَالَ إِلَى نَعِيمِ الْجَنَّةِ الَّذِي لَا انْقِطَاعَ لَهُ فَمَا قَدْرُ تِلْكَ اللَّحْظَةِ بَلْ مَا قَدْرُ جَمِيعِ عُمْرِ الدُّنْيَا بِالإِضَافَةِ إِلَى الْبَقَاءِ السرمدي
وَبَين هَذَا بِأَنَّا لَوْ قَدَّرْنَا أَنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى كَبَسَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بِخَرْدَلٍ ثُمَّ خَلَقَ طَائِرًا وَاحِدًا وَأَمَرَهُ أَنْ يَنْقِلَ كُلَّ أَلْفِ أَلْفِ عَامٍ خَرْدَلَةً تَصَوَّرْ نَفَادَ ذَلِكَ وَبَقَاءُ أَهْلِ الْجَنَّةِ لَا نَفَادَ لَهُ
وَمَنْ تَخَايَلَ الْبَقَاءَ السَّرْمَدِيَّ وَأَنَّهُ بَاقٍ فِي النَّعِيمِ السَّرْمَدِيِّ بِبَقَاءِ الْخَالِقِ سُبْحَانَهُ وَبَقَاؤُهُ لَا يَنْقَطِعُ طَاشَ فَرَحًا وَنَسِيَ كُلَّ أَلَمٍ وَإِذَا كَانَ الْمَوْتُ هُوَ الطَّرِيقُ إِلَى ذَلِكَ النَّعِيمِ هَانَ
أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحُصَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُذْهِبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّد قَالَ أخبرنَا عبد الله ابْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَ حَدَّثَنَا حَمْزَةُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ عَنِ الأَغَرِّ أَبِي مُسلم عَن أبي هُرَيْرَة وَأبي سعيد عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ
يُنَادَى أَهْلُ الْجَنَّةِ إِنَّ لَكُمْ أَنْ تَحْيَوْا فَلا تَمُوتُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَصِحُّوا فَلا تَسْقَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَشِبُّوا فَلا تَهْرَمُوا أَبَدًا وَإِنَّ لَكُمْ أَنْ تَنْعَمُوا فَلَا تيأسوا أَبَدًا
وَالسَّابِعَ عَشَرَ أَنْ يَحْتَقِرَ مَا يَبْذُلُ مِنَ الصَّبْرِ بِالإِضَافَةِ إِلَى عَظَمَةِ

(1/52)

الْحَقِّ فَيَكُونُ كَمُحْتَقِرِ هَدِيَّةٍ إِلَى مَلِكٍ كَبِيرٍ
أَنْبَأَنَا زَاهِرُ بْنُ طَاهِرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بَكْرٍ الْبَيْهَقِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نَعِيمٍ عبد الملك بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَلِيٍّ النُّوفَلِيُّ قَالَ حَدثنَا عبد الله بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْمُغِيرَةِ عَنِ عَطَاءِ ابْن عَجْلانَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاس قَالَ
أسرت الرّوم عبد الله بْنَ حُذَافَةَ السَّهْمِيَّ صَاحِبَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ الطَّاغِيَةُ تَنَصَّرْ وَإِلا أَلْقَيْتُكَ فِي النُّقْرَةِ النُّحَاسِ فَقَالَ مَا أَفْعَلُ فَدَعَا بِنُقْرَةٍ مِنْ نُحَاسٍ فَمُلِئَتْ زَيْتًا وَأُغْلِيَتْ وَدَعَا رَجُلا مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَعَرَضَ عَلَيْهِ النَّصْرَانِيَّةَ فَأَبَى فَأَلْقَاهُ فِي النُّقْرَةِ فَإِذا عِظَامه تلوح فَقَالَ لعبد الله ابْن حُذَافَةَ تَنَصَّرْ وَإِلا أَلْقَيْتُكَ قَالَ مَا أَفْعَلُ فَأَمَرَ أَنْ يُلْقَى فِي النُّقْرَةِ فَكَتَّفُوهُ فَبَكَى فَقَالُوا قَدْ جَزِعٍَ قَدْ بَكَى قَالَ رُدُّوهُ فَقَالَ لَا تَظُنَّنَّ أَنِّي بَكَيْتُ جَزِعًا وَلَكِنْ بَكَيْتُ إِذْ لَيْسَ لِي إِلا نَفْسٌ وَاحِدَةٌ يُفْعَلُ بِهَا هَذَا فِي اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ كُنْتُ أُحِبُّ أَنْ يَكُونَ لِي أَنْفُسٌ عَدَدَ كُلِّ شَعْرَةٍ فِيَّ ثُمَّ تُسَلَّطُ عَلَيَّ فَتَفْعَلَ بِي هَذَا قَالَ فَأَعْجَبَهُ وَأَحَبَّ أَنْ يُطْلِقَهُ فَقَالَ قَبِّلْ رَأْسِي وَأُطْلِقُكَ قَالَ مَا أَفْعَلُ قَالَ تَنَصَّرْ وَأُزَوِّجُكَ ابْنَتِي وَأُقَاسِمُكَ مُلْكِي قَالَ مَا أَفْعَلُ قَالَ قَبِّلْ رَأْسِي وَأُطْلِقُ مَعَكَ ثَمَانِينَ مِنَ الْمُسْلِمِينَ قَالَ أَمَّا هَذَا فَنَعَمْ فَقَبَّلَ رَأْسَهُ فَأَطْلَقَهُ وَثَمَانِينَ مَعَهُ فَلَمَّا قَدِمُوا عَلَى عُمَرَ قَامَ إِلَيْهِ عُمَرُ فَقَبَّلَ رَأْسَهُ وَكَانَ أَصْحَاب رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسلم يمازحون عبد الله وَيَقُولُونَ قَبَّلْتَ رَأْسَ عِلْجٍ

(1/53)

فَصْلٌ
وَلْيُعْلَمَ أَنَّ هَذَا الصَّبْرَ وَالتَّمَاسُكَ إِنَّمَا هُوَ سَاعَةٌ مِنَ الزَّمَانِ أَوْ نَحْوُهَا ثُمَّ يَغِيبُ الذِّهْنُ فَلا تَحُسُّ بِأَلَمٍ وَيَنْبَغِي أَنْ يُشَجِّعَ نَفْسَهُ وَيَقُولُ إِنَّمَا هِيَ سَاعَةٌ ثُمَّ يَتَلَقَّى كُلُّ مُوَجَّهٍ مِنَ الْبَلاءِ بِشَيْءٍ مِمَّا ذَكَرْنَاهُ فَإِذَا غَرَقَ الْحِسُّ بِمَوْجٍ لَا يُتَدَارَكُ غَدْرُ الْمَلاحِ
وَاعْلَمْ أَنَّ مَنْ حَفِظَ أَوَامِرَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِي صِحَّتِهِ حَفِظَهُ الله فِي شدته قَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْفَظِ اللَّهَ يَحْفَظْكَ احْفَظِ اللَّهِ تَجِدْهُ أَمَامَكَ تَعَرَّفْ إِلَى اللَّهِ فِي الرَّخَاءِ يَعْرِفْكَ فِي الشَّدَّةِ
أَلا تَرَى أَنَّ يُونُسَ عَلَيْهِ السَّلامُ لَمَّا وَقَعَ فِي تِلْكَ الشِّدَّةِ وَكَانَتْ لَهُ أَعْمَالٌ صَالِحَةٌ مُتَقَدِّمَةٌ أَخَذَتْ بِيَدِهِ فَنَجَا وَلَمَّا لَمْ يَكُنْ لِفِرْعَوْنَ عَمَلُ خَيْرٍ لَمْ يَجِدْ مُتَعَلَّقًا وَقْتَ الش

التحذير من الاغترار بالدنيا

التحذير من الاغترار بالدنيا
قال الله تعالى: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تُلهِكُم أَموَلُكُم وَلاَ أَولاَدُكُم عَن ذِكْرِ الله وَمَن يَفعَلْ ذَلِكَ فَأْوْلَئِكَ هُمُ الخَاسِرُونَ. وَأَنفِقُواْ مِن مَّا رَزَقنَكُم مِّن قَبلِ أَن يَأْتِي أَحَدَكُمُ المَوتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَولاَ أَخَّرتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُن مّنَ الصَّالِحِينَ. وَلَن يُؤَخِّرَ الله نَفساً إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا وَالله خَبِيرُ بِمَا تَعْمَلُونَ.) .
وفي كتاب الترمذي قال النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " أكثروا ذكر هازم اللذات الموت ".
وفي الصحيحين عن ابن عمر رضي الله عنهما أن رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: " ما حق امرئ مسلم له شيء يوصي فيه يبيت ليلتين إلا ووصيته مكتوبة عنده " وفي رواية مسلم: " يبيت ثلاث ليال " قال ابن عمر رضي الله عنهما ما مرت عليَّ ليلة منذ سمعت رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال ذلك إلا وعندي وصيتي.
وفي صحيح البخاري عن ابن عمر رضي الله عنهما قال: " أخذ رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بمنكبي وقال: كن في الدنيا كأنك غريب أو عابر سبيل وعدّ نفسك من أصحاب القبور " أي لا تركننّ إليها ولا تتخذها وطناً ولا تحدث نفسك بطول البقاء فيها ولا بالاعتناء بها ولا تتعلق منها بما لا يتعلق به الغريب في غير وطنه. لا تشتغل فيها به الغريب الذي يريد الذهاب إلى أهله، وكان ابن عمر رضي الله عنهما يقول: إذا أمسيت فلا تنتظر الصباح وإذا أصبحت فلا تنتظر المساء، وخذ من صحتك لمرضك ومن حياتك لموتك.
وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " اثنتان يكرهما ابن آدم يكره الموت والموت خير

1/7)

للمؤمن من الفتنة ويكره قلة المال وقلة المال أقل الحساب ".
وقال حاتم الأصم: لكل شيء زينة وزينة العبادة الخوف وعلامة الخوف قصر الأمل.
وقيل للحسن ألا تغسل قميصك فقال الأمر أعجل من ذلك.
أعلم أنه يسن لكل واحد من المكلَّفين إكثار ذكر الموت وينبغي أن يستعد له بالتوبة إلى الله تعالى ورد المظالم والمريض أكد لأنه يرق به قلبه ويخاف فيرجع عن المظالم ويقبل على الطاعات.
واعلم أن بني آدم طائفتان طائفة نظروا إلى شاهد خيال الدنيا وتمسكوا بتأميل العمر الطويل ولم يتفكروا في النفس الأخير، وطائفة عقلاء جعلوا النفس الأخير نصب أعينهم لينظروا ماذا يكون مصيرهم، وكيف يخرجون من الدنيا ويفارقونها وإيمانهم سالم وما الذي ينزل معهم من الدنيا في قبورهم وما الذي يتركونه لأعدائهم ويبقى عليهم وباله ونكاله وهذه الفكرة واجبة على كافة الخلق وهي على الملوك وأهل الدنيا أوجب لأنهم كثيراً ما أزعجوا قلوب الخلق وأدخلوا في قلوبهم الرعب فإن الحقِّ تعالى ذكره ملاكاً يعرف بملك الموت لا مهرب لأحد من مطالبته ونشبته وكل موكلي الملوك يأخذون جعلهم ذهباً وطعاماً، وهذا الوكيل لا يأخذ سوى الروح جعلاً وسائر موكلي السلاطين تنفع عندهم الشفاعة وهذا الموكل لا تنفع عنده شفاعة شافع وجميع الموكلين يمهلون من يوكلون به اليوم والساعة وهذا الموكل لا يهمل نفساً واحداً.
ويروى أنه كان ملك كثير المال قد جمع مالاً عظيماً واحتشد من كل نوع خلقه الله تعالى من متاع الدنيا ليرفه نفسه ويتفرغ لأكل ما جمعه، فجمع نعماً طائلة وبنى قصراً عالياً مرتفعاً سامياً يصلح للملوك والأمراء والأكابر والعظماء وركَّب عليه بابين محكمين وأقام عليه الغلمان والأجلاد والحرسة

(1/8)

والأجناد والبوابين كما أراد وأمر بعض الأنام أن يصطنع له من أطيب الطعام وجمع أهله وحشمه وأصحابه وخدمه ليأكلوا عنده وينالوا رفده، وجلس على سرير مملكته واتكأ على وسادته وقال يا نفس قد جمعت أنعم الدنيا بأسرها فالآن أفرغي لذلك وكلي هذه النعم مهنأة بالعمر الطويل، والحظ الجزيل، فلم يفرغ مما حدث نفسه حتى أتى رجل من ظاهر القصر عليه ثياب خلقة ومخلاته في عنقه معلقة على هيئة سائل يسأل الطعام فجاء وطرق حلقة الباب طرقة عظيمة هائلة بحيث تزلزل القصر وتزعزع السرير وخاف الغلمان ووثبوا إلى الباب وصاحوا بالطارق وقالوا يا ضيف ما هذا الحرص وسوء الأدب اصب إلى أن نأكل ونعطيك مما يفضل، فقال لهم قولوا لصاحبكم أن يخرج إليّ فلي إليه شغل مهم وأمر ملم فقالوا له تنح أيها الضيف من أنت حتى نأمر صاحبنا بالخروج إليك، فقال: أنتم عرِّفوه ما ذكرت لكم فلما عرَّفوه قال هلا نهرتموه وجرتم عليه وزجرتموه ثم طرق حلقة الباب أعظم من طرقته الأولى فنهضوا من أماكنهم بالعصي والسلاح وقصدوه ليحاربوه فصاح بهم صيحة وقال: ألزموا أماكنكم فأنا ملك الموت وطاشت حلومهم وارتعدت فرائضهم وبطلت عن الحركة جوارحهم فقال الملك قولوا له ليأخذ بدلاً مني وعوضاً عني فقال ما آخذ إلا روحك ولا أتيت إلا لأجلك لأفرق بينك وبين النعم التي جمعتها والأموال التي حويتها وخزنتها فتنفس الصعداء وقال لعن الله هذا المال الذي غرني وأبعدني ومنعني من عبادة ربي وكنت أظن أنه ينفعني فاليوم صار حسرتي وبلائي وخرجت صفر اليدين منه وبقي لأعدائي فأنطق الله تعالى المال حتى قال لأي سبب تلعنني العن نفسك فإن الله تعالى خلقني وإياك من تراب وجعلني في يدك لتتزود بي إلى آخرتك وتتصدق بي على الفقراء وتزكي بي على الضعفاء ولتعمر بي الربط والمساجد والجسور والقناطر لأكون عوناً لك في اليوم الآخر جمعتني وخزنتني وفي هواك أنفقتني ولم تشكر حقي بل كفرتني فالآن تركتني لأعدائك وأنت بحسرتك وبلائك فأي ذنب لي فتسبني وتلعنني، ثم إن ملك الموت قبض روحه قبل أكل الطعام فسقط على سريره صريع الحمام:

(1/9)

تجهز إلى الأجداث ويحك والرمس ... جهازاً من التقوى لأطول ما حبس
فإنك لا تدري إذا كنت مصبحاً ... بأحسن ما ترجو لعلك لا تمسي
سأتعب نفسي كي أصادف راحة ... فإن هوان النفس أكرم للنفس
وأزهد في الدنيا فإن مقيمها ... كظا عنها ما أشبه اليوم بالأمس

(1/10)

الاستعداد لنزول الموت
قال الله تعالى: (حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ المَوُتُ قَالَ رَبِّ ارجِعُونِ. لَعَلّى أَعمَلُ صَلِحاً فِيما تَرَكْتُ كَلاَّ إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ. فَإِذَا نُفِخَ فيِ الصَّورِ فَلاَ أَنسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلاَ يَتَسَاءَلُونَ.) إلى آخر السورة.
وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه أن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غرز عوداً بين يديه وآخر إلى جبينه وآخر أبعد منه فقال: " أتدرون ما هذا؟ " قالوا: الله ورسوله أعلم قال: " هذا الإنسان وهذا الأجل وهذا الأمل فيتعاطى الأمل فيلحقه الأجل دون الأمل ".
وروي عن ابن عباس رضي الله عنه عن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أنه قال لرجل وهو يعظه: " اغتنم خمسا قبل خمس: شبابك قبل هرمك وصحتك قبل سقمك وغناك قبل فقرك، وفراغك قبل شغلك وحياتك قبل موتك " وكتب الإمام أبو حامد الغزالي إلى الشيخ أبي الفتح بن سلامة " قرع سمعي بأنك تلتمس مني كلاماً وجيزاً في معرض النصح والوعظ وإني لست أرى نفسي أهلا له فإن الوعظ زكاة نصابها الاتعاظ فمن لا نصاب له كيف يخرج الزكاة وفاقد النور كيف يستنير به غيره ومتى يستقيم الظل والعود أعوج ".
وقد أوصى الله تعالى عيسى بن مريم عليهما السلام: يا ابن مريم عظ نفسك فإن اتعظت فعظ الناس وإلا فاستحي مني، وقال نبينا صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " تركت فيكم ناطقاً وصامتاً " فالناطق هو القرآن والصامت هو الموت وفيهما كفاية لكل متعظ ومن لم يتعظ بهما كيف يعظ غيره، ولقد وعظت نفسي بهما وقبلت وصدقت قولاً وعملاً وأبت وتمردت تحقيقاً وفعلاً فقلت لنفسي أما أنت مصدقة

(1/11)

بان القرآن هو الواعظ الناطق وأنه كلام الله المنزل الذي لا يأتيه الباطل من بين يديه ولا من خلفه فقالت: بلى فقلت لها قد قال الله تعالى: (مَن كَانَ يُرِيدُ الحَيَاةَ للدُّنيَا وَزِنَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَالاَ يُبْخَسُونَ. أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَبْسَ لَهُمْ فيِ الآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَحَبِطَ مَا صَنَعُواْ فِيهَا وَبَطِلٌ مَّا كَانُواْ يَعْمَلُونَ.) .
فقد وعد الله بالنار على إرادة الدنيا وكل ما لا يصحب بعد الموت فهو من الدنيا فهل تنزهت عن حب الدنيا وإرادتها ولو أن طبيباً نصرانياً وعدك بالموت أو بالمرض على تناول ألذ الشهوات لتحاميتها واتقيت وأنفت منها، أفكان النصراني عندك أصدق من الله تعالى فإن كان كذلك فما أكفرك أم كان المرض أشد عليك من النار فإن كان كذلك فما أجهلك فصدقت فما انتفعت بل أصرت على الميل إلى العاجلة واستمرت ثم أقبلت عليها فوعظتها بالواعظ فقلت لها قد اخبر الناطق عن الصامت.
قال الله تعالى: (قُلْ إِنَّ المَوْتَ الذَّي تَفِرُّونَ مِنْهُ مُلاَقِيكُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إلَى عَالِمِ الغَيْبِ وَالشَّهَادةِ فَيُنَبِئُكُم بِما كُنتُم تَعمَلُونَ) .
وقلت لها هبي أنك ملت إلى العاجلة أفلست مصدقة بأن الموت لا محالة يأتيك قاطعاً عليك ما أنت متمسكة به وسالباً منك كل ما أنت راغبة فيه وأن كل ما هو آت قريب وأن البعيد ما ليس بآت.
وقد قال الله تعالى: (أَفَرَأَيْتَ إِن مَّتَّعْناهُمْ سِنِينَ. ثُمَّ جَاءهُم مَّا كانُواْ يُوعَدُونَ. ما أَغْنَى عَنْهُم مَّا كانُوْا يُمَتَّعُوَن) .
فكأنك مخرجة بهذا الوعظ عن جميع ما أنت فيه قالت صدقت فكان منها قولاً لا يحصل وراءه ولم تجتهد قط في تزود الآخرة كاجتهادها في تدبير العاجلة ولم تجتهد في رضى الله تعالى كاجتهادها في طلب رضاها وطلب

(1/12)

رضى الخلق ولم تستحي من الله تعالى كما تستحي من واحد من الخلق ولم تشمر لاستعداد الآخرة كتشميرها في الصيف لأجل الشتاء وفي الشتاء لأجل الصيف فإنها لا تطمئن في أوائل الشتاء ما لم تتفرغ عن جميع ما تحتاج إليه فيه مع إن الموت ربما يخطفها والشتاء لا يدركها والآخرة عندها يقين فلا يتصور أن تختطف منها، فقلت لها ألست تستعدين للصيف بمقدار طوله وتصنعين آلة الصيف بقدر صبرك على الحر قالت نعم قلت فاعصي الله بقدر صبرك على النار واستعدي للآخرة بقدر بقائك فيها فقالت هذا هو الواجب الذي لا يرخص في تركه إلا الحمق ثم استمرت على سجيتها ووجدتني كما قال بعض الحكماء في الناس من ينزجر نصفه ثم لا ينزجر نصفه الآخر وما أراني إلا منهم ولما رأيتها متمادية في الطغيان غير منتفعة بمواعظ الموت والقرآن رأيت أهم الأمور التفتيش عن سبب تماديها مع اعترافها وتصديقها فإن ذلك من العجائب العظيمة فطال تفتيشي عنه حتى وقفت على سببه وها أنا موص نفسي وإياك بالحذر منه هو الداء العظيم وهو السبب الداعي إلى الغرور والإهمال وهو اعتقاد تراخي الموت واستبعاد هجومه على القرب فإنه لو أخبر صادق في بياض نهاره أنه يموت في ليله أو يموت إلى أسبوع أو شهر لاستقام على الصراط المستقيم وترك جميع ما هو فيه مما يظن أنه يتعاطاه لله تعالى وهو فيه مغرور فضلاً عما ليس لله تعالى فانكشف لي تحقيقاً أن من أصبح وهو يؤمل أنه يمسي أو أمسى وهو يؤمل أنه يصبح لم يخل من الفتور والتسويف ولم يقدر إلا على سير ضعيف.
فأوصيك ونفسي بما أوصى به رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حيث قال: " صل صلاة مودع " ولقد أوتي جوامع الكلم وفصل الخطاب ولا ينتفع بوعظ إلا به ومن غلب على ظنه في كل صلاة أنها آخر صلاته حضر معه خوفه من الله تعالى وخشيته منه ومن لم يخطر بمخاطره قصر عمره وقرب أجله وغفل قلبه عن صلاته وسئمت نفسه فلا يزال في غفلة دائمة وفتور مستمر وتسويف متتابع إلى أن يدركه الموت ويهلكه حسرة الفوت وأنا مقترح عليه أن يسأل الله تعالى أن يرزقني هذه الرتبة فإني طالب لها وقاصر عنها وأوصيه أن لا يرضى من نفسه إلا

(1/13)

بها وأن يحذر مواقع الغرور فيها ويحترز من خداع النفس فإن خداعها لا يقف عليه إلا الأكياس وقليل ما هم والوصايا وإن كانت كثيرة والمذكورات وإن كانت كبيرة فوصية الله أكملها وأنفعها وأجمعها وقد قال الله عزِ وجلّ في محكم القرآن: (وَلَقَدْ وَصَّيْنَا الَّذِينَ أُوتُواْ الكِتابَ مِن قَبْلِكُمْ وإيَّاكُمْ أَنِ اتَّقوُا الله) .
فما أسعد من قبل وصية الله تعالى وعمل بها وادخرها لنفسه ليجدها يوم مردها ومنقلبها وقال يزيد الرقاشي كان في بني إسرائيل جبار من الجبابرة وكان في بعض الأيام جالساً على سرير مملكته فرأى رجلا قد دخل من باب الدار ذا صورة منكرة وهيئة هائلة فاشتد خوفه من هجومه وهيئته وقدومه فوثب في وجهه وقال له: " من أنت أيها الرجل ومن أذن لك في الدخول إلى داري فقال أذن لي صاحب الدار وأنا الذي لا يحجبني حاجب ولا أحتاج في دخولي على الملوك إلى إذن ولا أرهب سياسة السلطان ولا يفزعني جبار ولا أحد من قبضتي فرار فلما سمع هذا الكلام خر على وجهه ووقعت الرعدة في جسده وقال: أنت ملك الموت قال: نعم قال أقسم عليك بالله إلا أمهلتني يوماً واحداً لأتوب من ذنبي وأطلب العذر من ربي وأرد الأموال التي أودعتها خزائني إلى أربابها ولا أتحمل مشقة عذابها، فقال كيف أمهلك وأيام عمرك وأيام عمرك محسوبة وأوقاتها مثبتة مكتوبة فقال أمهلني ساعة، فقال إن الساعات في الحساب وقد عبرت وأنت غافل وانقضت وأنت ذاهل وقد استوفيت أنفاسك ولم يبق لك نفس واحد، فقال من يكون عندي إذا نقلتني إلى لحدي فقال لا يكون عندك سوى عملك فقال ما لي عمل؟ فقال لا جرم يكون مقيلك في النار ومصيرك إلى غضب الجبار " وقبض روحه، فخر عن سريره وعلا الضجيج من أهل مملكته وارتفع ولو عملوا ما يصير إليه من سخط ربه لكان بكاؤهم عليه أكثر وعويلهم أوفر.

(1/14)

ذم طول الأمل
قال الله تعالى: (أَلَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوَاْ أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ الله وَمَا نَزَلَ مِنَ اْلحَقِّ وَلاَ يَكُونُواْ كَالَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَيْهِمُ الأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ.) .
وعن أبي بن كعب رضي الله عنه قال: كان رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إذا ذهب ثلث الليل قام فقال: " يا أيها الناس اذكروا الله جاءت الراجفة تتبعها الرادفة جاء الموت بما فيه "، وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: كان يهريق الماء فيتيمم بالتراب فأقول يا رسول الله إن الماء منك قريب فيقول " ما يدريني لعلي لا أبلغه "، وعن أنس قال النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " يهرم ابن آدم ويشب فيه اثنتان الحرص على المال والحرص على العمر " وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مثل ابن آدم إلى جنبه تسع وتسعون منية إن أخطأته المنايا وقع في الهرم ". وروي أن الحسن قيل له أن فلاناً مات بغتة فقال ما يعجبكم من ذلك لو لم يمت بغتة مرض بغتة ثم مات. قال الغزالي رحمة الله عليه " عليك أن تجتنب طول أملك فإنه إذا طال هاج أربعة أشياء: الأول ترك الطاعة والكسل فيها يقول سوف أفعل والأيام بين يدي. والثاني ترك التوبة وتسويفها يقول سوف أتوب وفي الأيام سعة وأنا شاب وسني قليل والتوبة بين يدي وأنا قادر عليها متى رمتها وربما اغتاله الحمام على الإصرار واختطف الأجل صلاح العمل. والثالث الحرص على جمع الأموال والاشتغال بالدنيا عن الآخرة يقول أخاف الفقر في الكبر وربما أضعف عن الاكتساب ولا بد لي من شيء فاضل أدخره لمرض أو هرم أو فقر هذا ونحوه يحرك إلى الرغبة في الدنيا والحرص عليها والاهتمام للرزق تقول إيش آكل وإيش ألبس هذا الشتاء وهذا الصيف ومالي شيء، ولعل العمر يطول فأحتاج والحاجة مع الشيب شديدة ولا بد لي من قوت وغنية عن الناس وهذه

(1/15)

وأمثالها تحرك إلى طلب الدنيا والرغبة فيها والجمع لها والمنع لما عندك منها. والرابع القسوة في القلب والنسيان للآخرة لأنك إذا أملت العيش الطويل لا تذكر الموت والقبر ".
وعن علي بن أبي طالب رضي الله عنه " أخوف ما أخاف عليكم اثنان: طول الأمل واتباع الهوى ألا إن طول الأمل ينسي الآخرة واتباع الهوى يصدك عن الحق فإذن يصير فكرك في حديث الدنيا وأسباب العيش في صحبة الخلق نحوها فيقسو القلب فبسبب طول الأمل تقل الطاعة وتتأخر التوبة وتكثر المعصية ويشتد الحرص ويقسو القلب وتعظم الغفلة فتذهب والعياذ بالله إن لم يرحم الله فأي حال أسوأ من هذه وأي آفة أعظم من هذه، وإنما رقة القلب وصفوته بذكر الموت ومفاجأته والقبر والثواب والعقاب وأحوال الآخرة ".
ويروى إن ذا القرنين اجتاز بقوم لا يملكون شيئاً من أسباب الدنيا وقد حفروا قبور موتاهم على باب دورهم وهم في كل وقت يتعهدون تلك القبور وينظفونها ويزورونها ويتعبدون الله تعالى بينها وما لهم طعام إلا الحشيش ونبات الأرض، فبعث إليهم ذو القرنين رجلاً يستدعي ملكهم فلم يجبه، وقال ما لي إليه حاجة فجاء ذو القرنين إليه وقال كيف حالكم فأني لا أرى شيئاً من ذهب ولا فضة ولا أرى عندكم شيئاً من نعم الدنيا فقال نعم لأن الدنيا لا يشبع منها أحد قط فقال لم حفرتم القبور على أبوابكم فقال لتكون نصب أعيننا فالنظر إليها يتجدد ذكر الموت ويبرد حب الدنيا في قلوبنا فلا نشتغل بها عن عبادة ربنا فقال كيف تأكلون الحشيش فقال لأنا نكره أن نجعل بطوننا مقابر للحيوان ولأن لذة الطعام لا تتجاوز الحلق، ثم مد يده فأخرج منها قحف رأس آدمي فوضعه بين يديه وقال يا ذا القرنين تعلم من كان هذا، فقال: لا، قال: كان صاحب هذا القحف ملكاً من ملوك الدنيا وكان يظلم رعيته ويجور على الضعفاء ويستفرغ زمانه في جمع الدنيا فقبض الله روحه وجعل النار مقره وهذا رأسه ثم مد يده ووضع قحفاً آخر بين يديه وقال له أتعرف هذا فقال لا فقال كان هذا ملكاً عادلاً مشفقاً على رعيته محباً لأهل مملكته فقبض الله روحه وأسكنه جنته ورفع درجته، ثم وضع يده على رأس ذي القرنين وقال

(1/16)

ترى أي هذين الرأسين يكون هذا الرأس فبكى ذو القرنين بكاء شديداً وضمه إلى صدره وقال له إن رغبت في صحبتي فإنني أسلِّم إليك وزارتي وأقاسمك مملكتي فقال هيهات ما ليفي ذلك رغبة فقال لم قال لأن جميع الخلق كلهم أعداؤك بسبب المال والمملكة وجميعهم أصدقائي بسبب القناعة والصعلكة ولله در القائل:
دليلك أن الفقر خير من الغنى ... وإن قليل المال خير من المثرى
لقاؤك عبداً قد عصى الله بالغنى ... ولم تلق عبداً قد عصى الله بالفقر

(1/17)

قصر الأمل
اعلم أن تقصير الأمل مع حب الدنيا متعذر وانتظار الموت مع الاكباب عليها غير متيسر إذا كان مملوءاً بشيء لا يكون لشيء آخر محل فيه ولأن الدنيا والآخرة كضرتين إذا أرضيت إحداهما أسخطت الأخرى وكالمشرق والمغرب بقدر ما من أحدهما تبعد من الآخر.
قال الله تعالى: (مَّن كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَن نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَهَا مَذْمُوماً مَّدْحُوراً) .
وقال الله تعالى: (فَلاَ تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَلاَ يَغُرَّنَّكُم بِالله آلْغَروُرُ) .
وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إن الدنيا حلوة خضرة وإن الله مستخلفكم فيها فينظر كيف تعلمون فاتقوا الدنيا واتقوا النساء فإن أول فتنة بني إسرائيل النساء ". وقال النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " ما ذئبان جائعان أرسلا في زريبة غنم بأفسد لها من حرص المرء على المال والشرف لدينه "، وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: قال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إن مما أخاف عليكم من بعدي ما يفتح عليكم من زهرة الدنيا وزينتها " فقال رجل يا رسول الله أو يأتي الخير بالشر فسكت النبيُّ حتى ظننا أنه ينزل عليه فقال فمسح عنه الرحضاء وقال " أين السائل " وكأنه حمده، وقال " إنه لا يأتي الخير بالشر وأن مما ينبت الربيع يقتل أو يلم إلا أكلة الخضر أكلت حتى إذا امتدت خاصرتاها استقبلت عين الشمس فثلطت وبالت ثم عادت فأكلت وإن هذا المال خضرة حلوة فمن أخذه بحقه ووضعه في حقه فنعم المعونة، ومن أخذه بغير حقه كان كالذي يأكل ولا يشبع ويكون شهيداً عليه يوم القيامة " ويعني مثال كثرة المال كمثال ما

(1/18)

ينبت في فصل الربيع فإن بعض النبات حلوة في فم الدابة وهي حريصة على أكله لكن ربما تأكل كثيراً فيحصل بها داء من كثرة الأكل فتموت من ذلك الداء أو تقرب، فإن لم تأكل الدابة إلا بقدر ما يطيقه كرشها فتأكل وتترك الأكل حتى ينهضم ما أكلت وحتى تبول وتروث روثاً وتحصل لها خفة من خروج الروث والبول منها فلا يضرها الأكل فكذلك من يحصل له مال كثير فإن الحص على المال وتكثير الأكل والشرب والتجمل فيقسو قلبه وتتكبر نفسه ويرى نفسه أفضل من غيره ويحتقر الناس ويؤذيهم ولا يخرج حقوق المال من الزكاة وأداء الكفارات والنذور وإطعام السائلين والأضياف وحقوق الجار فمن كانت هذه صفته لا شك أن المال شر له ويبعده عن الجنة ويقربه من النار ومن أدى حقوق المال ولا يحتقر الناس ولا يفتخر عليهم ولا يشتغل بجمع المال بحيث يفوت عنه طاعة ويحسن إلى الناس فماله خير له كما قال عليه السلام: " نعم المال الصالح للرجل الصالح " فإذا عرفت هذا فقد عرفت أن الخير والشر لا يحصل للرجل من المال بل نفس الرجل التي هي تصرف المال فيما فيه خير له أو شر له، قاله المظهري وقال صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " لكل أمة فتنة وفتنة أمتي المال " وقال صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إن الله تعالى يقول: ابن آدم تفرغ لعبادتي أملأ صدرك غنى وأسد فقرك وإن لم تفعل ملأت يدك شغلاً ولم أسد فقرك ". وحكي أن رابعة العدوية رضي الله عنها كانت تقول " لكل يوم ليلة وهذه ليلتي أموت فيها فلا تنام حتى تصبح وتقول للنهار كذا فلا تنام حتى تمسي. وقال أبو بكر بن عياش: ختمت القرآن في هذه الزاوية ثمانية عشر ألف ختمة، وصام ابن المعتمر أربعين سنة وقام ليلها، ولم يضع سليمان التيمي جنبه عشرين سنة. وصلى عبد القادر الجيلاني رحمة الله عليه الصبح بوضوء العشاء أربعين سنة، ولزم الغزالي الأنقطاع ووظائف أوقاته على وظائف الخير بحيث لا يمضي لحظة منها إلا في طاعة من التلاوة والتدريس والنظر في الأحاديث خصوصاً البخاري، وإدامة الصيام والتهجد ومجالسة أهل القلوب إلى

(1/19)

أن أنتقل إلى رحمة الله تعالى، ولم يضع النووي رحمه الله جنبه على الأرض نحو سنتين وكان لا يضيع له وقتاً في ليل ولا نهار إلا في وظيفة من الأشتغال بالعلم حتى في ذهابه في الطريق ومجيئه يشتغل في التكرار والمطالعة.
وحكاياتهم في المبادرة الى الخيرات كثيرة يكفي من وفقه الله ما ذكرنا وكل ذلك من نتيجة قصر الأمل.
اعلم أن مما يعينك على ذكر الموت أن تذكر من مضى من أقاربك وإخوتك وأصحابك وأترابك الذين مضوا قبلك كانوا يحرصون حرصك، ويسعون سعيك ويعملون في الدنيا عملك فقصفت المنون أعناقهم، وقلعت أعراقهم وقصمت أصلابهم، وفجعت فيهم أحبابهم فأفردوا في قبورهم موحشة وصاروا جيفاً مدهشة والأحداق سالت والألوان حالت والفصاحة زالت والرؤوس تغيرت ومالت مع فتان يقعدهم ويسألهم عما كانوا يعتقدون، ثم يكشف لهم من الجنة والنار مقعدهم إلى يوم يبعثون، فيرون أرضاً مبدلة وسماء مشققة وشمساً مكورة ونجوماً منكدرة وملائكة منزلة وأهوالاً مذعرة وصحفاً منتشرة وناراً زفرة وجنة مزخرفة فعد نفسك منهم ولا تغفل عن زاد معادك ولا تهمل نفسك سدى كالبهائم ترتع ولا تدري (ذَرْهُمْ يَأْكُلُواْ وَيَتَمَتَّعُواْ وَيُلْهِهِمُ الأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ) .
(إِذِ الأَغْلاَلُ فِي أَعْنَاقِهِمْ وَالسَّلاَسِلُ يُسْحَبُونَ. فِي الْحَمِيِم ثُمَّ فِي النَّارِ يُسْجَرُونَ)
يا باني القصر الكبير ... بين الدساكر والقصور
ومجرد الجيشَ الذي ... ملأ البسيطة والصدور
ومدوخ الأرض التي ... أعيت على مر الدهور
أما فرغت فلا تدع ... بنيان قبرك في القبور

(1/20)

وانظر إليه تراه كي ... ف إليك معترضاً يشير
واذكر رقادك وسطه ... تحت الجنادل والصخور
قد بددت تلك الجيو ... ش وغيرت تلك الأمور
واعتضت من بين الحري ... ر خشونة الحجرالكبير
وتركت مرتهناً به ... لا مال ويلك ولا عشير
حيران تعلن بالأسى ... لهفان تدعو بالثبور
ودعيت باسمك بعدما ... قد كنت تدعى بالأمير

(1/21)

سكرات الموت
قال الله تعالى: (كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ) .
وقال تعالى: (وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِ ذَلِكَ مَا كُنتَ مِنْهُ تَحِيدُ) .
روي البخاري في صحيحه أن عائشة رضي الله عنها قالت: " إن رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كان بين يديه علبة فيها ماء فجعل يدخل يديه في الماء فيمسح بهما وجهه ويقول لا إله إلا الله إن للموت لسكرات ثم نصب يديه فجعل يقول إلى الرفيق الأعلى حتى قبض " وفي صحيحه: " لما ثقل صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جعل يتغشاه الكرب فجعلت فاطمة رضي الله عنها تقول واكرب أبتاه فقال صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لا كرب على أبيك بعد اليوم " ويروى أن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دخل على مريض فقال " إني لأعلم ما يلقى ما فيه عرق إلا وهو يألم بالموت على حدته ". ويروى عن مكحول عن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أنه قال " لو أن شعرة من شعرات الميت وقعت على أهل السماوات والأرض لماتوا بأذن الله تعالى " وقال عمر بن الخطاب رضي الله عنه يا كعب حدثنا عن الموت فقال نعم يا أمير المؤمنين " هو كغصن كثير الشوك أدخل في جوف رجل فأخذت كل شوكة بعرق ثم جذبه رجل شديد الجذب فأخذ ما أخذ وأبقى ما أبقى " وكان علي رضي الله عنه يحض على القتال في سبيل الله ويقول " إن لم تقتلوا تموتوا والذي نفس محمد بيده لألف ضربة بالسيف أهون من موت على فراش ". وقال شداد بن أوس: الموت أفظع هول في الدنيا والآخرة على المؤمن وهو أشد من نشر بالمنشير وقرض بالمقاريض وغلي في القدور ولو أن الميت نشر فأخبر أهل الدنيا بألم الموت ما انتفعوا بعيش ولا التذوا بنوم، ويروى أن إبراهيم صلوات الله عليه وسلامه لما مات قال الله عز وجل له " كيف وجدت الموت " قال كسفود جعل في صوف رطب ثم جذب فقال: "

(1/22)

أما إنا قد هونا عليك ". وعن موسى صلوات الله عليه أنه لما صارت روحهإلى الله عز وجل قال له " يا موسى كيف وجدت الموت " قال: وجدت نفسي كشاة حية بيد القصاب تسلخ.
وذكر أبو بكر بن أبي شيبة عن جابر رضي الله عنه عن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: " تحدثوا عن بني إسرائيل ولا حرج فإنهم كانت فيهم أعاجيب " ثم أنشأ يحدث قال " خرجت طائفة فأتوا مقبرة من مقابرهم فقالوا لو صلينا ركعتين ودعونا الله يخرج لنا بعض الأموات يخبرنا عن الموت، قال: ففعلوا فبينما هم كذلك إذ أطلع رجل رأسه من قبر تلاشى بين عينيه أثر السجود فقال: يا هؤلاء ما أردتم إلي فوالله لقد مت منذ مائة سنة فما سكنت عني حرارة الموت حتى الآن فادعوا الله أن يعيدني كما كنتُ وكأن عمرو بن العاص رضي الله عنه يقول لوددت لو أني رأيت رجلاً لبيباً حازماً قد نزل به الموت فيخبرني عن الموت فلما أنزل به الموت قيل له يا أبا عبد الله كنت تقول أيام حياتك لوددت أني رأيت رجلاً لبيباً حازماً قد نزل به الموت يخبرني عن الموت وأنت ذلك الرجل اللبيب الحازم وقد نزل بك الموت فأخبرنا عنه. فقال: أجد كأن السماوات انطبقن على الأرض وأنا بينهما وكأن نفسي تخرج على ثقب إبرة ".
ويروى أن إبراهيم الخليل قال لملك الموت هل تستطيع أن تريني الصورة التي تقبض فيها روح الفاجر؟ قال أتطيق ذلك؟ قال بلى فأعرض ثم التفت فإذا هو رجل أسود الثياب قاتم الشعر منتن الريح يخرج من فيه ومناخره لهب النار والدخان فغشى على إبراهيم ثم أفاق وقد عاد ملك الموت إلى صورته الأولى فقال يا ملك الموت لو لم يلق الفاجر إلا صورة وجهك لكان ذلك حسبه.
وروى عن أسلم مولى عمر بن الخطاب رضي الله عنهما قال: إذا بقي على

(1/23)

المؤمن من ذنوبه شيء لم يبلغه عمله شدد عليه الموت ليبلغ بسكرات الموت وشدته درجته في الجنة وإن الكافر إذا كان عمله معروفاً في الدنيا هون عليه الموت ليستكمل ثواب معروفه في الدنيا ثم يصير إلى النار.
وروي البخاري أن عمر بن الخطاب رضي الله عنه قال: " لو أن لي طلاع الأرض ذهباً لافتديت به من قبل أن أراه ". وقيل لم يلق ابن آدم أشد من الموت وما بعده أشد منه.
وفي الوسيط للواحدي بإسناده عن ابن عباس قال: قال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الأمراض والأوجاع كلها بريد الموت ورسل الموت فإذا حان الأجل أتى ملك الموت بنفسه وقال أيها العبد كم خبر بعد وكم رسول بعد رسول وكم بريد بعد بريد أنا الخبر ليس بعدي خبر وأنا الرسول ليس بعدي رسول أجب ربك طائعاً أو مكروهاً فإذا قبض روحه وتصارخوا عليه قال على من تصرخون وعلى من تبكون؟ فوالله ما ظلمت له أجلاً ولا أكلت له رزقاً بل دعاه ربه فليبك الباكي على نفسه فإن لي فيكم عودات وعودات حتى لا أبقي منكم أحداً ". وعن أنس بن مالك قال: " لقي جبريل ملك الموت بنهر فارس فقال يا ملك الموت كيف تستطيع قبض الأنفس عند الوباء هاهنا عشرة آلاف وهاهنا كذا وكذا؟ فقال ملك الموت تزوى لي الأرض حتى كأنهم بين فخذي فألتقطهم بيدي ".
اعلم لو أنا انتظرنا ضربة شرطي لتكدر عيشنا وفي نفس يمكن مجيء الموت بشدائده وهو أمر من ضرب بالسيوف ونشر بالمناشير ويود لو قدر على صياح وأنين ويجذب روحه من كل عضد وعرق فتبرد قدماه، ثم فخذاه وهكذا حتى يبلغ الحلقوم فعنده ينقطع نظره إلى دنياه ويغلق عنه باب توبته فقد قال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إن الله تعالى يقبل توبة عبده ما لم يغرغر ".
يا فرقة الأحباب لا بد لي منك ... ويا دار دنيا إنني راحل عنك

(1/24)

ويا قصر الأيام مالي وللمنى ... ويا سكرات الموت مالي وللضحك
فما لي لا أبكي لنفسي بعبرة ... إذا كنت لا أبكي لنفسي فمن يبكي
ألا أي حي ليس بالموت موقناً ... وأي يقين أشبه اليوم بالشك

(1/25)

عذاب القبر للكفار وبعض عصاة المؤمنين
قال الله سبحانه وتعالى: (النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوّاً وَعَشِيّاً وَيَوْمَ تَقُوْمُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوَاْ آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ) .
وفي كتاب الترمذي كان عثمان بن عفان رضي الله عنه إذا وقف على قبر بكى حتى يبل لحيته فقيل له تذكر الجنة والنار ولا تبكي وتبكي من هذا؟ فقال: سمعت رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يقول: القبر أول منزل من منازل الآخرة فأن نجا منه صاحبه فما بعده أيسر منه وإن لم ينج منه فما بعده أشد منه ". وسمعت رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يقول: " ما رأيت منظراً قط إلا والقبر أفظع منه ". وفي كتاب أبي داود والنسائي عن البراء بن عازب عن رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: يأتيه ملكان فيجلسانه فيقولان له: من ربك فيقول ربي الله فيقولان له ما دينك فيقول ديني الإسلام فيقولان له ما هذا الرجل الذي بعث فيكم فيقول هو رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فيقولان وما يدريك فيقول قرأت كتاب الله فآمنت به وصدقت فذلك قوله تعالى: (يُثَبِّتُ الله الَّذِينَ آمَنُواْ بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الآخِرَةِ) .
قال فينادي مناد من السماء أن صدق عندي فافرشوه من الجنة وألبسوه من الجنة وافتحوا له باباً إلى الجنة فيأتيه من روحها وطيبها ويفسح له فيها مد بصره.
وأما الكافر فذكر موته قال ويعاد روحه في جسده ويأتيه ملكان فيجلسانه فيقولان من ربك فيقول هاه هاه لا أدري فيقولان ما دينك؟ فيقول هاه هاه لا أدري فيقولان ما هذا الرجل الذي بعث فيكم فيقول هاه هاه لا أدري فينادي مناد من السماء أن كذب فافرشوه من النار وألبسوه من النار وافتحوا له باباً إلى النار قال فيأتيه من حرها وسمومها قال ويضيق عليه قبره حتى تختلف عليه

(1/26)

أضلاعه ثم يقبض له أعمى أصم معه مرزبة من حديد لو ضرب بها جبلاً لصار تراباً فيضربه بها ضربة يسمعها ما بين المشرق والمغرب إلا الثقلين فيصير تراباً ثم يعاد فيه الروح.
وفي كتاب الترمذي عن أبي سعيد الخدري قال دخل رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لصلاة فرأى ناساً كأنهم يكثرون قال: أما إنكم لو أكثرتم ذكر هازم اللذات لشغلكم عما أرى فأكثروا ذكر هازم اللذات الموت فإنه لم يأتِ على القبر يوم إلا تكلم فيه فيقول أنا بيت الغربة وأنا بيت الوحدة وأنا بيت التراب وأنا بيت الدود فإذا دفن العبد المؤمن قال له القبر مرحباً وأهلاً أما إن كنت لأحب من يمشي على ظهري إلي فإذا وليتك وصرت إلي فسترى صنعي بك قال فيتسع له مد بصره ويفتح له باب من الجنة.
وإذا دفن العبد الفاجر أو الكافر قال له القبر لا مرحباً ولا أهلاً أما إن كنت لأبغض من يمشي على ظهري إلي فإذا وليتك اليوم صرت إلي فسترى صنعي بك قال فليتم عليه حتى يلتقي عليه وتختلف أضلاعه. قال وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بأصابعه فأدخل بعضها في جوف بعض قال ويقبض له سبعون تنيناً لو أن واحداً منها نفخ في الأرض ما أنبتت شيئاً ما بقيت الدنيا فينهشنه ويخدشنه حتى يفضي به إلى الحساب. قال وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " القبر روضة من رياض الجنة أو حفرة من حفر النار " ويروى أن رجلاً دخل على عمر بن عبد العزيز رضي الله عنه فرآه قد تغير لونه من كثرة العبادة فجعل يتعجب من تغير لونه واستحالة صفته فقال له عمر: يا ابن أخي وما يعجبك مني فكيف لو رأيتني بعد دخول قبري بثلاث وقد خرجت الحدقتان فسالتا على الخدين وتقلصت الشفتان عن الأسنان وخرج الصديد والدود من المناخر والفم وانتفخ البطن فعلا على الصدر وخرج الدبر من الصلب لرأيت إذ ذاك شيئاً أعجب مما رأيته الآن.
وكان بكر العابد يقول لأمه يا أمه ليتك كنت بي عقيماً إن لابنك في القبر حبساً طويلاً وإن له من بعد ذلك رحيلاً.

(1/27)

وقال حاتم الأصم من مر بفناء القبور ولم يتفكر في نفسه ولم يدع لهم فقد خان نفسه وخانهم. قال القشيري سمعت أبا علي الدقاق يقول دخلت على الإمام أبي بكر بن فورك عائداً فلما رآني دمعت عيناه فقلت له إن الله يعافيك ويشفيك فقال لي تراني أخاف من الموت إنما أخاف مما وراء الموت.
وسمعت بعض الفقراء يقول إن سبب زهد داود بن نصر الطائي أنه سمع نائحة تنوح: بأي خديك تبدي البلا وأي عينيك إذا سالا واعجبا لو وصف طبيب لك داءك ودواءك لاستمعت إليه ولأطعته وهذا دواء دائك العظيم الدفين الذي يصلي صاحبه نار جهنم فلا تسمع إليه حق الاستماع وربما إن طال المجلس نعست أو تكلمت مع أنه ورد ذم المتكلم. ولو كنت في لهو أو أمر دنيا لم تنعس بل ارتحت له وما ذاك إلا لخبث سريرتك وضعف إيمانك أين آباؤك وأين إخوانك وأحبائك سكنوا بطون الأرض وصاروا أكلاً للهوام ولا يقدرون على دفع ما يلقون من العذاب:
هو الدهر فاصبروا ما على الدهر معتب ... ليس لنا من خطة الموت مهرب
ولا بد من كأس الحمام ضرورة ... ومن ذا الذي من كأسه ليس يشرب
وما يعمر الدنيا الدنية حازم ... إذا كان فيها عامر العمر يخرب
وإن علياً ذمها في كلامه ... وطلقها والجاهل الغر يخطب
ولما أتى بالكوز والناس حضر ... فقال لهم يا للرجال تعجبوا
ألا إن هذا الكوز فيه مواعظ ... لمتعظ من ظلمة القبر يرهب
فكم فيه من ثغر وعين كحيلة ... وخد أسيل كان يهوى ويطلب
وكم من عظيم القد صارت عظامه ... إناء ومنه الماء يا قوم يشرب

(1/28)

وينقل من أرض لأخرى هدية ... فواعجاً بعد البلا يتغرب
اللهم أصلحنا وأصلح فساد قلوبنا وأصلح فساد أعمالنا وأصلح فساد ولاة أمورنا وأصلحنا بما أصلحت به عبادك الصالحين.

(1/29)

أحوال الموتى
قال ابن عباس رضي الله عنهما: " مر النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بقبرين فقال: إنهما يعذبان وما يعذبان في كبير أما أحدهما فكان لا يسبرئ من البول وأما الآخر فكان يمشي بالنميمة ثم أخذ جريدة رطبة فشقها نصفين ثم غرز في كل قبر واحدة فقال لعله أن يخفف عنهما ما لم تيبسا ". ورؤى بعض الموتى في المنام فقيل له كيف كان حالك فقال صليت يوماً بلا وضوء فوكل عليَّ ذئب يروعني في قبري فحالي معه أسوأ حال. ورؤى آخر في النوم فقيل له ما فعل الله بك فقال: دعني فإني لم أتمكن من الغسل يوماً من الجنابة فألبسني الله ثوباً من النار أتقلب فيه ليلاً ونهاراً. ومر عيسى بن مريم عليه السلام بمقبرة فنادى رجلاً منهم فأحياه الله فقال من أنت فقال كنت جَّمالاً أنقل الناس فنقلت يوماً لإنسان حطباً وكسرت منه خلالاً وتخللت به فأنا مطالب به منذ مت. ورؤى سفيان الثوري في المنام وله جناحان يطير بهما في الجنة من شجرة إلى شجرة فقيل له بم نلت هذا فقال بالورع. ووقف حسان بن أبي سنان على أصحاب الحسن فقال أي شيْ أشد عليكم فقالوا الورع فقال ولا شيء أخف عليّ منه فقالوا فكيف؟ فقال لم أرو من نهركم أربعين سنة. وكان حسان بن أبي سنان لا ينام مضطجعاً ولا يأكل سميناً ولا يشرب بارداً ستين سنة فرؤي في المنام بعدما مات فقيل له ما فعل الله بك فقال خيراً إلا أني محبوس عن الجنة بإبرة استعرتها فلم أردها. وكان لعبد الواحد بن زيد غلام خدمه سنين ويعبد ربه أربعين سنة وكان في ابتداء الأمر كيالاً فلما مات رؤي في المنام فقيل له ما فعل الله بك فقال خيراً غير أني محبوس عن الجنة وقد خرج عليَّ من غبار القفيز أربعون قفيزاً.
ويروى أن رجلاً جاء إلى القبور فصلى ركعتين ثم اضطجع على شقه فنام

(1/30)

فرأى صاحب القبر في المنام فقال هذا إنكم تعملون ولا تعلمون ونحن نعلم ولا نعمل ولأن تكون ركعتان في صحيفتي أحب إليّ من الدنيا وما فيها. وقال بعض الصالحين مات لي أخ في الله فرأيته في النوم فقلت له يا فلان عشت الحمد لله رب العالمين قال لي لأن أقدر أن أقولها يعني الحمد لله رب العالمين أحب إليّ من الدنيا وما فيها ثم قال ألم تر حيث كانوا يدفنوني فإن فلاناً جاء فصلى ركعتين لأن أقدر أن أصليهما أحب إليّ من الدنيا وما فيها. وذكر أبو سبرة أن منكراً ونكيراً أتيا رجلاً إلى قبره وقالا إنا ضاربوك مائة ضربة فقال الميت إني كنت كذا وكذا وتشفع ببعض أعماله الصالحة حتى حطا عنه عشراً ولم يزل يتشفع حتى حطا الجميع إلا ضربة فضرباه ضربة فالتهب القبر عليه ناراً فقال لم ضربتماني فقالا مررت بمظلوم فاستغاث بك فلم تغثه. وقال عبد الله بن عمر وجماعة من أهل بيته إنا كنا ندعو الله تعالى ليرينا عمر في المنام فرأيته في المنام بعد اثنتي عشرةٌ سنة كأنه قد اغتسل وهو متلفع بإزار فقلت يا أمير المؤمنين كيف وجدت ربك وبأي حسناتك جازاك فقال يا عبد الله كم لي منذ فارقتكم فقلت اثنتي عشرة سنة فقال منذ فارقتكم كنت في الحساب وخفت أن أهلك إلا أن الله غفور رحيم جواد كريم فهذا حال عمر ولم يكن له في دنياه شيء من أسباب الولاية سوى درة.
وروي أنه زنى أبو شحمة ولد عمر بن الخطاب رضي الله عنه فجلده مائة جلدة فمات فلما كان بعد أربعين يوماً قال حذيفة بن اليمان رأيت رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ في المنام وإذا الفتى معه وعليه حلتان خضراوان وقال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أقرئ عمر مني السلام وقل له هكذا آمرك أن تقرأ القرآن وتقيم الحدود وقال الغلام يا حذيفة أقرئ أبي مني السلام وقل له طهرك الله كما طهرني والسلام.
وروى عن أبي بكر بن أبي الدنيا عن أصحابه أنه قال لنباش بعد توبته ما سبب توبتك ورجوعك إلى الله قال نبشت إنساناً فوجدته قد سمر بمسامير في جميع جسده ومسمار كبير في رأسه وآخر في رجليه وقال الآخر ما سبب توبتك قال رأيت جمجمة إنسان قد صب فيها الرصاص.

(1/31)

ويروى أن بعض النباشين نبش ذات ليلة قبراً فلما كشف عن الميت إذا بنار تحرق الميت فأهوت إليه منها شرارة فهرب وتاب إلى الله تعالى وقيل رؤي الأوزاعي في المنام فقال ما رأيت هاهنا درجة أرفع من درجة العلماء ثم المحزونين. ورؤي أبو عبد الله النداد في المنام فقيل له ما فعل الله بك فقال أوقفني وغفر لي كل ذنب أقررت به في الدنيا إلا واحداً استحييت أن أقر به فوقفني في العرق حتى سقط لحم وجهي فقيل له وما ذاك فقال نظرت إلى شخص جميل فاستحييت أن أذكره.
وروى عن هاشم بن حسان أنه قال مات لي ابن حدث فرأيته في النوم فإذا شيب رأسه فقلت يا بني ما هذا الشيب قال لما قدم علينا فلان زفرت جهنم لقدومه زفرة لم يبق أحد منا إلا شاب. وقيل لما مات كرز بن وبرة رؤي في المنام كأن أهل القبور خرجوا من قبورهم وعليهم ثياب جدد بيض وقيل ما هذا؟ فقالوا إن أهل القبور كسوا لباساً جدداً لقدوم كرز عليهم.
وروي أن بعض الصالحين قال كان لي ابن استشهد فلم أره في المنام إلى ليلة توفي عمر بن عبد العزيز رضي الله عنه إذ تراءى لي تلك الليلة فقلت يا بني ألم تك ميتاً فقال لا ولكني استشهدت وأنا حي عند الله تعالى أرزق فقلت ما جاء بك فقال نودي في أهل السماوات أن لا يبقى نبي ولا صديق ولا شهيد إلا ويحضر الصلاة على عمر بن عبد العزيز فجئت لأشهد الصلاة ثم جئتكم لأسلم عليكم.
وروي أن عبد الواحد بن عبد المجيد الثقفي قال رأيت جنازة يحملها ثلاثة رجال وامرأة فأخذت مكان المرأة وذهبنا إلى المقبرة فصلينا عليها ودفناها فقلت للمرأة من كان هذا منك قالت ابني أو لم يكن لك جيران قالت نعم ولكنهم صغروا أمره فقلت وإيش كان هذا فقالت هو مخنث قال فرحمتها

(1/32)

وذهبت بها إلى منزلي وأعطيتها دراهم وحنطة وثياباً ونمت تلك الليلة فرأيت كأنه أتاني آت كأنه القمر ليلة البدر وعليه ثياب بيض فجعل يشكرني فقلت من أنت قال أنا المخنث الذي دفنتموني اليوم رحمني ربي باحتقار الناس إياي تزود لنفسك يا أخي بالتقوى ومن عرف ما بين يديه لم يؤثر الهوى ومن تفكر في رحيل من كان لديه صار النهوض مستيقناً عليه كم مغرور بشبابه وصحة حاله اختطفه الموت من خلاله كم من مائل إلى جمع ماله تركه تركة ومر بأثقاله هل رحم الموت مريضاً لضعف أوصاله هل ترك كاسباً لأجل أطفاله:
لقد أخبرتك الحدثات نزولها ... ونادتك ألا إن سمعك ذو وقر
تنوح وتبكي للأحبة إن مضوا ... ونفسك لا تبكي وأنت على الأثر
اللهم ارحمنا ولا تعذبنا وانصرنا ولا تخذلنا وعافنا ولا تمرضنا وأكرمنا ولا تهنا وآثرنا ولا تؤثر علينا إنك على كل شيء قدير.

(1/33)

أشراط الساعة وأحوالها
قال الله تعالى: (اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُّعْرِضُونَ. مَا يَأْتِيهِم مِنّ ذِكْرٍ مِّن رَّبِّهِم مُّحْدَثٍ إِلاَّ اسْتَمَعُوهُ وَهُمْ يَلْعَبُونَ. لاَهِيَةً قُلُوبُهُمْ) .
وروى الشيخان أن رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال: " إن من أشراط الساعة أن يرفع العلم ويكثر الجهل ويكثر الزنى ويكثر شرب الخمر ويقل الرجال ويكثر النساء حتى يكون لخمسين امرأة القيم ".
وروي عن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " إذا اتخذ الفيء دولاً والأمانة مغنماً والزكاة مغرماً وتعلم لغير دين الله وأطاع الرجل امرأته وعق أمه وأدنى صديقه وأقصى أباه وظهرت الأصوات في المساجد وساد القبيلة فاسقهم وكان زعيم القوم أرذلهم وأكرم الرجل مخافة شره وظهرت القينات والمعازف وشربت الخمور ولعن آخر هذه الأمة أولها فارتقبوا ريحاً حمراء وزلزلة وخسفاً وقذفاً وآيات تتابع كنظام قطع سلكه فتتابع ".
وعن أبي سعيد الخدري رضي الله عنه قال: ذكر رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بلاء يصيب هذه الأمة حتى لا يجد الرجل ملجأ يلجأ إليه من الظلم فيبعث الله رجلاً من عترتي وأهل بيتي فيملأ به الأرض قسطاً وعدلاً كما ملئت جوراً وظلماً يرضى عنه ساكن السماء وساكن الأرض لا تدع السماء من قطرها شيء إلا صبته مدراراً ولا تدع الأرض من نباتها شيئاً إلا أخرجته حتى يتمنى الأحياء الموت، يعيش في ذلك سبع سنين أو ثماني سنين أو تسع سنين.
وفي صحيح مسلم عن حذيفة بن أسيد الغفاري قال أطلع النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ علينا ونحن نتذاكر فقال " ما تذاكرون " قالوا نذكر الساعة قال " إنها لن تقوم حتى

(1/34)

تروا قبلها عشر آيات فذكر الدخان والدجال والدابة وطلوع الشمس من مغربها ونزول عيسى بن مريم ويأجوج ومأجوج وثلاثة خسوف خسف في المشرق وخسف في المغرب وخسف بجزيرة العرب وآخر ذلك نار تخرج من اليمن تطرد الناس إلى محشرهم ".
وفي صحيح مسلم قال: " ثلاث إذا خرجن لا ينفع نفساً إيمانها لم تكن آمنت من قبل طلوع الشمس من مغربها والدجال ودابة الأرض ".
واختلف في أول الآيات فقيل أولها طلوع الشمس من مغربها وخروج الدابة وجاء من رواية ابن أبي شيبة عن عبد الله بن عمر رضي الله عنهما عن النبي صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قال " وأيتهما كانت قبل صاحبتها فالأخرى على أثرها ".
ودابة الأرض طولها ستون ذراعاً ذات قوائم ووبر وقيل مختلفة الخلقة تشبه عدة من الحيوانات تتصدع بجبل الصفا فتخرج منه ليلة جمع والناس نزول إلى منى وقيل تخرج من أرض الطائف ومعها عصا موسى وخاتم سليمان عليهما السلام لا يدركها طالب ولا يعجزها هارب تضرب المؤمن بالعصا فينكت في وجهه مؤمن وتطبع الكافر بالخاتم فينكت في وجهه كافر.
وفي صحيح مسلم عن النواس بن سمعان قال وذكر رسول الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الدجال فقال " إن يخرج وأنا فيكم فأنا حجيجه وإن يخرج ولست فيكم فامرؤ حجيج نفسه والله خليفتي على كل مسلم إنه شاب قطط عينه طافية كأني أشبهه بعبد العزى بن قطن فمن أدركه منكم فليقرأ عليه بفواتح سورة الكهف فإنها جوازكم من فتنته انه خارج خِلَّةٌ بين الشام والعراق فعاث يميناً وعاث شمالاً يا عباد الله فاثبتوا " قلنا يا رسول الله وما لب

اقتربت الساعة فتوبوا أيها المذنبون

مقدمة الكتاب
...
مقدمة
الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وآله وصحبه ومن والاه واهتدى بهداه وبعد:
أيها الناس إن الساعتين قد اقتربتا فمن آمن واتقى نجا ومن كفر وفسق وفجر خسر وهلك، والنجاة هي دخول الجنة والخلود فيها وهي دار النعيم المقيم، والهلاك هو دخول النار دار العذاب والخلود فيها والعياذ بالله الواحد القهار.

(1/2)

بيان قرب الساعة

لنعلم أن ساعة الوفاة قريبة قد تكون أقرب من ساعة يوم القيامة وهي كذلك؛ ولذا ينبغي علينا أن نتقي عذاب الساعتين بما بين لنا ربنا الرحيم في كتابه وهدي نبيه صلى الله عليه وسلم وذلك بالإيمان والتقوى جعلنا الله من أهلها وأماتنا عليها.

(1/2)

بيان الساعتين
إن ساعة الوفاة كساعة القيامة بينهما تعالى في قوله: {كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا مَتَاعُ الْغُرُورِ} [آل عمران:185]
هذا وساعة الوفاة معلومة لا يجهلها أحد والوفاة محسوسة مباشرة لا ينجو منها أحد فلذا كل بني آدم موقنون بالموت لكل أحد.
أما ساعة القيامة فهذا بيانها.

(1/2)

ساعة القيامة
إن لساعة القيامة علامات بعضها وقع وبعضها لم يقع وهذا بيان ما وقع منها:
1 بعثة النبي صلى الله عليه وسلم؛ إذ قال صلى الله عليه وسلم: "بعثت أنا والساعة كهاتين" وأشار بأصبعيه السبابة والوسطى ومدهما، ودل هذا على أنه صلى الله عليه وسلم نبي آخر الزمان وأنه لا نبي بعده إلى قيام الساعة.
2 وفاته صلى الله عليه وسلم؛ وهي من أعظم المصائب التي كانت بعده صلى الله عليه وسلم.
3 فتح بيت المقدس لقوله صلى الله عليه وسلم أعدد ستا بين يدي الساعة فذكر منها فتح بيت المقدس وفتحت على أيدي الصحابة رضي الله عنهم.
4 الموتان وهو الموت الكثير الوقوع بمرض الطاعون المسمى اليوم بالكوليرا، وكان هذا في أرض الشام سنة ثماني عشرة من الهجرة أيام خلافة عمر رضي الله عنه؛ إذ أخبر بهذا رسول الله صلى الله عليه وسلم في قوله أعدد ستا بين يدي الساعة موتى ثم فتح بيت المقدس ثم موتان.
5 الفتن وهي كثيرة لقول الرسول صلى الله عليه وسلم: "بادروا بالأعمال فتنا كقطع الليل المظلم يصبح الرجل مؤمنا ويمسي كافرا ويمسي مؤمنا ويصبح كافرا يبيع دينه بعرض من الدنيا". رواه مسلم، ولقوله صلى الله عليه وسلم: "تركتكم على المحجة البيضاء ليلها كنهارها لا يزيغ عنها بعدي إلا هالك، ومن يعش منكم فسيرى اختلافا كثيرا فعليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشدين المهديين عضوا عليها بالنواجذ، وعليكم بالطاعة وغن كان عبدا حبشيا فإنما المؤمن كالجمل الأنف حيثما أنقيد ينقاد".
ومن الفتن التي ذكر وقوعها رسول الله صلى الله عليه وسلم ووقعت ما يلي:

(1/3)

1 فتنة الخليفة الراشد عثمان بن عفان رضي الله عنه وفيها قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان عظيمتان من المسلمين فتكون بعضها مقتلة دعواهما واحدة".
2 ما وقع بين علي رضي الله عنه ومعاوية رضي الله عنه من قتال كبير أخبر عنه رسول الله صلى الله عليه وسلم بقوله: "لا تقوم الساعة حتى تقتتل فئتان عظيمتان يكون بينهما مقتلة عظيمة دعواهما واحدة".
3 فتنة الخوارج الذين خرجوا عن طاعة الإمام علي رضي الله عنه؛ إذ قال الرسول صلى الله عليه وسلم عنهم: "سيخرج قوم في آخر الزمان حدثاء الأسنان "الشباب" سفهاء الأحلام يقولون من قول خير البرية يقرؤون القرآن لا يجاوز إيمانهم حناجرهم يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية فأينما لقيتموهم فاقتلوهم فإن في قتلهم أجرا لمن قتلهم1 عند الله يوم القيامة".
4 ظهور الدجالين وهو مدعوا النبوة في المسلمين ظهر في أيام الصحابة الدجال مسيلمة الكذاب ومنهم الأسود العنسي الذي ظهر في اليمن، وما زال الدجالون يظهرون، وقد ذكر رسول الله صلى الله عليه وسلم ان عددهم قريبا من ثلاثين دجالا؛ إذ قال: "لا تقوم الساعة حتى يقتتل فئتان عظيمتان تكون بينهما مقتلة عظيمة دعواهما واحدة" رواه البخاري، وحتى يبعث دجالون كذابون قريب من الثلاثين كلهم يزعم انه رسول الله صلى الله عليه وسلم.
5 وجود كذابين على رسول الله صلى الله عليه وسلم يضعون الأحاديث وينسبونها إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم ليضلوا المسلمين ويفسدون دينهم عقائد وعبادات
__________
1 قد خرجوا على عهد الصحابة رضي الله عنهم وقتلوهم امتثالا لأمر الرسول صلى الله عليه وسلم.

(1/4)

وأخلاقا وآدابا؛ إذ قال الرسول صلى الله عليه وسلم "سيكون في آخر أمتي أناس يحدثونكم بما لم تسمعوا أنتم ولا آبائكم فإيكم وإياهم لا يضلونكم ولا يفتنونكم" رواه مسلم.
6 قوله صلى الله عليه وسلم "لا تقوم الساعة حتى تخرج نار من أرض الحجاز تضيء أعناق الإبل ببصرى "مدينة بالشام" رواه البخاري، وظهرت هذه النار سنة ستمائة وأربعة وخمسين هجرية 654هـ من جانب الحرة الشرقية بالمدينة النبوية، وقد تاب أهل المدينة من تلك الآية فلم يبق منهم من يسمع رباب ولا دف ولا يشرب وباتوا تلك الليلة ما بين راكع وساجد وداع إلى الله عز وجل وتال للقرآن وتائب مستغفر من ذنوبه.
7 قوله صلى الله عليه وسلم في رواية مسلم قال حذيفة رضي الله عنه أطلع علينا رسول الله صلى الله عليه وسلم ونحن نتذاكر الساعة قال: "إنها لن تقوم حتى ترو قبلها عشر آيات" وذكر منها وثلاثة خسوف خسف بالمشرق وخسف بالمغرب وخسف بجزيرة العرب، وقيل له صلى الله عليه وسلم متى ذلك؟ قال: "إذا ظهرت القيان "القيان: جمع قينة وهي المرأة المغنية" والمعازف وشربت الخمور" رواه مسلم وغيره.
8 قوله صلى الله عليه وسلم لمن قال له: متى الساعة يا رسول الله؟ قال: إذا ضيعت الأمانة فانتظر الساعة، وقد ضيعت الأمانة في ديار المسلمين قبل سقوطهم واحتلال الكفار لبلادهم، وقد تحرروا من حكم الكفار بعد خروجهم من بلادهم ومع هذا انتشر الظلم والشر والفساد وضاعت الأمانات، وقال أعرابي لرسول الله صلى الله عليه وسلم: كيف إضاعة الأمانات يا رسول الله؟ فقال: "إذ وسد الأمر إلى غير أهله فانتظر الساعة" رواه البخاري.

(1/5)

وقد وسد الأمر إلى غير أهله من العلماء الصالحين الربانيين إلى الجهال والضلال بين المسلمين باستثناء المملكة العربية السعودية من عهد عبد العزيز رحمه الله إلى اليوم.
9 قوله صلى الله عليه وسلم: "لا تقوم الساعة حتى تأخذ أمتي مأخذ القرون قبلها شبرا بشبر وذراعا بذراع" قيل له يا رسول الله كفارس والروم؟ قال: من الناس إلا أولئك" رواه البخاري، فهذه أوضح علامة من علامات الساعة، وقال صلى الله عليه وسلم: "لتتبعن سنن من كان قبلكم شبرا بشبر وذراعا بذراع حتى لو دخلوا جحر ضب لتبعتموهم" قلنا: يا رسول الله اليهود والنصارى؟ قال فمن؟.
10 قوله صلى الله عليه وسلم في رواية البخاري: "صنفان من أهل النار لم أر هما قوم معهم سياط كأذناب البقر يضربون بها الناس ونساء كاسيات عاريات مميلات مائلات رؤوسهن كأسنمة البخت المائلة لا يدخلن الجنة ولا يجدن ريحها وإن ريحها لتوجد من مسيرة كذا وكذا" هذه أظهر علامات الساعة والعياذ بالله.
11من علامات الساعة قوله صلى الله عليه وسلم في رواية مسلم بعد أن سئل عنها: "أن تلد الأمة ربتها وأن ترى الحفاة العراة العالية رعاء الشاء يتطاولون في البنيان" وقد وقع ولود الأمة ربتها أيام كان للمسلمين إيماء وعبيدا وقد يصدق عليه كفالة الولد والده أو أمه إن كانت له جنسية الدولة التي هو فيها، ولم يكن لوالده جنسيته فهو يكفلهما.
12إن من أشراط الساعة أن يرفع العلم ويظهر الجهل ويشرب الخمر ويفشوا الزنى ويذهب الرجال، ويبقى النساء حتى يكون لخمسين امرأة قيم وهو الرجل.

(1/6)

13 تداعي الكفار على أمة الإسلام في رواية أحمد وأبي داود وقد تم هذا وتسلط الكفار على المسلمين فحكموا بلادهم من الشرق إلى الغرب، والحديث هو قوله صلى الله عليه وسلم: "يوشك الأمم أن تداعى عليكم كما تداعى الأكلة على قصعتها" فقال قائل من قلة يومئذ؟ قال: "بل أنتم يومئذ كثير ولكنكم غثاء كغثاء السيل ولينزعن الله من صدور عدوكم المهابة منكم وليقذفن في قلوبكم الوهن" قيل وما الوهن يا رسول الله؟ قال: "حب الدنيا وكراهية الموت".
14 قال رسول الله صلى الله عليه وسلم في رواية مسلم: "تقوم الساعة والروم أكثر الناس" وفي هذا دليل على أن الروم يدخلون في الإسلام في آخر الزمان كما فيه دليل على ما عليه الروم من صفات حميدة وهي الخلق الكريم والسلوك القويم فهم خير الناس لليتيم والضعيف والمسكين وهو ظاهر في بلادهم ولذا سيأتي يوم يدخلون فيه في الإسلام بإذن الله تعالى.
15 التهاون بالسنن بصورة عامة بين المسلمين وهذا من علامات الساعة الصغرى لقول الرسول صلى الله عليه وسلم: "إن من أشراط الساعة أن يمر الرجل بالمسجد لا يصلي فيه ركعتين" في صحيح ابن خزيمة. فهذه خمس عشرة علامة من علامات الساعة الصغرى وبقي منها أكثر من خمسة وأربعين1 علامة كلها قد وقعت وهي دالة ومقررة قيام الساعة ونهاية هذه الحياة الدنيا.
__________
1 العلامات الصغرى نيف وستون علامة موجودة في كتب أشراط الساعة لكثير من العلماء سلفا وخلفا.

(1/7)

أما علامات أشراط الساعة الكبرى فهي عشر علامات ولم تقع منها علامة بعد إذ لو وقعت تتابعت وقامت القيامة وهذا بيانها:
1 ظهور المهدي وهو رجل من آل البيت واسمه محمد بن عبد الله ويومه يكون العالم الإسلامي في فرقة وفتن وشر وفساد، فيأتي به الله تعالى لنصرة الإسلام والمسلمين فيحكم ويسود ويصلح الله به المسلمين وقال فيه الرسول صلى الله عليه وسلم: "المهدي من عترتي من ولد فاطمة" رواه أبو داود.
2 ظهور المسيح الدجال والأعور الدجال لأنه اعور بعين مطموسة وسمي الدجال والأعور الدجال لأنه أعور بعين مطموسة وسمي الدجال لأنه كذاب يغطي الحق ويستره وذكره رسول الله صلى الله عليه وسلم بين الناس فقال: "إن الله ليس بأعور إلا أن المسيح الدجال أعور العين اليمنى كان عينه عنبة طافية" رواه البخاري. وذكر هذا رسول الله صلى الله عليه وسلم ليعلم الناس أن المسيح الدجال يدعي الربوبية ومن أحواله أنه لا يدخل مكة ولا المدينة، ومن فتنته أنه يحيي ويميت ومكان خروجه المشرق لقول الرسول صلى الله عليه وسلم: "والدجال يخرج من أرض المشرق يقال لها خراسان" حديث صحيح رواه أهل السنن، ويقتله أي الدجال نبي الله ورسوله عيسى ابن مريم عليه السلام أخبر بذلك رسول الله صلى الله عليه وسلم وذلك بعد ما فتن العالم الإسلامي وآذاه وضره.
3 العلامة الثالثة: من أشراط الساعة الكبرى نزول نبي الله ورسوله عيسى ابن مريم عليه السلام من السماء إلى الأرض وهذا رسول الله صلى الله عليه وسلم يقرر نزوله ويخبر به؛ إذ قال صلى الله عليه وسلم: "والذي نفسي بيده ليوشكن أن ينزل فيكم ابن مريم حكما مقسطا فيكسر الصليب ويقتل الخنزير ويضع الجزية ويفيض المال حتى لا يقبله أحد" وقال صلى الله عليه وسلم: "لينزلن ابن مريم حكما عادلا فليكسرن الصليب وليقتلن الخنزير وليضعن الجزية ولتتركن

(1/8)

القلاص "الإبل" فلا يسعى عليها وليذهبن الشحناء والتباغض والتحاسد وليدعون إلى المال فلا يقبله أحد" رواه البخاري. وسمي المسيح لقول الله تعالى: {لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ} [المائدة: من الآية82] إذ كان يمسح المريض فيشفى، وينزل من السماء عند المنارة البيضاء شرقي دمشق، ويمكث في الأرض أربعين سنة، ومن الأحداث التي تقع على عهده عليه السلام القضاء على المسيح الدجال وفتنته، هلاك يأجوج ومأجوج إذ قال تعالى: في كتابه القرآن الكريم: {حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ} [الأنبياء الآية:94] .
4 العلامة الرابعة: من علامات أشراط الساعة الكبرى خروج يأجوج ومأجوج إذ قال تعالى في كتابه العزيز: {حَتَّى إِذَا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَهُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ} ، وقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إن الله تعالى يوحي إلى عيسى ابن مريم عليه السلام بعد قتله الدجال إني قد أخرجت عبادا لي أحد بقتالهم فحرز عبادي إلى الطور ويبعث الله يأجوج ومأجوج وهو من كل حدب ينسلون وهم من ولد يافث بن نوح عليه السلام وهم الذين يؤخذ منهم في عرصات القيامة تسعة وتسعون وواحد من غيرهم "في الصحيح" إذ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم ووقت خروج يأجوج ومأجوج بعد نزول نبي الله عيسى عليه السلام من السماء وقال صلى الله عليه وسلم: "إن يأجوج ومأجوج يحفرون كل يوم حتى إذا كادوا يرون شعاع الشمس قال الذي عليهم: ارجعوا فسنحفره غدا إن شاء الله تعالى واستثنوا فيعودون وهو كهيئته حين تركوه فيحفرونه ويخرجون على الناس فينشفون الماء، ويتحصن الناس منهم في حصونهم سهامهم إلى السماء فترجع عليها الدم

(1/9)

فيقولون قهرنا أهل الأرض وعدونا أهل السماء. حديث صحيح رواه أحمد والترمذي.
وبعد عتوهم وطغيانهم وظلمهم واعتدائهم يدعوا الله تعالى نبيه عيسى وأصحابه عليهم فيرسل الله تعالى عليهم النفف دود صغير في رقابهم فيصبحون فرسى أي قتلى كموت نفس واحدة ثم يهبط نبي الله عيسى وأصحابه إلى الأرض بعد هلاك يأجوج ومأجوج؛ إذ كان عيسى والمسلمون معه فوق حصونهم فينادي عيسى عليه السلام قائلا: ألا أبشروا أن الله قد كفاكم عدوكم فيخرجون.
5 العلامة الخامسة تخريب الكعبة إذ قال رسول الله صلى الله عليه وسلم يخرب الكعبة ذو السويقتين من الحبشة ويسلبها ويجردها من كسوتها، ولكأني أنظر إليه أصيلعا أفيدعا يضرب عليها بمساحيه ومعوله، وفي رواية البخاري قال صلى الله عليه وسلم كأني به أسود أفحح يقلعها حجراً حجراً وهذه العلامة لا تقع إلا بعد نهاية الإسلام حيث لم يبق من يقول الله الله لقول الرسول صلى الله عليه وسلم في صحيح مسلم: "لا تقوم الساعة حتى لا يقال الله الله".
6 العلامة السادسة ظهور الدخان في العالم الإنساني فقد أخرج مسلم في صحيحه الحديث التالي وهو أن أسيد الغفاري رضي الله عنه قال اطلع رسول الله صلى الله عليه وسلم علينا ونحن نتذاكر، فقال: ما تذكر؟ قلنا نتذاكر الساعة، فقال صلى الله عليه وسلم "إنها لن تقوم حتى تروا قبلها عشر آيات فذكر الدخان والدجال والدابة وطلوع الشمس من مغربها ونزول عيسى ابن مريم ويأجوج وثلاث خسوف خسف بالمغرب وخسف بجزيرة العرب ذلك نار تطرد الناس إلى محشرهم". رواه مسلم.

(1/10)

7 العلامة السادسة: طلوع الشمس من مغربها ففي كتاب الله تعالى قوله عز وجل: {يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آيَاتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمَانُهَا لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمَانِهَا خَيْراً} [الأنعام: الآية158]
وقد تكون هذه العلامة آخر العلامات لذا من رءاها وآمن لا ينفعه إيمانه ويهلك كافرا والعياذ بالله.
8 العلامة الثامنة: خروج الدابة وهذه العلامة تكون بعد طلوع الشمس من مغربها لأن هذه الدابة تكلم الناس وتفرق بين المؤمن والكافر وهي لا تقبل توبة عبد إذ باب التوبة قد أغلق عند طلوع الشمس من مغربها، وهذه آية من كتاب الله تقرر أنه لا إيمان لمن لم يتب قبل طلوع الشمس؛ إذ قال تعالى: {وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآياتِنَا لا يُوقِنُونَ} [النمل الآية:82] وهذه الدابة من عملها الذي أخرجت من أجله أنها تكلم الناس وتسم الناس على خراطيمهم بالإيمان للمؤمن وبالكفر للكافر، وقد أخرج أحمد قول النبي صلى الله عليه وسلم "تخرج الدابة فتسم الناس على خراطيمهم".
9 العلامة التاسعة: رفع القرآن وانتهاء الإسلام ففي صحيح مسلم: "يبعث الله ريحا كريح المسك مسها مس الحرير فلا تترك نفسا في قلبه حبة من إيمان إلا قبضته ثم يبقى شرار الناس عليهم تقوم الساعة". ففي صحيح البخاري قوله صلى الله عليه وسلم: "يذهب الصالحون الأول فالأول وتبقى حثالة كحثالة التمر وشعير لا يباليهم الله بالة".
10العلامة العاشرة: حشر الناس إلى الشام وذلك بعد ما لم يبق في الأرض إلا عدد قليل لهلاك الناس بأحداث لقيام الساعة، ودليل ذلك قوله صلى الله عليه وسلم في الصحيحين "يحشر الناس على ثلاث طرائق "حالات" راغبين

(1/11)

راهبين واثنان على بعير وعشرة على بعير وتحشر بقيتهم النار تقيل معهم حيث أمسوا" كانت هذه علامات الساعة صغرى وكبرى، فما هي فائدة معرفتنا لها؟ والجواب فيما يلي:
1 ان نتقي الله فنطيعه ولا نعصيه، وطاعة الله تكون بالإيمان به ولكل ما أمرنا أن نؤمن به من الملائكة والكتب والرسل واليوم الآخر والقضاء والقدر.
2 أن نتعلم حتى نعلم محاب الله ومكارهه وكيف نعمل المحاب ونترك المكاره.
3 على العلماء أن يجمعوا أهل القرية والحي في مسجدهم الجامع وذلك كل يوم بعد صلاة المغرب ثم يعملون وهم رجال ونساء وأطفال ليلة آية وليلة حديثا ويشرحون لهم الآية والحديث يحضونهم على العمل بما في الآية وبما في الحديث، وذلك طول العام ويومئذ لم يبق جاهل ولا جاهلة وإذا انتفى الجهل انتفى الظلم والفسق وأصبح أهل القرية كأهل الحي أولياء الله فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون لا في الدنيا ولا في الآخرة.
4 على العلماء بعد نجاحهم في إصلاح أهل القرى وأهل أحياء المدن بحيث انتفى الجهل وثبت العلم وساد الصدق والصبر والطاعة لله ورسوله ولأولي الأمر، ولم يبق فسق ولا فجور ولا شرك ولا خرافة ولا بدعة، يومئذ على العلماء المربين أن يتصل علماء كل بلد إسلامي بحكامهم ويدعوهم برفق ولطف ليطبقوا شرع الله كما هو في كتاب الله وسنة رسوله صلى الله عليه وسلم ويومها يسود الإسلام ويدخل الناس فيه فيسعدون ويكملون في الدارين، اللهم حقق لنا هذا إنك وليه والقادر عليه، وصلى اللهم على سيدنا ونبينا محمد وآله وصحبه وسلم تسليما كثيرا إلى يوم الدين.
المحب/ أبو بكر جابر الجزائري.